Lebanon yaanza mazungumzo na Israel lakini haina nguvu ya ushawishi

Kwa kuwa Lebanon, tena, imekumbwa na vita, nakumbuka mkutano niliokuwa nao na Rais Joseph Aoun katika Jumba la Baabda, jengo la kisasa lililo juu ya kilima Agosti mwaka jana.

Aoun, mkuu wa zamani wa jeshi, alichukua madaraka baada ya vita vikali kati ya Israeli na Hezbollah, wanamgambo wa Lebanon na chama cha siasa kinachoungwa mkono na Iran. Wakati huo, Hezbollah ilikuwa imedhoofika na ilikuwa imetengwa nyumbani na Aoun alikuwa ameapa kuipokonya silaha.

Suala linaloonekana kuwa gumu kuhusu silaha za Hezbollah limeigawanya Lebanon kwa muda mrefu, lakini Aoun alionekana kuamini ataweza kulitatua. "Nilizaliwa nikiwa na matumaini," aliniambia.

Wakati tulipokutana, kusitisha mapigano dhaifu kulikuwa kumefanyika nchini Lebanon.

Mkataba huu ulikuwa umemaliza vita kati ya Israel na Hezbollah mnamo Novemba 2024, lakini Israel ilikuwa ikifanya mashambulizi karibu kila siku kwa kile ilichokielezea kushambulia watu na maeneo yanayohusiana na kundi hilo.

Katika baadhi ya maeneo ya nchi, mzozo huo haukuwahi kusimama. Hata kutoka nyumbani kwangu mashariki mwa Beirut mara kwa mara niliweza kusikia mlio wa ndege zisizo na rubani za Israel zikizunguka juu.

Kwa wafuasi wa Hezbollah, kundi hilo ndilo ulinzi wao pekee dhidi ya Israel, ambalo wanaliona kama adui mwenye nia ya kuteka ardhi ya Lebanon.

Wapinzani wanaishutumu Hezbollah, ambayo ni kundi la Waislamu wa Shia, kwa kutetea maslahi ya mlinzi wake, Iran na kuiingiza nchi hiyo katika vita visivyohitajika na visivyo vya lazima.

Wakati Ayatollah Ali Khamenei, kiongozi mkuu wa Iran, alipouawa katika shambulio siku ya kwanza ya shambulio la bomu kati ya Marekani na Israel huko Tehran mwezi Februari, Hezbollah ilirusha makombora dhidi ya Israel.

Kundi hilo lilisema hili lilikuwa ni kulipiza kisasi kwa kifo chake na shambulio la mabomu la mara kwa mara la Israel wakati wa kusitisha mapigano; Israel ilijibu kwa mashambulizi ya anga na uvamizi mwingine wa ardhini kusini mwa Lebanon.

Rais Aoun, akitarajia kusimamisha umwagaji damu, alipendekeza kujadiliana moja kwa moja na Israel, hatua muhimu kwa nchi mbili ambazo hata hazitambuani.

Israel ilipuuza ofa hiyo hadi wiki iliyopita, baada ya Marekani kukubali kusitisha mapigano na Iran na Israel kufanya mashambulizi ya anga yaliyoenea ambayo yaliua zaidi ya watu 300 katika siku moja tu nchini Lebanon.

Mkutano kati ya mabalozi kutoka nchi zote mbili, unaotarajiwa kuzingatia kusitisha mapigano hapa, umepangwa kufanyika baadaye Jumanne mjini Washington.

Kwa ushawishi mdogo sana dhidi ya Hezbollah, serikali ya Lebanon inaweza kufanya nini? Na kuna uwezekano gani wa kupata amani ya kudumu?

Kiliundwa katika vita

Hezbollah, au Chama cha Mungu kwa Kiarabu, kilianzishwa miaka ya 1980 wakati wa uvamizi wa Israel nchini Lebanon katika Vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Lebanon. Tangu mwanzo wake, kundi hilo limefadhiliwa, kufunzwa na kupewa silaha na Iran, na kuiharibu Israel kunabaki kuwa moja ya malengo yake rasmi.

Mnamo 1989, Mkataba wa Taif uliomaliza mgogoro wa Lebanon uliamuru kupokonywa silaha kwa wanamgambo wote na kuanzisha makubaliano ya kugawana madaraka kati ya madhehebu katika nchi yenye tamaduni nyingi na imani nyingi.

