Trung Quốc đẩy nhanh xây dựng tiền đồn Đá Hải Sâm ở Hoàng Sa

Trung Quốc đẩy nhanh việc xây dựng đường băng trên Đá Hải Sâm (thuộc quần đảo Hoàng Sa), theo Reuters.

Hình ảnh vệ tinh mà Reuters xem xét cho thấy các hoạt động san lấp mặt bằng, những đống sỏi và bê tông, cùng các xe lu đang vận hành để xây dựng một đường băng quy mô lớn.

Giới phân tích cho rằng địa điểm này có thể trở thành một trong những căn cứ ngoài khơi quan trọng nhất của Trung Quốc trong khu vực.

Các nhà phân tích ước tính công trình có thể hoàn tất vào giữa năm 2027, qua đó củng cố quyền kiểm soát quân sự của Bắc Kinh đối với Biển Đông, khu vực đang có tranh chấp.

Hình ảnh vệ tinh do Vantor - nhà cung cấp hình ảnh vệ tinh thương mại - được chụp vào ngày 25/9 cũng cho thấy một chiếc sà lan chở đầy sỏi đang di chuyển về phía bến tàu mới được xây dựng.

Nếu hoàn thành, căn cứ tại Đá Hải Sâm sẽ đánh dấu bước mở rộng quân sự đáng kể nhất của Trung Quốc tại Biển Đông trong thập kỷ qua, giúp mở rộng phạm vi hoạt động của tàu hải quân và máy bay quân sự Trung Quốc tại vùng biển ngày càng được quân sự hóa này, nơi Bắc Kinh và Mỹ cùng các đồng minh đang cạnh tranh ngày càng gay gắt liên quan đến Đài Loan.

"Nếu lấy Đá Chữ Thập làm tham chiếu, tôi dự đoán đường băng sẽ được trải nhựa trong nửa đầu năm 2027 và máy bay đầu tiên sẽ hạ cánh vào giữa năm 2027, hoặc có thể sớm hơn," ông Ben Lewis - người sáng lập nền tảng dữ liệu nguồn mở PLATracker - nhận định trên Reuters.

Ông Ben Lewis đang đề cập đến đường băng dài 3km được xây dựng vào năm 2015 trên một rạn san hô thuộc quần đảo Trường Sa (nằm xa hơn về phía nam).

"Họ đã có 10 năm để cải thiện tốc độ thực hiện các công việc này," ông nói.

Ông Lewis cho biết ông chưa ghi nhận dấu hiệu đào xới để xây dựng kho chứa đạn dược hay nhiên liệu - những hạng mục cần thiết cho một căn cứ có quy mô như vậy.

Bộ Quốc phòng Trung Quốc chưa phản hồi ngay lập tức yêu cầu bình luận từ Reuters.

Trung Quốc vẫn chưa thừa nhận việc xây dựng căn cứ quân sự mới, trong khi truyền thông nhà nước tuyên bố Đá Hải Sâm sẽ phục vụ các nhu cầu dân sự như dự báo thời tiết cũng như nghiên cứu khoa học và hàng hải.

Ông Damien Symon, chuyên gia phân tích hình ảnh và theo dõi tình báo nguồn mở (OSINT) - người đầu tiên phát hiện hoạt động nạo vét tại rạn san hô này vào đầu tháng Một - cũng mô tả các cần cẩu tại đây là loại thiết bị được dùng để đầm nén đất lấn biển hoặc đất rời thành nền móng vững chắc trước khi tiến hành trải mặt đường.

Tại khu vực phía bắc Biển Đông, một căn cứ trong tương lai tại Đá Hải Sâm sẽ giúp mở rộng phạm vi triển khai cho nhiều loại tàu hải quân và máy bay quân sự của Trung Quốc, đồng thời hỗ trợ bảo vệ các tuyến đường tiếp cận đảo Hải Nam – nơi Trung Quốc đặt các tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo trang bị đầu đạn hạt nhân.

Hãng tin Reuters đưa tin vào cuối tháng Tám rằng Trung Quốc đã hoàn tất xây dựng giai đoạn I ở Đá Hải Sâm, với các công trình mới đã được phát hiện trên Bãi Ba Ba gần Đá Hải Sâm.

Các nhà phân tích vẫn chưa thể xác định chắc chắn chức năng của công trình có hình ba nhánh trên Bãi Ba Ba, nhưng cho rằng đó có thể là bước khởi đầu của một cơ sở radar cảnh báo sớm, nhằm hỗ trợ các công trình mà Trung Quốc dự kiến xây dựng tại Đá Hải Sâm.

