Thanh niên sống trong nỗi sợ hãi bị bắt cóc ngay trên đường và bị bán cho quân đội Myanmar

Ở Hpa-An - thủ phủ bang Karen ở miền nam Myanmar - những thanh niên trẻ khỏe thường không ra ngoài sau khi trời tối.

Đây đã trở thành điều mà ai cũng mặc nhiên tuân theo trong những tháng gần đây.

Thế nhưng, Zaw Min không còn lựa chọn nào khác.

"Tôi cũng lo chứ, nhưng vẫn phải ra ngoài làm việc," người tài xế xe tuk-tuk 26 tuổi này chia sẻ; anh đã yêu cầu không nêu tên thật vì lo ngại cho sự an toàn của bản thân.

"Gia đình thường xuyên gọi điện nhắc nhở tôi đừng chở khách đi quá xa và phải cẩn trọng khi nhận khách... Tôi luôn phải cảnh giác cao độ.

"Mọi người đều hoảng loạn và sợ hãi," anh giải thích. "Một số người tôi quen đã bị bắt đi rồi."

Người dân địa phương cho biết các thành viên và người ủng hộ chính quyền quân sự Myanmar, mặc thường phục, đang đi lại trên đường phố Hpa-An, tùy tiện bắt giữ thanh niên từ độ tuổi thiếu niên đến ngoài 30 và ép buộc họ nhập ngũ.

Theo các tài liệu bị rò rỉ mà BBC News Tiếng Miến Điện có được, chính quyền đã ra lệnh phải tích cực hoàn thành chỉ tiêu tuyển quân trên khắp các địa phương nhằm củng cố lực lượng, trong bối cảnh quân đội đang phải đối mặt với cuộc chiến tiêu hao nhiều nguồn lực để chống lại các nhóm vũ trang sắc tộc, các nhóm ủng hộ dân chủ và các phong trào kháng chiến do dân thường lãnh đạo.

Zaw Min là người duy nhất trong số các anh chị em của mình đang ở độ tuổi phải nhập ngũ.

Anh cho biết nhiều "đứa trẻ" cùng trang lứa đã bỏ trốn sang Thái Lan hoặc đến nhà người thân ở xa hơn.

Những người ở lại thường phải tuân theo chỉ dẫn nghiêm ngặt của cha mẹ: phải về nhà trước khi trời tối.

Myanmar đã chìm trong cuộc nội chiến đẫm máu kể từ tháng 2/2021, khi quân đội nước này tiến hành đảo chính và lật đổ nhà lãnh đạo được bầu chọn dân chủ Aung San Suu Kyi.

Ba năm sau, sau hàng loạt thất bại ê chề, tinh thần binh sĩ sa sút và tỷ lệ đào ngũ tăng vọt, chính quyền quân sự đã ban hành luật nghĩa vụ quân sự bắt buộc.

Luật này yêu cầu tất cả nam giới từ 18 đến 35 tuổi và nữ giới từ 18 đến 27 tuổi phải phục vụ trong quân đội ít nhất hai năm.

Những người từ chối có thể đối mặt với án tù lên tới 5 năm.

Theo Thiếu tá Naung Yoe, phụ trách các vấn đề quân sự tại Viện Quốc phòng và An ninh Myanmar (MDSI), việc ban hành luật này "là một trong những biện pháp có tác động nghiêm trọng nhất mà chính quyền quân sự áp đặt lên toàn thể dân thường kể từ sau cuộc đảo chính".

Ông từng là sĩ quan quân đội nhưng đã đào ngũ và tham gia Phong trào Bất tuân Dân sự chống đảo chính.

Hpa-An là địa phương mới nhất bị cuốn vào chiến dịch truy quét quy mô lớn, trong đó ước tính khoảng 100.000 thanh niên đã bị tuyển quân trong hai năm rưỡi qua, nhiều người trong số họ thông qua các biện pháp cưỡng ép, vòi tiền và bắt cóc.

