Ông Trump ngưng lệnh trừng phạt Nga khi mâu thuẫn với ông Zelensky tăng cao

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chặn việc áp dụng nhiều lệnh trừng phạt đối với Nga chỉ hai ngày trước thời điểm các biện pháp này có hiệu lực, trong bối cảnh căng thẳng với người đồng cấp Ukraine Volodymyr Zelensky ngày càng gia tăng.

Các lệnh trừng phạt này đã được Quốc hội Mỹ thông qua và được tổng thống ký ban hành thành luật vào tháng Chín.

Tuy nhiên, tối 16/10 giờ Mỹ, ông Trump đã ký một sắc lệnh hành pháp, cho rằng việc tạm đình chỉ một phần các biện pháp trên là phù hợp với lợi ích quốc gia của Mỹ, một động thái làm dấy lên làn sóng chỉ trích từ các nghị sĩ Mỹ.

Ông Zelensky cho rằng thật đáng tiếc khi Mỹ quyết định "hoàn toàn phớt lờ" các lệnh trừng phạt này.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói hôm 17/10 rằng việc đình chỉ sẽ kéo dài 60 ngày, nhằm đánh giá tác động của các biện pháp trừng phạt đối với nền kinh tế toàn cầu.

Luật trừng phạt mới của Mỹ nhắm trực diện vào nền kinh tế Nga khi trao cho ông Trump quyền hạn rộng rãi để áp mức thuế lên tới 100% đối với hàng hóa nhập khẩu từ năm quốc gia mua nhiều dầu khí Nga nhất, trong đó đáng chú ý nhất là Trung Quốc và Ấn Độ.

Luật cũng bao gồm các biện pháp trừng phạt nhằm vào những nhân vật cấp cao của Nga, trong đó có Tổng thống Vladimir Putin, cùng các tổ chức tài chính Nga và đội tàu được gọi là "hạm đội bóng tối" của Moscow, vốn được sử dụng để né tránh các lệnh cấm vận hiện hành.

Ông Rubio cho biết ông Trump muốn tận dụng khoảng thời gian 60 ngày này để đánh giá "việc áp đặt đồng thời các lệnh trừng phạt và thuế quan sẽ tác động như thế nào tới nền kinh tế toàn cầu, cũng như nền kinh tế Mỹ".

Quan hệ giữa Washington và Kyiv trở nên căng thẳng sau khi Mỹ đạt được một thỏa thuận gây tranh cãi về nhập khẩu dầu diesel của Nga vào tuần trước.

Ukraine cáo buộc chính quyền Trump đang rút lại những hỗ trợ quân sự quan trọng dành cho nước này.

Kể từ đó, Tổng thống Ukraine tuyên bố rằng thật tuyệt khi được ở cùng những "nhà lãnh đạo thực thụ" trong bài phát biểu tại một hội nghị thượng đỉnh của Liên minh châu Âu, sau khi ông Trump nói rằng ông Zelensky là người "khó làm việc hơn" so với Tổng thống Nga Vladimir Putin.

Quyết định tạm đình chỉ các lệnh trừng phạt dường như càng đổ thêm dầu vào lửa cho cuộc tranh cãi giữa Washington và Kyiv, trong khi phía Nga lên tiếng hoan nghênh động thái này.

Đặc phái viên Nga Kirill Dmitriev cho rằng sắc lệnh của ông Trump là "một thời khắc quan trọng và thực sự mang tính lịch sử".

Đăng trên X, ông nói rằng các lệnh trừng phạt này sẽ gây ra "tổn hại nghiêm trọng", chủ yếu đối với Mỹ và thị trường toàn cầu, đồng thời cho rằng hợp tác kinh tế mang lại lợi ích cho cả hai nước.

Các nghị sĩ Dân chủ, trong đó có Dân biểu từ bang Virginia, đã chỉ trích quyết định này, cáo buộc ông Trump nhượng bộ Moscow và quay lưng với Kyiv cùng Tổng thống Zelensky.

"Sự đầu hàng mới nhất của Trump trước Putin một lần nữa phản bội các đối tác Ukraine của chúng ta và đi ngược lại ý chí rõ ràng của Quốc hội trong đạo luật được thiết kế nhằm trừng phạt Nga vì cuộc chiến xâm lược phi pháp của nước này," Dân biểu Beyer viết trên X.

Một số nghị sĩ Cộng hòa cũng lên tiếng phản đối động thái này.

Thượng nghị sĩ Ted Cruz của bang Texas, một đồng minh của ông Trump, cho rằng việc miễn áp dụng các lệnh trừng phạt là một sai lầm. Trả lời Fox News, ông nói: "Tôi ước gì tổng thống đã không làm điều đó."

Ông cho biết vẫn có những cách khác để giải quyết vấn đề giá dầu diesel và rằng "đáng tiếc là hướng đi hiện nay chỉ... mang lại lợi ích cho Putin, và đó không phải là một điều hay."

Thượng nghị sĩ John Cornyn, cũng từ bang Texas, viết trên X: "Giúp đỡ Putin ở Ukraine là hành động liều lĩnh. Ông ta sẽ không dừng lại ở Ukraine và các đồng minh NATO của chúng ta sẽ là mục tiêu tiếp theo."

