Trump oo madaxda caalamka hortooda uga hanjabay inuu "baabi'inayo" Iiraan"

Xigashada Sawirka, AFP via Getty Images
- Author, Bernd Debusmann Jr, Khashayar Joneidi, Sarah Smith and Nada Tawfik
- Role, United Nations General Assembly
- Published
- Waqtiga akhriska: 6 daqiiqo
Madaxweyne Donald Trump ayaa Golaha Guud ee Qaramada Midoobay u sheegay inuu wajahayo "go'aan adag" oo ku saabsan inuu mar kale weeraro Iraan iyo inuu raadiyo heshiis nabadeed.
Xubin oo ka tirsan wafdiga Iran ayaa fadhiyay hoolka xilli uu madaxweynuhu Talaadadii khudbaddiisa ka jeedinayay magaalada New York. Trump ayaa sheegay in haddii aan khilaafka la xallin, uu "baabi'in karo" Jamhuuriyadda Islaamiga ah ee Iran.
Hoolka oo ay dad badan buuxiyeen, Trump ayaa sidoo kale diiday fikradda "dowlad caalami ah", wuxuuna ballanqaaday inuu dhexdhexaadin ka sameyn doono dagaalka Ruushka iyo Ukraine, isla markaana uu hubin doono in Mareykanku ku guuleysto tartanka garaadka macmalka ah (AI).
Hadalladiisa ayaa yimid maalin ay socdeen dadaallo diblomaasiyadeed oo heer sare ah. Trump ayaa la kulmay in ka badan toban hoggaamiye oo caalami ah, xilli dagaallada Bariga Dhexe iyo Ukraine ay tijaabinayaan siyaasaddiisa arrimaha dibadda.
Trump wuxuu khudbadda ku bilaabay inuu ku faano waxqabadkiisa dhinacyada dhaqaalaha, socdaalka, xuduudaha iyo la dagaallanka dambiyada rabshadaha wata. Hadalladaas ayaa u ekaa kuwo si weyn loogu jeedinayay cod-bixiyeyaasha Mareykanka ee doorashooyinka xilliga dhexe ee bisha Nofeembar, marka loo eego diblomaasiyiinta ku sugan Manhattan.
Inta badan khudbaddiisa wuxuu ku bixiyay inuu difaaco dagaalka Iran, kaas oo sare u qaaday qiimaha saliidda adduunka, isla markaana hoos u dhigay heerka taageerada uu ka haysto shacabka, tan iyo markii Mareykanka iyo Israel ay bilaabeen howlgallada milatari bishii Febraayo.
Hadallada Trump ayaa ka duwanaa kuwii uu horay u jeediyay Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay, António Guterres, kaas oo ka digay in kala qaybsanaanta caalamku sii xoogeysanayso, isla markaana carrabka ku adkeeyay "isku-tiirsanaanta" dadka dunida.

Xigashada Sawirka, EPA
Madaxweynaha Mareykanka ayaa ku dooday in dagaalku uu Tehran ka hor istaagay inay hesho hub nukliyeer ah, isla markaana uu muujiyay muhiimadda waxa uu ku tilmaamay "nabadda lagu gaaro awood", taas oo uu ku micneeyay in la adeegsado digniino adag halkii laga dooran lahaa heshiis iyo tanaasul.
Warbixinada qotada dheer iyo wararka BBC Somali oo toos kuugu imanaaya WhatsApp.
Halkaan kaga soo biir
Dhamaadka xayeysiinta
"Ma la gaari doonaa heshiis lala galo Iran oo u oggolaanaya inay dib isu dhisto oo ay noqoto dal aad uga weyn sidii ay hore u ahayd?" ayuu yiri.
"Misena ma baabi'inayaa Jamhuuriyadda Islaamiga ah, oo aan si degdeg ah u sameynayaa, anigoon mar dambe siin fursad ay ku dilaan oo ku burburiyaan dad iyo dalal? Ma cadaabta ayaan u dirayaa?" ayuu yiri.
Trump ayaa sheegay inuu aaminsan yahay in heshiis lala galo Iran, kaas oo ilaa hadda uusan ku guuleysan, uu iman doono doorashooyinka bisha Nofeembar kaddib.
Hadalladan ayaa muujinayay istaraatiijiyaddiisa siyaasadda arrimaha dibadda ee diblomaasiyadda qasabka ah, taas oo ah in la hanjabo adeegsiga awood milatari oo xad-dhaaf ah, iyadoo isla markaana albaabka wadaxaajoodyada la sii furanayo.
Trump ayaa markii dambe wariyeyaasha u sheegay in mas'uuliyiinta Mareykanka ay wafdiga Iran la yeesheen kulan saddex saacadood qaatay oo uu ku tilmaamay "mid aad wax ku ool u ahaa", kaas oo ka dhacay dhinacyada shirka Golaha Guud.
Telefishinka dowladda Iran ayaa xaqiijiyay in Wasiirka Arrimaha Dibadda Iran, Abbas Araghchi, uu la kulmay Ergayga Gaarka ah ee Mareykanka u qaabilsan Bariga Dhexe, Steve Witkoff. Hase yeeshee, mas'uuliyiinta Tehran wax faallo ah kama bixin kulanka.
BBC ayaa markii dambe Witkoff weydiisay sida uu kulanku u dhacay xilli uu ka baxay dhismaha Qaramada Midoobay, waxaana uu kaga jawaabay isagoo suulka kor u taagay, taas oo muujinaysay in kulanka uu si wanaagsan ku dhammaaday.

