Canada trục xuất cựu binh Trung Quốc bị cáo buộc phạm tội ác chiến tranh tại Việt Nam

Canada vừa mở thủ tục trục xuất ông Rong Xiang Yuan (Nguyên Vinh Tường) với cáo buộc ông này phạm tội ác chống lại loài người thời phục vụ trong quân đội Trung Quốc (PLA) trong cuộc chiến tranh biên giới 1979 với Việt Nam.

Global News của Canada cho hay thủ tục trục xuất được đưa ra sau khi Cơ quan Dịch vụ Biên giới Canada (CBSA) nêu cáo buộc nói trên.

CBSA cũng đã chuyển vụ việc của ông Rong đến Hội đồng Di trú và Tị nạn Canada để tổ chức phiên điều trần về việc ông có đủ điều kiện được tiếp tục ở lại nước này hay không.

Cơ quan này cáo buộc ông Rong khai sai về quá trình phục vụ quân đội khi xin thường trú, được cấp năm 2008.

Ông Rong bác bỏ các cáo buộc và khẳng định chưa từng bị buộc tội hay kết án về tội ác chiến tranh ở bất kỳ quốc gia nào.

Ông Rong Xiang Yuan, 63 tuổi, còn được biết đến với biệt danh Hổ (Tiger), là thường trú nhân Canada từ năm 2008 nhưng chưa phải công dân nước này.

Một bài viết trên Nhân Dân nhật báo ngày 23/3/1988 cho biết ông Rong từng là trung đội trưởng, tham gia giao chiến với quân đội Việt Nam trong cuộc chiến biên giới 1979 và gây thương vong, theo Global News.

Theo các thông tin khác được chia sẻ trên mạng, ông Rong từng chỉ huy Trung đội Trinh sát số 13 của PLA tại mặt trận tỉnh Vân Nam, đồng thời tham gia các nhiệm vụ đánh chiếm và bắt giữ tù binh Việt Nam.

Một lãnh đạo trong cộng đồng người Việt tại Saskatchewan cho hay nếu các cáo buộc về tội ác chiến tranh là chính xác, ông ủng hộ hành động của CBSA.

"Nếu điều đó là sự thật, tôi đồng tình với hành động này," ông Trần Văn Đông – Chủ tịch Liên hội người Việt Canada – nói, cho biết thêm rằng cuộc chiến đã gây ra thương vong cho hàng chục ngàn người, theo Global News.

Luật sư của ông Rong, Daniel Reid, nói thân chủ của mình từng bị thương trong cuộc xung đột này và được khen thưởng, đồng thời phủ nhận cáo buộc về phạm tội ác chiến tranh, theo báo TaiSounds của Đài Loan.

Luật sư cũng cho biết ông Rong xuất ngũ năm 1991, và kể từ đó "không còn bất kỳ sự liên quan hay dính líu nào đến quân đội Trung Quốc."

Ông Rong tiếp tục phát triển sự nghiệp kinh doanh mà luật sư của ông mô tả là "thành công tại Trung Quốc và Hong Kong", rồi di cư sang Canada vào năm 2008 do "tình hình bất ổn tại Trung Quốc.

Theo Global News, công việc của ông Rong tại Canada trong hai thập niên sống tại đây là vận động thúc đẩy quan hệ giữa Ottawa và Bắc Kinh, đồng thời tham dự các sự kiện cộng đồng và gặp gỡ các chính trị gia.

Sau khi định cư tại Canada, ông thành lập một tổ chức thúc đẩy quan hệ hữu nghị Canada – Trung Quốc.

Ông thường xuất hiện tại các sự kiện cộng đồng người Hoa và từng quyên góp cho đảng Tự do Canada cũng như hiệp hội bầu cử của cựu Thủ tướng Justin Trudeau.

Luật sư khẳng định các khoản quyên góp là hợp pháp, ông không vận động hành lang và không gặp riêng các chính trị gia.

Ông Rong từng gặp một số rắc rối pháp lý khác, theo TaiSounds.

Chẳng hạn, ông bị bắt tại Abbotsford, tỉnh bang British Columbia, ngày 19/7/2026 vì nghi lái xe nguy hiểm và từ chối chấp hành yêu cầu kiểm tra của cảnh sát ngay tại hiện trường.

Ông bị bắt ngày 19/7/2026 và đã ra tòa ngày 14/9. Chính quyền tỉnh bang này cũng đã áp dụng biện pháp bảo đảm thu hồi nợ đối với bất động sản của ông, cáo buộc ông nợ 507.000 đô la Canada tiền thuế chưa thanh toán.

Ngoài ra, hồ sơ cho thấy năm 2015 ông từng nạp hơn 4 triệu đô la tiền mặt vào sòng bạc River Rock; tuy nhiên, ông chưa bị truy tố về rửa tiền và luật sư phủ nhận thân chủ của mình có liên quan đến các giao dịch tài chính này, theo Global News.

Cuộc chiến tranh biên giới Việt Nam – Trung Quốc nổ ra ngày 17/2/1979, khi hàng trăm ngàn quân Trung Quốc tấn công các tỉnh biên giới phía Bắc Việt Nam, với tuyên bố "dạy cho Việt Nam một bài học".

Khi đó, quan hệ Hà Nội và Bắc Kinh trở nên căng thẳng sau khi Việt Nam đưa quân vào Campuchia cuối năm 1978, lật đổ chính quyền Khmer Đỏ được Trung Quốc hậu thuẫn.

Giao tranh diễn ra ác liệt tại các địa bàn như Lạng Sơn, Cao Bằng và Lào Cai, gây thiệt hại lớn về người và cơ sở hạ tầng.

Không có con số thống nhất về số binh sĩ Việt Nam lẫn Trung Quốc thiệt mạng trong cuộc chiến này.

Một số nghiên cứu và tài liệu quân sự phương Tây đưa ra con số khá chênh lệch, từ 8.000 - 30.000 người bên phía Việt Nam.

Trung Quốc tuyên bố rút quân vào tháng 3/1979, nhưng xung đột dọc biên giới vẫn tiếp diễn trong những năm sau đó, với các trận đánh lớn, đặc biệt tại Vị Xuyên, Hà Giang, trong giai đoạn 1984–1989.

Cuộc chiến này là một trong những giai đoạn đẫm máu nhất trong quan hệ Việt Nam – Trung Quốc thời hiện đại.