Ông Trump và Netanyahu 'muốn định hình lại Trung Đông nhưng giờ đang mất kiểm soát'

Ông Donald Trump và ông Benjamin Netanyahu tin rằng chiến thắng trước Iran sẽ định hình lại Trung Đông.

Khu vực này đang được định hình lại. Nhưng không theo cách họ mong đợi.

Cộng hòa Hồi giáo Iran vẫn chưa bị đánh bại.

Nguy cơ hiện nay là một cuộc khủng hoảng dai dẳng, tiêu hao kéo dài, có thể bùng phát thành xung đột toàn diện.

Chế độ Iran đã chứng tỏ là một đối thủ khó nhằn hơn nhiều so với dự đoán của ông Trump và ông Netanyahu.

Nhận định của hai người đã sai lầm, và giờ đây họ không còn kiểm soát được những hệ lụy do cuộc chiến gây ra.

Vụ việc mới nhất là việc Iran bắn hạ trực thăng Apache của Mỹ.

Đó là một lời nhắc nhở khác rằng giới cầm quyền Iran vẫn có thể gây tổn hại cho người Mỹ và sẽ không từ bỏ quyết tâm giành chiến thắng trong cuộc chiến này.

Đối với họ, chiến thắng đồng nghĩa với sự sống còn và khả năng răn đe được tăng cường.

Điều đó thể hiện qua việc các bên phải thừa nhận quyền kiểm soát của Iran đối với Eo biển Hormuz, một trong những tuyến đường thủy chiến lược nhất thế giới.

Tổng thống Trump và các tướng lĩnh của ông sẽ cố gắng điều chỉnh phản ứng của họ đối với vụ mất chiếc trực thăng, vừa để cho thấy Mỹ không thể bị uy hiếp, vừa để duy trì tiến trình ngoại giao vốn đang trì trệ và cho đến nay hầu như chưa đạt được kết quả đáng kể.

Phi hành đoàn của chiếc Apache đã sống sót. Nếu họ thiệt mạng, nhiều khả năng phản ứng của Mỹ sẽ cứng rắn hơn rất nhiều.

Ông Trump đã đặt cược vào một thỏa thuận với Iran để mở lại Eo biển Hormuz và thống nhất các điều khoản của các cuộc đàm phán dài hạn hơn về các vấn đề lớn, bắt đầu từ kho dự trữ uranium làm giàu của Iran và các kế hoạch hạt nhân rộng lớn hơn của nước này.

Cuộc chiến không được lòng dân Mỹ và ông muốn tìm một lối thoát mà ông có thể nói về như một chiến thắng.

Thế nhưng, mục tiêu này đang tỏ ra vô cùng khó khăn.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đang học lại một bài học cũ.

Kể từ khi con người khám phá ra nghệ thuật - và cũng là lời nguyền - của chiến tranh, các nhà lãnh đạo luôn nhận ra rằng khởi đầu cuộc chiến dễ hơn nhiều so với việc kết thúc bằng một chiến thắng rõ ràng.

Khi đưa đất nước mình vào cuộc chiến với Iran vào ngày cuối cùng của tháng Hai, cả hai đều đưa ra các tuyên bố bằng video, lựa chọn những từ ngữ phản ánh giả định rằng một thời điểm thay đổi lịch sử đang đến. Chế độ đã cai trị Iran kể từ khi vị vua (Shah) bị lật đổ năm 1979 đang trên đà sụp đổ.

Vào những giờ đầu buổi sáng tại Mar-a-Lago, khu nghỉ dưỡng của ông Trump ở Florida, Tổng thống Mỹ đã nhắc lại lời hứa mà ông từng đưa ra với những người Iran phản đối chế độ vào tháng Một rằng "sự hỗ trợ đang đến".

"Gửi tới những người dân Iran vĩ đại và đáng tự hào, tối nay tôi muốn nói rằng giờ phút tự do của các bạn đã đến gần. Hãy ở nơi trú ẩn. Đừng rời khỏi nhà. Bên ngoài rất nguy hiểm. Bom sẽ rơi khắp nơi. Khi chúng tôi hoàn tất công việc, hãy tiếp quản chính quyền của các bạn. Nó sẽ thuộc về các bạn. Đây có lẽ là cơ hội duy nhất trong nhiều thế hệ."

