Y Wladfa, y Pumas a Chymru: Hanes taith unigryw

Mae Cymru wedi cyrraedd Buenos Aires, lle bydd y garfan yn treulio'r dyddiau nesaf cyn hedfan i San Juan yn y gogledd ddydd Iau ar gyfer gêm brawf dydd Sadwrn yn erbyn yr Ariannin.

Mae'n daith gyfarwydd i dimau rygbi Cymru dros y degawdau, ond nid taith dramor arferol mohoni. Ers i'r Mimosa gyrraedd glannau Patagonia yn 1865, mae cysylltiad unigryw wedi bod rhwng Cymru a'r Ariannin – cysylltiad sy'n ymestyn ymhell y tu hwnt i'r maes rygbi.

Mae hi'n wyth mlynedd ers i mi ymweld â'r Ariannin ddiwethaf i ddilyn tîm Cymru. Bryd hynny roedd tîm Warren Gatland yn dechrau cyfres a oedd yn rhan o un o gyfnodau mwyaf llwyddiannus rygbi Cymru yn y cyfnod proffesiynol.

Nawr, mae'r un daith wedi dod â mi'n ôl i'r Ariannin gyda charfan newydd, hyfforddwr newydd a her newydd. Ond mae'r hanes sy'n uno'r ddwy wlad yn parhau'r un mor gryf.

Bron i 60 mlynedd yn ôl y mentrodd tîm Cymru i'r Ariannin am y tro cyntaf.

Arweiniwyd y garfan gan Clive Rowlands ar daith o chwe gêm, gyda'r Pumas yn cipio'r gyfres drwy ennill y gêm gyntaf a sicrhau gêm gyfartal yn yr ail.

Roedd y canlyniad yn sioc ar y pryd, ond sbardunodd y daith honno gyrfaoedd disglair dau o gewri rygbi Cymru – Phil Bennett a JPR Williams.

Er mai rygbi oedd prif reswm y daith, roedd llawer o'r chwaraewyr yn ymwybodol eu bod yn ymweld â gwlad oedd yn gartref i gymuned Gymreig a oedd bron yn ganrif oed. Erbyn hynny roedd y Gymraeg yn dal yn fyw ym Mhatagonia, ac roedd croeso cynnes yn disgwyl nifer o'r twristiaid o Gymru.

Ar y pryd ni chydnabuwyd y ddwy gêm yn erbyn yr Ariannin fel gemau prawf swyddogol gan Undeb Rygbi Cymru. Dim ond yn 2013 y cafodd y penderfyniad hwnnw ei gywiro.

Bu'n rhaid aros 31 mlynedd cyn i Gymru ddychwelyd.

Tîm Graham Henry oedd y cyntaf o hemisffer y gogledd i ennill cyfres brawf 2-0 yn yr Ariannin, gyda buddugoliaethau 36-26 a 23-16 yn Buenos Aires.

Roedd y ddwy fuddugoliaeth yn rhan o rediad o ddeg buddugoliaeth yn olynol o dan Henry, ond ffrae ar y cae yn yr ail brawf oedd yn hawlio'r penawdau.

Ar ôl i'r prop Mauricio Reggiardo daro asgellwr Cymru, Dafydd James, datblygodd y ffrwgwd fwyaf gyda chwaraewyr o'r ddwy ochr yn ymladd ar, ac ar ochrau'r cae.

Yn rhyfeddol, ni chafodd unrhyw un gerdyn coch.

Fel eleni, roedd Cymru'n wynebu'r Ariannin cyn teithio ymlaen i Dde Affrica.

Collodd tîm Mike Ruddock y gêm gyntaf 50-44 cyn i Gymru ymateb saith diwrnod yn ddiweddarach.

Sgoriodd Shane Williams hattrick yn yr hanner cyntaf, ychwanegodd Gavin Henson 15 pwynt gyda'i gicio, ac enillodd Cymru 35-20 i sicrhau cyfres gyfartal.

Wedi'r dathlu daeth realiti'r daith. Roedd hediad hir ac yna prawf yn Pretoria yn erbyn y Springboks yn ormod, gyda Chymru'n colli 53-18.

Efallai mai dyma'r daith sydd â'r cysylltiad cryfaf â hanes Cymru.

Cynhaliwyd y prawf cyntaf yn Puerto Madryn – y porth i'r Wladfa Gymreig. Yno y glaniodd y Mimosa yn 1865, gan ddechrau un o'r penodau pwysicaf yn hanes y Cymry dramor.

I lawer o gefnogwyr Cymru roedd y daith yn gyfle i ymweld â'r Gaiman, Trelew a'r cymunedau lle mae'r Gymraeg yn dal i'w chlywed heddiw. Roedd y daith yn ymwneud â llawer mwy na rygbi.

Ar y cae, dechreuodd un bennod newydd yn hanes y gamp gydag Alun Wyn Jones yn ymddangos i Gymru am y tro cyntaf cyn mynd ymlaen i dorri bron pob record ryngwladol posib.

Er i'r Pumas ennill y ddwy gêm, Puerto Madryn oedd y lleoliad a adawodd yr argraff fwyaf ar lawer o'r garfan a'r cefnogwyr oedd wedi teithio.

Y tro diwethaf i Gymru deithio i'r Ariannin daeth llwyddiant arall.

Enillodd tîm Warren Gatland y ddwy gêm brawf, gan ddechrau gyda buddugoliaeth 23-10 yn San Juan – yr union leoliad lle bydd Cymru'n chwarae'r penwythnos hwn.

Sgoriodd James Davies a George North geisiau, a Rhys Patchell yn cael gweddill y pwyntiau.

Wythnos yn ddiweddarach sicrhawyd buddugoliaeth 30-12 yn Santa Fe, gyda Patchell yn cael 20 pwynt gyda'i droed.

Roedd y gyfres yn dangos cryfder Cymru ar y pryd - rhif tri yn y byd cyn ennill y Gamp Lawn yn 2019 ac yna cyrraedd rownd gynderfynol Cwpan y Byd yn Japan.

Mae'r daith o Buenos Aires i San Juan eleni'n edrych yn wahanol i'r un yn 2018. Mae'r wynebau yng ngharfan Cymru ar y cyfan wedi newid. Ond mae'r hanes sy'n cysylltu Cymru â'r Ariannin yn dal yr un mor gryf.

Yn wahanol i bron unrhyw daith arall, mae cysylltiad hanesyddol a diwylliannol yn cyd-fynd â'r rygbi. Mae enwau fel Puerto Madryn, Gaiman a Threlew yn gyfarwydd i Gymry oherwydd hanes y Wladfa, ac mae'r Gymraeg yn dal i gael ei chlywed yno dros 160 mlynedd ar ôl glaniad y Mimosa.

Mewn ychydig ddyddiau, bydd y ffocws ar y sgôr yn San Juan. Ond bydd hanes y Wladfa, y Gymraeg a'r cysylltiad rhwng y ddwy wlad yn parhau ymhell ar ôl y chwiban olaf.

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.