'Mae Aberfan wedi siapio ni fel y bobl rydyn ni heddiw'

Wrth i Gymru gofio 60 mlynedd ers trychineb Aberfan, mae rhai o'r genhedlaeth ifanc yn yr ardal wedi bod yn sôn am bwysigrwydd y cofio iddyn nhw.

Cafodd 116 o blant a 28 o oedolion eu lladd wrth i domen lo lithro ar ben Ysgol Gynradd Pantglas, a nifer o dai yn y pentref, ar 21 Hydref 1966.

I'r rheiny sydd â chysylltiad teuluol uniongyrchol â'r trychineb, mae sicrhau bod pobl yn ymwybodol o'r hyn ddigwyddodd yn allweddol.

Mae Alanna yn ddisgybl yn chweched dosbarth Ysgol Gyfun Rhydywaun, sy'n gwasanaethu ardal Merthyr a Chwm Cynon, ac yn dod o Aberfan.

"Mae'n rhywbeth mor ofnadwy, a gan bod teulu fi wedi'i effeithio ganddo fe, pan o'n i'n tyfu lan o'n i'n ymwybodol iawn ohono fe a'r effaith mae wedi'i gael ar bobl."

Roedd aelodau ei theulu yn ddisgyblion yn Ysgol Pantglas yn 1966.

"Oedd chwaer tad-cu wedi marw, oedd hi'n tua wyth oed dwi'n meddwl. Roedd e'n ddiwrnod arferol.

"Roedd tad-cu yn cofio'r dydd i gyd achos oedd e'n sal, ac oedd e wedi mynd yno a gweld popeth, ac oedd e wedi rhedeg adre yn ofnus."

"I fi dwi'n credu ei fod yn hynod o bwysig ein bod ni'n cofio beth oedd wedi digwydd yn y trychineb, a sut mae'n dal i effeithio ar deuluoedd sy'n byw yn y pentre fel fi", meddai Oliver sydd hefyd yn ddisgybl yn Ysgol Rhydywaun.

"Doedd e ddim yn cael ei drafod yn aml rhwng teulu fi, oherwydd roedd mor ofnadwy."

Mae'r disgyblion i gyd yn pwysleisio pa mor bwysig oedd y cofio pan oedden nhw yn Ysgol Gynradd Gymraeg Rhyd-y-Grug, sydd ym mhentref Aberfan.

"O'dd e'n peth enfawr i'r ysgol", meddai Evan sy'n byw ym Mynwent y Crynwyr, ac un arall sydd â chysylltiad teuluol.

"Roedden ni'n mynd lan bob blwyddyn i le mae'r beddau, ac oedd e'n beth mawr.

"Rwy'n credu oherwydd roedd yr ysgol yn Aberfan, 'oedden ni'n dysgu llawer yn y dosbarth amdano beth ddigwyddodd.

"Oherwydd y gymuned agos sydd yn y lleoliad yna, rwy'n credu roedd yn meddwl mwy i ni."

"Mae angen i ni gofio'r pethau yma," meddai un arall o'r disgyblion, Elis.

"Mae wedi siapio ni fel y bobl rydyn ni heddiw."

Mae Cadi yn cytuno, gan bwysleisio'r hyn wnaeth pobl Aberfan i godi'r gymuned ar ôl y digwyddiad.

"Mae'r gwaith maen nhw wedi gwneud i dyfu fe nôl lan yn arbennig, ac mae pawb angen deall beth oedd wedi digwydd."

Yn ôl Nellie, mae angen addysgu pobl ifanc yn fwy: "Mae llawer o blant oedran ni sy' dal ddim yn gwybod... neu'n deall beth oedd wedi digwydd.

"Mae'n drychineb allai fod wedi digwydd i unrhyw un ohonon ni. Mae'n bwysig iawn ein bod ni i gyd yn deall pa mor ofnadwy oedd e."

Un o gyn-ddisgyblion ysgolion Rhyd-y-Grug a Rhydywaun yw Jack Lewis. Ar ôl astudio celf yn y brifysgol, mae wedi cyhoeddi nofel graffeg yn olrhain hanes ei deulu ei hun yn Aberfan 60 mlynedd yn ôl.

Roedd ei fodryb Alyson yn ddisgybl yn Ysgol Pantglas ar ddiwrnod y trychineb, modryb arall, Anne, yn ddisgybl yn yr ysgol ramadeg leol a'u tad nhw, Wyndham Lewis, yn löwr, aeth i Aberfan i helpu y bore hwnnw.

"Dwi wedi cyhoeddi'r llyfr yma oherwydd dwi eisiau i bobl wybod am yr hanes - dim anghofio fe", meddai

"I fi, mae graphic novel yn ffordd i blant ddod mewn i'r stori - y lluniau a phopeth - a deall beth sydd wedi digwydd i bobl yr un oed â nhw."

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.