Sáng hôm sau, ông Netanyahu đứng dưới ánh nắng mặt trời trên nóc tòa nhà Kyria, trụ sở Bộ Quốc phòng Israel ở trung tâm Tel Aviv, để ghi âm bài phát biểu của mình.

Giống như ông Trump, ông nói như thể chiến thắng đã chắc chắn.

"Liên minh các lực lượng này cho phép chúng ta làm điều mà tôi đã khao khát làm trong 40 năm qua: đánh tan chế độ khủng bố. Đây là điều tôi đã hứa - và đây là điều chúng ta sẽ làm."

Suốt sự nghiệp chính trị của mình, ông Netanyahu luôn lập luận rằng mối đe dọa thực sự đối với Israel đến từ Iran, chứ không phải từ người Palestine hay các nước láng giềng Ả Rập.

Ông đã cố gắng nhưng không thành công trong việc thuyết phục các tổng thống Mỹ khác cùng ông tấn công Iran.

Ông Trump thì khác.

Trong hơn hai năm, kể từ khi Hamas tấn công Israel vào ngày 7/10/2023, ông Netanyahu đã nói với người dân Israel rằng sức mạnh quân sự của họ, được Mỹ hậu thuẫn, sẽ đánh bại kẻ thù và mở ra một tương lai giàu có và an toàn hơn.

Sức mạnh, chứ không phải ngoại giao, mới là câu trả lời.

Ông Netanyahu từng mang dáng vẻ của một người đang nắm bắt được thiên thời.

Trái lại, khi đối mặt với ống kính máy ảnh sau khi ông Trump yêu cầu ông hủy bỏ kế hoạch tấn công Beirut hôm 8/6, nhà báo hàng đầu của tờ báo Israel, Ben Caspit, nói rằng ông trông giống như một quả bóng xẹp hơi.

Ông Caspit là một trong những người chỉ trích thủ tướng Netanyahu gay gắt nhất.

Nhưng rõ ràng là chiến lược sử dụng vũ lực để ép buộc khu vực phải tuân theo ý muốn của ông Netanyahu đã thất bại.

Ông Trump kỳ vọng một chiến thắng nhanh chóng.

Ông đã hả hê khi chứng kiến ​​quân đội Mỹ bắt cóc hai vợ chồng tổng thống Venezuela, đưa họ đến nhà tù ở New York và dựng lên một người kế nhiệm biết vâng lời ở Caracas.

Ông tin rằng đó là một cuộc thay đổi chế độ điển hình, tốt hơn nhiều so với những cuộc chiến tranh dai dẳng mà những người tiền nhiệm của ông đã tiến hành ở Iraq và Afghanistan. Iran sẽ là mục tiêu tiếp theo.

Cả hai người hẳn đang tự hỏi điều gì đã sai.

Hoa Kỳ sở hữu quân đội mạnh nhất thế giới.

Israel là siêu cường của Trung Đông.

Ông Trump và ông Netanyahu nhìn thấy một chế độ ở Tehran đang chao đảo vì khủng hoảng kinh tế do lệnh trừng phạt, quản lý yếu kém và tham nhũng gây ra.

Israel đã giáng những đòn mạnh vào các đồng minh của mình, Hamas ở Gaza và Hezbollah ở Lebanon.

Đồng minh chủ chốt khác của Tehra, ông Bashar al Assad, đã bị lật đổ khỏi vị trí tổng thống Syria và chạy sang Moscow.

Vào tháng Một, chế độ này đã đàn áp các cuộc biểu tình lớn chống lại họ bằng cách giết chết hàng ngàn công dân Iran.

Họ đã đánh giá thấp khả năng phục hồi, sự tàn nhẫn và mưu mẹo của chế độ Hồi giáo.

Họ tin rằng việc loại bỏ lãnh tụ tối cao cùng các cộng sự thân cận nhất sẽ khiến chế độ này sụp đổ từ bên trong.