"Lực lượng an ninh theo dõi việc đi lại của thanh niên để bắt giữ họ, buộc họ nhập ngũ với lý do họ thuộc diện đủ điều kiện thực hiện nghĩa vụ quân sự theo luật định, đe dọa giam giữ để vòi tiền, và bắt người trong các đợt kiểm tra danh sách khách lưu trú," Naung Yoe nói.

BBC đã liên hệ với Ủy ban Trung ương về việc Triệu tập Công dân Thực hiện Nghĩa vụ Quân sự của chính quyền Myanmar để hỏi về các sự việc được đề cập trong bài viết này, bao gồm việc cưỡng ép tòng quân và các báo cáo về những vụ bắt cóc được cho là đã diễn ra trong những tháng gần đây.

Họ cho biết không có bình luận gì về vấn đề này.

Thông qua luật nghĩa vụ quân sự bắt buộc, chính quyền quân sự đã thiết lập một chuỗi cung ứng nhân lực để duy trì lực lượng vũ trang của mình.

Và biện pháp này dường như đã phát huy tác dụng.

Các nhà quan sát ghi nhận rằng lực lượng tăng viện đóng vai trò then chốt giúp chính quyền quân sự giành lại nhiều vùng lãnh thổ đã mất.

Tại nhiều khu vực ở Myanmar, lực lượng kháng chiến hiện đang rơi vào thế bất lợi.

Tuy nhiên, cuộc chiến vẫn còn lâu mới kết thúc.

Và khi ngày càng nhiều thanh niên tìm cách trốn nghĩa vụ quân sự – để gia nhập phe kháng chiến hoặc đơn giản là tránh tham gia xung đột vũ trang chống lại đồng bào mình – thì các phương thức tuyển quân của chính quyền quân sự lại càng trở nên cực đoan hơn.

Các tổ chức nhân quyền quốc tế như Ân xá Quốc tế (Amnesty International), Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch) và Fortify Rights cho rằng quân đội Myanmar đang bắt cóc dân thường và cưỡng ép họ nhập ngũ.

Vào tháng Bảy, tổ chức nghiên cứu sử dụng dữ liệu nguồn mở Myanmar Witness tiết lộ rằng họ đã phân tích hàng trăm thông báo tìm người mất tích thu thập được từ Facebook trong giai đoạn từ năm 2021 đến 2025.

Các nhà nghiên cứu phát hiện số thông báo tìm người mất tích trong tháng Một tăng từ 4 trường hợp vào năm 2021, trước cuộc đảo chính, lên 82 trường hợp vào năm 2025, sau khi luật nghĩa vụ quân sự được ban hành.

"Trên thực tế, phần lớn hoạt động tuyển quân của quân đội Myanmar dường như được thực hiện thông qua việc giam giữ, cưỡng ép và khiến người dân mất tích, thay vì gọi nhập ngũ theo thủ tục chính thức; trong nhiều trường hợp, gia đình không được thông báo," nhóm nghiên cứu kết luận.

”Họ loan tin đồn ở khu phố rằng tôi bán chồng tôi.”

Ma Moe San Pan nức nở nói, đứt quãng giữa những hơi thở gấp. Cô đang ngồi trong căn bếp tại nhà ở Yangon, nơi cô nhìn thấy chồng mình, Phyo Wai, 33 tuổi, lần cuối vào sáng 8/5/2025.

"Chúng tôi cãi nhau, sau đó anh ấy bỏ nhà đi," cô nhớ lại. "Tôi rất buồn và kể với người anh em họ về chuyện đã xảy ra."

Người anh em họ của Ma Moe San Pan làm việc tại văn phòng hành chính cấp khu phố ở địa phương. Cô nhờ người này đưa chồng mình trở về. Hai ngày sau, Phyo Wai gọi điện cho cô từ một trung tâm tuyển quân ở phía bên kia thành phố.

Theo lời Ma Moe San Pan, người anh em họ đã đưa chồng cô đến văn phòng hành chính khu phố, nơi sau đó chuyển anh sang một khu phố khác để đổi lấy 4 triệu kyat (900 USD), nhằm giúp khu phố này hoàn thành chỉ tiêu tuyển quân.