Thượng nghị sĩ Thom Tillis của bang Bắc Carolina gọi quyết định này là "cực kỳ vô trách nhiệm", nhấn mạnh rằng dự luật trừng phạt đã được Thượng viện thông qua với sự ủng hộ áp đảo từ cả hai đảng.

Theo ông, Tổng thống Trump có thể kéo giảm giá năng lượng "bằng cách giải quyết vấn đề Iran, chứ không phải bằng cách làm lợi cho Vladimir Putin".

Dân biểu Don Bacon từ Nebraska cho biết nhiều nhà lập pháp giờ đây sẽ phản đối việc cấp ngân sách cho chương trình nghị sự của tổng thống, khi họ cho rằng ông đang "tiếp tay cho cuộc xâm lược của một nhà độc tài và đẩy một đồng minh vào thế khó".

Động thái này nhiều khả năng sẽ làm gia tăng sự phẫn nộ tại Ukraine, nơi Tổng thống Zelensky từ lâu đã nhấn mạnh sự cần thiết của các lệnh trừng phạt nghiêm khắc nhằm hạn chế nguồn tài chính mà Nga có thể sử dụng cho nỗ lực chiến tranh.

Phát biểu sáng 17/10, ông Zelensky cho rằng các lệnh trừng phạt này "đã có thể mang lại hiệu quả rất lớn" và rằng đạo luật được thiết kế để "tạo ra sức ép thực sự hiệu quả lên Nga nhằm chấm dứt cuộc chiến này".

Ông chỉ ra rằng các cuộc tấn công của Nga trong đêm nhằm vào 15 cơ sở năng lượng của Ukraine khiến nhiều khu vực mất điện, đồng thời nói: "Nga đang tìm cách gây ra tình trạng mất điện trên diện rộng ở Ukraine, ngay trước mùa đông."

Ông Zelensky cũng nhấn mạnh rằng "điều quan trọng là mọi người ở Mỹ đều thấy được những gì thực sự đang diễn ra trên thực địa".

Sau đó, ông nói với các phóng viên rằng ông tin chính quyền Trump sẽ tiếp tục dỡ bỏ thêm các lệnh trừng phạt đối với Nga.

Ông cũng cho biết các nhà đàm phán Ukraine đã trao đổi với phía Mỹ vào ngày 16/10 và hai bên có thể sẽ gặp nhau trong tuần tới.

Tổng thống Zelensky và các đồng minh châu Âu của Ukraine ban đầu đã chỉ trích kế hoạch nhập khẩu dầu diesel Nga của ông Trump, vốn được đưa ra với mục tiêu hạ nhiệt giá năng lượng tại Mỹ, đang tăng vọt do cuộc chiến với Iran.

Ông Zelensky cho rằng thỏa thuận này chẳng khác nào việc Mỹ gián tiếp đầu tư cho cỗ máy chiến tranh của Nga.

Vài ngày sau, ông Trump tuyên bố cả Nga và Ukraine đã đồng ý một "lệnh ngừng bắn đối với hạ tầng năng lượng" nhằm tạo điều kiện cho hoạt động xuất khẩu dầu diesel của Nga. Trước đó, hai bên liên tục tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng của nhau.

Ông Zelensky bày tỏ sự bất ngờ trước tuyên bố này và cho biết Kyiv sẽ ngừng các cuộc tấn công nếu Nga cũng làm điều tương tự.

Tuy nhiên, sau ba ngày hứng chịu các đợt tập kích mới từ phía Nga, Ukraine đã nối lại các cuộc tấn công vào các nhà máy lọc dầu của Nga.

Ông Trump lên án các cuộc tấn công của Ukraine là một điều đáng xấu hổ, nhưng Tổng thống Zelensky khẳng định ông "chỉ đang bảo vệ lợi ích của Ukraine".

Những lo ngại rằng ông Trump đang đứng về phía Nga càng gia tăng sau các trục trặc xảy ra với hệ thống vệ tinh do Mỹ cung cấp và được Ukraine sử dụng.

Tuần trước, Starlink bất ngờ hạn chế tốc độ tối đa mà các drone có thể đạt được trong khi vẫn duy trì kết nối internet. Theo phía Ukraine, điều này đã làm gián đoạn một số nhiệm vụ trên chiến trường và cản trở khả năng của Kyiv trong việc tự bảo vệ trước các đợt tấn công từ Nga.

Phát biểu với báo giới hôm 17/10, Tổng thống Zelensky cho biết các quan chức Mỹ đã thông báo với Ukraine rằng việc giới hạn tốc độ này xuất phát từ các vấn đề kỹ thuật.

Tuy nhiên, ông nói Ukraine đã thử nghiệm Starlink trên lãnh thổ Liên minh châu Âu và nhận thấy "những vấn đề này không tồn tại", đồng thời hệ thống hoạt động với tốc độ cao hơn.

Tổng thống Trump đã bác bỏ cáo buộc rằng ông ngừng chia sẻ thông tin tình báo với Ukraine hoặc cố tình làm chậm tốc độ hoạt động của mạng lưới này.

Giới chức Ukraine xác nhận ít nhất 9 người đã thiệt mạng và khoảng 60 người bị thương trong các cuộc không kích của Nga trên khắp cả nước kể từ hôm 16/10.

Trong số đó có một tài xế xe cứu thương thiệt mạng và 20 người khác bị thương trong một cuộc tấn công của Nga vào thành phố Kherson.

Helen Sullivan và Sareen Habeshian tường thuật bổ sung