Đồng thời, họ cũng đánh giá quá cao hiệu quả của sức mạnh quân sự đối với một chính quyền đã sống dưới các mối đe dọa trong gần 50 năm, đã chuẩn bị kỹ lưỡng để đối phó với một cuộc tấn công và xây dựng một khai niệm an ninh quốc gia dựa trên các niềm tin tôn giáo và ý thức hệ của mình.

Các quốc gia vùng Vịnh giàu dầu mỏ, đồng minh của Mỹ, và trong trường hợp của UAE và Bahrain, cả của Israel nữa, đã phải chịu những đòn giáng mạnh.

Thiệt hại không chỉ là nguồn thu từ dầu khí và các sản phẩm hóa dầu như phân bón.

Các nước này đã xây dựng tương lai của mình dựa trên hình ảnh một vùng Vịnh ổn định, an toàn và là trung tâm kinh doanh trị giá hàng tỷ USD.

​​Các nhà đầu tư tiềm năng và khách du lịch thấy rằng chiến tranh đang biến tầm nhìn đó thành ảo ảnh.

Chế độ Iran tin rằng sự tồn tại của họ và việc dễ dàng siết chặt nền kinh tế thế giới bằng cách đóng cửa o biển Hormuz và tấn công các nước láng giềng Ả Rập vùng Vịnh có thể được chuyển thành khả năng răn đe lâu dài đối với Mỹ và Israel.

Những người kế nhiệm lớp lãnh đạo Iran cũ bị Israel và Mỹ tiêu diệt cũng mang đậm tính ý thức hệ như các thế hệ trước, nhưng sẵn sàng chấp nhận rủi ro hơn nhiều trong cái mà họ coi là một cuộc đấu tranh sinh tử.

Họ tin rằng chỉ lời nói suông sẽ không ngăn chặn được các cuộc tấn công trong tương lai từ Mỹ hay Israel.

Thay vào đó, họ muốn chứng minh rằng các cuộc tấn công tiếp theo vào Iran sẽ dẫn đến những hậu quả đau đớn.

Một phần quan trọng trong chiến lược của họ là gắn cuộc chiến ở Lebanon với cuộc chiến ở vùng Vịnh.

Thông điệp của chế độ gửi đến ông Trump là ông không thể hy vọng vào bất kỳ thỏa thuận nào nếu Israel tiếp tục ném bom Lebanon và cố gắng tiêu diệt Hezbollah, lực lượng dân quân và phong trào chính trị mà họ đã nuôi dưỡng từ những năm 1980 như tuyến phòng thủ tiền tuyến chống lại Israel.

Khi kiềm chế kế hoạch tấn công Beirut của Israel với lý do một thỏa thuận sắp đạt được - điều mà ông Trump từng nhiều lần tuyên bố nhưng không chính xác - ông đã ngầm thừa nhận mối liên hệ giữa những gì diễn ra ở Lebanon và những gì xảy ra tại vùng Vịnh.

Hôm 8/6, ông Netanyahu không chấp nhận để Iran dùng vấn đề Lebanon làm điều kiện mặc cả.

Theo ông, điều đó là "không thể dung thứ và hoàn toàn không thể chấp nhận."

Nhưng vấn đề của ông Netanyahu là ông Trump có thể sẽ đặt lợi ích của riêng mình và mong muốn chấm dứt chiến tranh lên trên quyết tâm của ông Netanyahu muốn tiếp tục cuộc chiến cho đến khi có thể tuyên bố chế độ Hồi giáo ở Tehran đã bị suy yếu.

Ông Netanyahu đã hủy bỏ kế hoạch tấn công Beirut, nhưng kể từ đó, quân đội Israel, IDF, vẫn tiếp tục tấn công mạnh vào miền nam Lebanon.

Khi Eo biển Hormuz bị đóng cửa vào tháng Ba, đã có những cảnh báo nghiêm trọng về hậu quả kinh tế toàn cầu nếu vẫn bị đóng cửa vào tháng Sáu.

Không chỉ tuyến đường thủy quan trọng vốn vẫn mở cho đến khi Mỹ và Israel tấn công Iran vẫn bị đóng cửa, mà nếu không có những đột phá ngoại giao đáng kể, khó có thể thấy eo biển này được mở cửa trở lại trong thời gian ngắn sắp tới.