Xigashada Sawirka, Reuters
Khudbaddiisa, Trump ayaa mar kale saadaaliyay in dadaalladiisa diblomaasiyadeed ay soo afjari doonaan dagaalka Ruushka iyo Ukraine. Hase yeeshee, dagaalka ayaa weli sii socda, iyadoo labada dhinac ay is-weydaarsanayaan gantaallo iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn oo lagu weerarayo gudaha dhulalka labada dal.
"Waxaan si dhow ula shaqeyneynaa hoggaamiyeyaasha Ruushka iyo Ukraine, waana soo afjari doonnaa arrintaas," ayuu yiri. "Waxaan u maleynayaa inay taasi dhici doonto si ka dhaqso badan inta ay dadku fahamsan yihiin."
Trump ayaa sidoo kale hoos u dhigay walaaca laga qabo sirdoonka macmalka ah, isagoo ballanqaaday in Mareykanku uusan Shiinaha u oggolaan doonin inuu kala wareego hoggaanka dhinacan, sababo la xiriira cabsi gelin ama waxa uu ku tilmaamay "shirqool caalamiye ah" oo lagu doonayo in lagu xakameeyo tiknoolajiyadda.
Madaxweynaha Mareykanka ayaa ku dooday in sirdoonka macmalka ah loo bixiyo "sirdoon heer sare ah".
"Ereyga macmalka ah wuxuu ka dhigayaa inuu u ekaado wax aan dhab ahayn," ayuu yiri. "Ma aha wax aan dhab ahayn, runtii waa wax cajiib ah. Laakiin waa inaan taxaddarnaa."
Dhinacyada shirka Golaha Guud ee Talaadadii, Trump ayaa heshiis la saxiixday hoggaamiyeyaasha Denmark iyo Greenland, kaas oo lagu xoojinayo joogitaanka milatari ee Mareykanka ee jasiiradda ku taalla Waqooyiga Atlantic.
Heshiisku wuxuu dib u xaqiijinayaa madaxbannaanida Greenland, oo ah dhul ismaamul leh oo hoos yimaada Denmark, balse wuxuu Mareykanka siinayaa fursad ballaaran oo uu ku isticmaalo hawadeeda iyo dhulkeeda.
Trump ayaa sidoo kale kulamo la yeeshay Madaxweynaha Ukraine Volodymyr Zelensky, Ra'iisul Wasaaraha Britain Andy Burnham, iyo hoggaamiyeyaasha Sacuudiga, Imaaraadka Carabta, Qatar, Kuwait, Baxrayn iyo Cumaan.
Goor sii horreysay, Guterres ayaa jeediyay khudbaddiisii sagootinta ahayd ee Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay, isaga oo quwadaha waaweyn ee dunida ugu baaqay inay aqoonsadaan "in awooddoodu aysan sidaas u weynayn."
"Khadadka kala qaybiya dunideenna ayaa sii kala fogaanaaya," ayuu yiri Guterres, isaga oo tusaale u soo qaatay loollanka juqraafi-siyaasadeed, dagaallada, isbeddelka cimilada iyo sirdoonka macmalka ah.

Trump, taa beddelkeeda, wuxuu dhaliilay hay'adaha caalamiga ah, isaga oo Qaramada Midoobay ku eedeeyay inay leedahay "ajande aad u bidix ah oo ay wadaan shaqaale caalamiye ah oo aan cidina dooran."
Madaxweynaha Mareykanka wuxuu taa beddelkeeda carrabka ku adkeeyay madaxbannaanida dalalka iyo awoodda milatari ee Mareykanka oo uu ku tilmaamay mid "aan lala tartami karin".
"Ma jirto dowlad caalami ah" ayuu yiri.
Waxa uu sidoo kale ka digay in Mareykanku uusan oggolaan doonin in hanjabaado ay ka hanaqaadaan meel kasta oo ka mid ah cirifka galbeed ee dunida.
"Haddii loo baahdo, waxaan adeegsan doonnaa awooddayada milatari ee aan lala tartami karin si aan u ilaalinno danaha muhiimka ah ee qaranka Mareykanka," ayuu yiri.
Trump ayaa dowladda shuuciga ah ee Cuba ku eedeeyay inay xiriir la sameysatay kooxo garabka bidix ah oo ka jira Mareykanka, oo ay ku jiraan Xisbiga Shuuciga ee Mareykanka, Antifa iyo Democratic Socialists of America.
Wafdiga Cuba ayaa sidoo kale u muuqday inuu ka baxay hoolka Golaha Guud xilli Trump uu hadalkiisa u jeediyay Cuba, isaga oo jasiiradda ku tilmaamay "dal fashilmay."



