Đá Hải Sâm cách thành phố Tam Á của tỉnh Hải Nam, Trung Quốc khoảng 300km, cách Đà Nẵng khoảng 400km, theo Sáng kiến Minh bạch Hàng hải châu Á (AMTI).

Bãi cát Ba Ba nằm cách Đá Hải Sâm 14km về phía đông bắc. Thực thể này được Việt Nam gọi là Đảo Ba Ba, còn Trung Quốc gọi là Áp Công đảo.

Cả hai đều nằm trong cụm Lưỡi Liềm thuộc phần tây quần đảo Hoàng Sa.

Đá Hải Sâm là một trong 11 tiền đồn của Trung Quốc thuộc cụm đảo Lưỡi Liềm trong số 20 tiền đồn của Bắc Kinh này tại quần đảo này.

Theo AMTI, đến tháng 8/2026, khu vực đất nhân tạo mà Trung Quốc bồi đắp ở Đá Hải Sâm đã đạt khoảng 6,02km².

Bộ Ngoại giao Việt Nam cũng như cơ quan quốc phòng và ngoại giao của Đài Loan chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức trước các câu hỏi từ Reuters.

Những diễn biến tại Đá Hải Sâm diễn ra trong bối cảnh tuần này Trung Quốc xác nhận việc thành lập một cơ sở hỗ trợ quân sự chung tại nước láng giềng Lào - động thái có thể giúp tăng cường sự hiện diện của Bắc Kinh tại Đông Nam Á.

Trung Quốc trên thực tế đã chiếm đóng toàn bộ quần đảo Hoàng Sa từ năm 1974 sau khi dùng vũ lực đẩy lùi hải quân Việt Nam Cộng hòa.

Quần đảo này, trong đó có Đá Hải Sâm, là khu vực Việt Nam tuyên bố chủ quyền.

Ông Ben Lewis, người sáng lập nền tảng dữ liệu mở PLATracker, nhận định với Reuters hồi tháng Tám rằng Đá Hải Sâm có thể trở thành một trong những điểm tựa quan trọng nhất của quân đội Trung Quốc ở Biển Đông.

Đá Hải Sâm có quy mô lớn hơn đảo Phú Lâm lân cận và dễ phòng thủ hơn so với mạng lưới căn cứ phía nam tại quần đảo Trường Sa.

Trong khi đó, Tiến sĩ Collin Koh, chuyên gia an ninh tại Singapore, cho rằng Đá Hải Sâm cũng có thể có thể làm phức tạp thêm hoạt động tàu ngầm của Mỹ và Việt Nam vốn đang hoạt động tích cực trong khu vực.

Đầu năm nay, Giáo sư Carl Thayer nói với BBC News Tiếng Việt rằng các hoạt động bồi đắp và nạo vét tại Đá Hải Sâm cho thấy Trung Quốc đang xây dựng một căn cứ tiền phương chuyên biệt tại cụm Lưỡi Liềm.

Bài viết hôm 19/8 trên diễn đàn chính trị Modern Diplomacy bình luận rằng căn cứ tiềm năng này của Trung Quốc đe dọa nghiêm trọng đến không gian chủ quyền của Hà Nội, nhưng cũng lưu ý rằng không nên nhìn nhận công trình trên Đá Hải Sâm một cách riêng lẻ khi Trung Quốc vốn đã sở hữu chuỗi căn cứ, sân bay, cảng biển và hệ thống radar khắp Hoàng Sa và Trường Sa. Việc thêm đá Hải Sâm giúp liên kết các điểm này thành một mạng lưới đồn bốt hoàn chỉnh.

Hồi tháng Tám, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng đã lên tiếng phản đối các hoạt động tôn tạo, xây dựng của Trung Quốc tại Đá Hải Sâm và đảo Ba Ba, thuộc quần đảo Hoàng Sa. Việt Nam yêu cầu chấm dứt ngay và không tái diễn các hoạt động này.

"Việt Nam kiên quyết phản đối, đã giao thiệp nghiêm túc và khẳng định lập trường về vấn đề này, yêu cầu chấm dứt ngay và không tái diễn các hoạt động tương tự," bà Hằng lên tiếng hôm 28/8.

Tuy nhiên, đến ngày 3/9, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn đã nói rằng "Quần đảo Tây Sa [Việt Nam gọi là Hoàng Sa] là lãnh thổ vốn có của Trung Quốc và không có tranh chấp nào."

"Việc Trung Quốc xây dựng các công trình cần thiết trên lãnh thổ của mình là vấn đề thuộc chủ quyền quốc gia và Việt Nam không có quyền đưa ra những phán xét thiếu trách nhiệm như vậy," ông Quách nói.