BBC không thể liên lạc với người anh em họ của Ma Moe San Pan.

Trong nỗ lực tuyệt vọng nhằm đưa chồng trở về, Ma Moe San Pan sau đó bị những người lạ lừa mất 4,5 triệu kyat. Những người này hứa hẹn sẽ giúp chồng cô được thả nhưng thực chất là lừa đảo.

U Maung Maung Lwin, lãnh đạo khu phố nơi Phyo Wai bị đưa đến, sau đó thừa nhận với BBC rằng ông đã đóng vai trò trong việc chuyển anh cho cơ quan tuyển quân.

Khi được hỏi về những cáo buộc cho rằng người dân bị gọi nhập ngũ ở ngoài địa bàn thị trấn nơi họ sinh sống, ông nói việc chuyển người từ các thị trấn khác vẫn xảy ra khi địa phương không thể hoàn thành chỉ tiêu tuyển quân.

Tuy nhiên, ông phủ nhận việc có bất kỳ khoản tiền nào được trao đổi trong những trường hợp như vậy hoặc trong vụ cưỡng bức tuyển quân đối với Phyo Wai.

"Chồng tôi kể rằng họ nói sẽ giúp anh ấy rồi yêu cầu anh ấy ký vào các giấy tờ," Ma Moe San Pan nhớ lại.

"Nếu chồng tôi được tuyển quân hợp pháp theo quy trình thông thường, tôi có thể chấp nhận điều đó. Nhưng điều tôi không thể chấp nhận là việc văn phòng hành chính khu phố của chúng tôi được cho là đã bán anh ấy cho một khu phố khác.

"Tôi cũng hối hận vì đã đặt niềm tin vào người anh em họ của mình."

Kể từ khi Phyo Wai bị đưa đi, Ma Moe San Pan đã gửi đơn khiếu nại lên cảnh sát về hai vụ việc: việc chồng cô bị bán để đưa vào quân đội và số tiền 4,5 triệu kyat (khoảng 55 triệu VND) cô bị những kẻ lừa đảo chiếm đoạt.

Theo lời cô, cảnh sát đã tiếp nhận đơn khiếu nại nhưng từ chối yêu cầu bổ sung cáo buộc buôn người, với lý do chỉ có thể lập hồ sơ về tội buôn người nếu nạn nhân bị bán ra nước ngoài.

Hiện cô không biết chồng mình đang ở đâu.

Vụ việc của Ma Moe San Pan cho thấy một biến tướng nghiêm trọng của luật nghĩa vụ quân sự bắt buộc do chính quyền quân sự ban hành: áp lực ngày càng lớn từ cấp lãnh đạo đã tạo ra những động cơ méo mó ở các cấp chỉ huy bên dưới.

Nhu cầu tuyển quân tăng vọt trong khi nguồn cung ngày càng cạn kiệt đã thúc đẩy sự hình thành của một thị trường bất hợp pháp chuyên cung cấp người trong độ tuổi nhập ngũ.

Theo Naung Yoe, khi tiền là động lực, các nhân viên an ninh bắt đầu bắt giữ thanh niên tại các chốt kiểm soát giao thông, theo dõi và phục kích người lao động trên đường đi làm hằng ngày, giăng bẫy thông qua các tin tuyển dụng giả mạo và cưỡng ép đột nhập nhà dân.

"Dưới chiêu bài luật nghĩa vụ quân sự, các vụ bắt giữ cưỡng bức và chiến dịch tuyển quân này thực chất đã biến tướng thành một hình thức nô lệ và buôn người thời hiện đại."

Vào cuối tháng Tám, cảnh sát tại Yangon đã bắt giữ một thành viên thuộc Sở Cứu hỏa - một cơ quan trực thuộc Bộ Nội vụ - cùng con rể của ông ta vì hành vi bắt cóc bốn thanh niên nhằm mục đích bán họ vào quân đội.