Hata hivyo, Hezbollah, ikijitambulisha kama harakati ya upinzani inayopigana na uvamizi wa Israel, iliweza kuweka silaha zake. Israel iliondoa wanajeshi wake mnamo 2000 baada ya uvamizi wa miaka 18 kusini mwa Lebanon, lakini migogoro ya maeneo ilibaki.

Na Azimio la Umoja wa Mataifa 1701, lililomaliza vita na Israel mnamo 2006 na kudai kupokonywa silaha kwa Hezbollah, halijawahi kutekelezwa kikamilifu.

Kundi hilo limeorodheshwa kuwa shirika la kigaidi na nchi ikiwa ni pamoja na Uingereza na Marekani. Lakini, nchini Lebanon, Hezbollah ni zaidi ya wanamgambo.

Ni chama cha siasa kinachowakilishwa bungeni na serikalini, na ni harakati za kijamii zinazoendesha huduma ikiwemo shule na hospitali katika maeneo ambayo huduma za serikali hazijafika. Ni kundi lenye nguvu zaidi nchini.

Tangu aingie madarakani, Rais Aoun ametetea sera anayoiita "ukiritimba wa serikali kuhusu silaha".

Kama sehemu ya makubaliano ya kusitisha mapigano mwaka wa 2024, Hezbollah ilikubali kuondoa wapiganaji na silaha zake kutoka kusini mwa Lebanon ambayo, kwa miongo kadhaa, ilikuwa chini ya udhibiti wa kundi hilo.

Hezbollah pia inashikilia udhibiti wa vitongoji vya kusini mwa Beirut, vinavyojulikana kama Dahieh, na Bonde la Bekaa mashariki, ambapo sehemu ya silaha zake ziko, lakini Naim Qassem, katibu mkuu wake, amekataa kujadili upokonyaji silaha wa kitaifa.

Hata hivyo, Aoun ameonya kwamba hatua ya kuondoa silaha za Hezbollah bila idhini yake inaweza kusababisha vurugu. "Hatuwezi kuiacha nchi iingie katika vita vingine vya wenyewe kwa wenyewe," alisema tulipokutana mwezi Agosti.

Huku kukiwa na mashambulizi ya Israel yanayoendelea na kukataa kwa Hezbollah kufanya mazungumzo, nilimuuliza Aoun mpango wake ulikuwa nini. Alisema hakuna kitu kingine ambacho angeweza kufanya.

Serikali isiyo na ushawishi

Lebanon, nchi ndogo yenye ukubwa wa maili za mraba 4,000 pekee upande wa mashariki mwa Mediterania, ina idadi ya watu wapatao milioni 5.8 na inatambua rasmi madhehebu 18 ya kidini.

Theluthi mbili ya watu wake wanafikiriwa kuwa Waislamu, idadi ya watu wa Sunni na Shia ni sawa kwa ukubwa na theluthi moja ni Wakristo.

Mnamo Desemba, kura ya maoni ya Gallup ilipendekeza kwamba karibu Walebanoni wanne kati ya watano walikuwa wakiunga mkono jeshi la nchi hiyo pekee kuruhusiwa kuwa na silaha, kwa maneno mengine, kwamba vikundi ikiwa ni pamoja na Hezbollah vinapaswa kupokonywa silaha.

Majibu ya kura ya maoni, bila kushangaza, yalifuata mrengo wa kawaida. Kulikuwa na uungwaji mkono mkubwa miongoni mwa Wakristo, Wadruze na Wasunni; zaidi ya theluthi mbili ya Washia wa Lebanon hawakukubaliana.

Michael Young, mhariri mkuu katika Kituo cha Carnegie huko Beirut, aliniambia kwamba baadhi ya watu "walikuwa wajinga kufikiria kwamba jeshi", ambalo halina vifaa vya kutosha na halina ufadhili wa kutosha, halijapokonya Hezbollah silaha "kwa sababu ya ukosefu wa utashi".

"Huwezi kuja katika jamii ya Washia na kulazimisha jambo hili kwa nguvu. Utashindwa, na hili litakuwa janga. Majeshi hayakuundwa ili kuingia katika mapambano ya kijeshi dhidi ya raia wao wenyewe," alisema.

"Ina maana gani kulivua silaha kundi kama Hezbollah? Je, jeshi lina uwezo wa kuingia katika kila nyumba ya Washia na kuchukua silaha? Hapana, halina. Je, wanaweza kuingia katika maeneo ambayo Hezbollah ina makombora na silaha nzito na kupokonya silaha maeneo hayo? Hawawezi."

