Hoff luniau y curadur o Aberystwyth yn ei arddangosfa olaf

Sut mae dewis llai na 40 o luniau allan o gasgliad o dros filiwn?

Dyna'r dasg i Wil Troughton - curadur ffotograffau y Llyfrgell Genedlaethol – wrth iddo roi ei arddangosfa olaf at ei gilydd cyn ymddeol yn yr haf ar ôl gweithio yno am 34 o flynyddoedd.

Dewis personol yw'r arddangosfa – detholiad o luniau a dynnwyd gan hoff ffotograffwyr Wil, ac mae'n cynnwys ystod o arddulliau o luniau dogfennol a newyddiadurol i bortreadau o fywyd bob dydd.

Mae'n cynnwys delwedd drawiadol o filwr Americanaidd a phlentyn yn Fietnam ym 1967 a dynnwyd gan Philip Jones Griffiths, a lluniau a dynnwyd yn India yn yr 1860au ochr yn ochr â delweddau mwy cyfoes o fywyd bob dydd yng Nghymru.

Dywedodd Wil ei fod wedi treulio tipyn o amser cyn dewis pa luniau i'w cynnwys o gasgliad enfawr y llyfrgell.

"Mae rhai jyst yn neidio allan o'r bocsys a chi'n meddwl 'O rhaid i fi ddangos hwn', a rhai eraill yn teimlo fel hen ffrindiau – dw i wedi gweld nhw sawl gwaith a dwi dal yn hoffi nhw a dw' i dal yn meddwl bod nhw'n gryf a bod rhyw neges yn y llun."

Dywedodd ei fod yn gwybod yn syth pa luniau fyddai'n llenwi hanner yr arddangosfa – "gyda'r hanner arall ro'n nhw'n bethau o'n i wedi anghofio amdanyn nhw ac eisiau eu rhoi nhw mewn.

"Dwi eisiau defnyddio mwy o luniau cyfoes na hen luniau – felly mae'r rhan fwyaf yn bethau eithau cyfoes."

Dechreuodd Wil Troughton weithio yn y llyfrgell ym mis Ionawr 1992 yn yr adran darluniau a mapiau.

Mae Aberystwyth yn agos at galon Wil, a aeth i Ysgol Ardwyn ac yna Penglais. Mae sawl hen lun o'r dref yn yr arddangosfa gan gynnwys un o'r promenâd sy'n dangos Neuadd y Brenin, gafodd ei dymchwel yn 1989.

Pan ofynnwyd i Wil i ddewis ei hoff lun o'r rhai sydd yn yr arddangosfa dywedodd "Heddi bydden i'n dewis y llun o'r Overton, llong ager yn harbwr Aberystwyth, wedi'i dynnu gan Arthur Lewis ffotograffydd lleol yn 1926.

"Wi'n credu ei fod yn llun eitha cryf – mae marciau y teiars yn arwain y llygaid mewn at le mae dau forwr yn sefyll a hefyd mae hen lori. Llun naturiol iawn, llawn o bethau sy'n wahanol i heddi."

Byddai Wil wedi hoffi cynnwys mwy o luniau yn yr arddangosfa, ond bu'n rhaid hepgor rhai oherwydd diffyg lle.

Un na sydd wedi ei gynnwys oedd llun o fan hufen iâ yn Llandeilo ym 1925 a dynnwyd gan D C Harries.

Mae nifer o'r ffotograffau yn dal eiliad o fywyd bob dydd – rhywbeth sy'n apelio at Wil.

"Mae'n syndod pa mor anodd yw tynnu lluniau o bethau bob dydd.

"Unwaith daw'r camera allan, mae pobl yn dechrau ymateb yn wahanol. Er enghraifft, y lluniau a dynnodd Haydn Denman o'r A470, maen nhw'n wych!

"Dehongliad pob ffotograffydd sydd fan hyn, ac maen nhw i gyd yn edrych ar bethau ychydig yn wahanol.

"Dwi'n credu fod (yr arddangosfa) yn rhoi cipolwg ar sut mae Cymru wedi bod yn ystod y degawdau diwethaf."

Ar noson lansio'r arddangosfa fe roddodd Rhodri Llwyd Morgan deyrnged i Wil Troughton.

"Ar hyd gyrfa sy' wedi para dros 30 o flynyddoedd mae e wedi helpu i adeiladu'r casgliad mwyaf o ffotograffau yng Nghymru, dros filiwn o ffotograffau sy'n adlewyrchu pob rhan o fywyd nid yn unig fan hyn yng Nghymru ond yn rhyngwladol hefyd.

"Fe welwn ni golled enfawr ar ôl Wil – mae ei wybodaeth, ei arbenigedd a'i ofal dros y casgliadau yn ei wneud yn un o'r ffigyrau chwedlonol sydd yn y Llyfrgell Genedlaethol.

"Ni'n falch iawn o'i gyfraniad a dwi'n siwr bydd y bobl sy' wedi cyfrannu casgliadau yn ei weld e fel un o drysorau'r llyfrgell."

Enw'r arddangosfa yw 'Lens y Curadur: Gyrfa o Gasglu' ac mae hi i'w gweld yn y Llyfrgell Genedlaethol tan fis Medi.