Chỉ huy đơn vị cứu hỏa dự bị này bị cáo buộc đã lừa gạt các nạn nhân bằng lời hứa hẹn về cơ hội việc làm, dụ dỗ họ đến nhà và giam giữ trong những căn phòng được xây dựng chuyên biệt cho mục đích này.

Cảnh sát đã đột kích ngôi nhà và bắt giữ ông ta vào ngày 25/8.

Ông này đã bị buộc tội bắt cóc hoặc bắt giữ người trái phép và có thể đối mặt với mức án lên tới 7 năm tù.

BBC News Tiếng Miến Điện đã nhiều lần cố gắng liên hệ với đồn cảnh sát nơi người này đang bị giam giữ nhưng không thành công.

"Các cơ quan hành chính cấp thấp, quân nhân và các băng nhóm tội phạm địa phương đang sử dụng nhiều thủ đoạn khác nhau để cưỡng ép và bắt giữ thanh niên," Naung Yoe nói.

Họ bán những người này cho các đơn vị quân đội và bộ chỉ huy khu vực đang thiếu hụt nhân lực, hoặc môi giới người thay thế cho những người giàu có muốn chi tiền để trốn nghĩa vụ quân sự.

Mặc dù trên giấy tờ, các lệnh gọi nhập ngũ được áp dụng đại trà - yêu cầu mỗi ngôi làng, phường hoặc thị trấn phải cung cấp một số lượng tân binh tương ứng với quy mô dân số - nhưng những người giàu có hơn có thể dễ dàng chi tiền để trốn nghĩa vụ và để người khác có hoàn cảnh kinh tế khó khăn hơn thế chỗ mình.

Vì vậy, chính người nghèo là những người phải gánh chịu phần lớn gánh nặng này.

Trong khi đó, Naung Yoe chia sẻ với BBC rằng: "Tình trạng này đang leo thang do những khó khăn ngày càng tăng trong việc đáp ứng chỉ tiêu tuyển quân hàng tháng, cũng như lợi nhuận béo bở từ việc mua bán suất nhập ngũ ở cấp cơ sở".

Tuy nhiên, việc cưỡng bức tuyển quân ngày càng siết chặt cũng bộc lộ sự bế tắc và cơn khát nhân lực của chính quyền quân sự.

Tiến sĩ Sandeep Singh, một nhà nghiên cứu kiêm giảng viên về quân sự học tại Đại học Công nghệ Nanyang ở Singapore, động thái này "dường như là một bước đi nữa trong nỗ lực của chính quyền quân sự nhằm tuyển mộ những thanh niên không tự nguyện tham gia một cuộc xung đột cho thấy họ đang ở thế khó trong cuộc nội chiến".

Ông nói thêm rằng tình trạng bắt cóc người dân diễn ra thường xuyên đã "gây thêm khó khăn cho thanh niên Myanmar - những người vốn đã chịu ảnh hưởng nặng nề bởi nhiều năm nội chiến - cũng như gia đình của họ".

Bên cạnh những nỗi lo toan thường nhật tại Myanmar, nhiều người trong diện có thể bị gọi nhập ngũ giờ đây còn nơm nớp lo sợ bị ép buộc tham gia một cuộc xung đột đẫm máu mà họ không hề tin tưởng, thậm chí còn kịch liệt phản đối.

Mối đe dọa thường trực này đã dẫn đến tình trạng di dời dân cư quy mô lớn và thiếu hụt lao động trầm trọng trong một nền kinh tế vốn đang lao đao, đồng thời khiến người dân phải bỏ xứ sang các nước láng giềng.

Các nhà quan sát cho rằng, sau hơn nửa thập kỷ tiến hành chiến tranh chống lại chính người dân của mình, giờ đây chính quyền quân sự lại đang sử dụng luật nghĩa vụ quân sự như một công cụ khác để khuất phục người dân.

Như MDSI đã nêu trong một tuyên bố công bố vào tháng Sáu: "Các tướng lĩnh đã hưởng lợi từ việc sử dụng luật quân sự để khiến người dân phải quay lưng chống lại lẫn nhau".