Nilipomuuliza kuhusu mazungumzo yanayotarajiwa na Israel, aliniambia:

"Lebanon haina kitu cha kutoa," kwani haiwezi kuhakikisha Hezbollah inapokonywa silaha.

"Serikali haina ushawishi wowote," alisema, "na huu ni ukweli tunaopaswa kuukubali."

'Uvumilivu wetu una mipaka'

Katika hotuba iliyorushwa kwenye televisheni mwezi uliopita, Qassem alisema Hezbollah haikujibu mashambulizi ya Israel wakati wa kusitisha mapigano ili "isishutumiwe" lakin Israel "haikufuata hata muhula mmoja" wa makubaliano hayo.

Wanajeshi wa Israel pia walibaki katika nafasi tano kusini zilizochukuliwa wakati wa vita, katika ukiukaji mwingine wa makubaliano, hatua ambazo maafisa wa Israel walisema zinahitajika kulinda jamii za kaskazini mwa nchi hiyo. "Uvumilivu wetu una mipaka," Qassem alisema, na Hezbollah "haingejadili ... silaha zake na mtu yeyote". Kwa hivyo, je, inaweza kunyang'anya silaha?

Upinzani wa silaha ni muhimu katika sababu ya Hezbollah, bendera yake ina mkono uliobeba bunduki ya kushambulia. Kundi hilo ni sehemu ya kile Iran inachokiita "Mhimili wa Upinzani", muungano wa vikundi vyenye silaha ambavyo vinajumuisha Hamas huko Gaza na Ukingo wa Magharibi, na Houthi huko Yemen.

Wameshushwa hadhi sana na Israel na Marekani katika migogoro iliyofuata mashambulizi yaliyoongozwa na Hamas dhidi ya Israel mnamo 7 Oktoba 2023 lakini hawajashindwa.

Mgogoro usio na mwisho

Zaidi ya watu milioni 1.2 wameyakimbia makazi yao nchini Lebanon tangu kuanza kwa mzozo huo, wengi wao wakitoka katika jamii za Washia.

Hii imezidisha mvutano wa kidini. Huku mashambulizi ya anga ya Israel yakiwalenga watu wanaodaiwa kuhusishwa na kundi hilo nje ya maeneo ambayo Hezbollah ina nguvu, wakazi wanashuku wageni wapya. Mapigano yamezuka katika baadhi ya maeneo.

Kim Ghattas, mwandishi wa habari na mwandishi wa zamani wa BBC aliyeandika kitabu Black Wave, aliniambia Hezbollah ilikuwa sehemu muhimu ya maisha ya wengi katika jamii ya Washia.

"Waislamu Washia wamekuwa wakikandamizwa kihistoria nchini Lebanon," alisema. "Kwa wengi, hili ni suala kuhusu imani na itikadi, na hisia ya hofu na udhaifu. Ikiwa wataacha silaha zao, nini kitawapata? Je, watakandamizwa tena au watatengwa? Ni vigumu sana kupingana na hofu hizi."

Wiki iliyopita, Israel ilianzisha wimbi la mashambulizi ya anga ambayo yalileta hofu na uharibifu nchini Lebanon. Baadhi ya watu wanaiita Jumatano Nyeusi.

Huko Beirut, mashambulizi makali ya mabomu, yaliyotokea majira ya mchana bila onyo, yalilenga maeneo yenye shughuli nyingi na yenye watu wengi ambayo hayajawahi kushambuliwa hapo awali, na ambako watu walihisi wako salama. Hata kwa watu waliozoea vurugu, siku hiyo ilikuwa tofauti.

Tangu kuanza kwa vita wiki sita zilizopita, zaidi ya watu 2,000 wameuawa nchini Lebanon, kulingana na wizara ya afya ya Lebanon, bila kutofautisha kati ya wapiganaji na raia.

Watu wengi wa Lebanon wanahisi kama wamenaswa katika hali ya mgogoro wa kudumu. Katika kitongoji cha Ain Mreisseh karibu na Beirut Corniche, nilikutana na mwanaume aitwaye Mohammed Hamoud. Akiwa haamini macho yake, aliangalia jengo la makazi ambalo limeporomoka sehemu.

"Hupati pumziko. Maisha yangu yote, nimekuwa na hisia kwamba tuko katika vita visivyokwisha," aliniambia.

"Tutarajie kwamba hii itakuwa ya mwisho, na mambo yatakuwa bora."