O Singapore i Gymru, i gasglu caneuon gwerin

Mae cerddoriaeth wedi bod yn agos at galon Irfan Rais erioed. Yn wreiddiol o Singapore, dechreuodd ei siwrne gerddorol gyda cherddoriaeth glasurol Chineaidd.

Bellach mae'n 'casglu' cerddoriaeth werin draddodiadol o wahanol wledydd ledled y byd, gan gynnwys caneuon Cymraeg.

Ond sut ddechreuodd hyn?

"Mae wastad gen i ddiddordeb efo diwylliant dros y byd," eglurai.

"Mae 'na lot o straeon mewn caneuon gwerin, ac mae hwn yn cysylltu efo pobl sy'n berthnasol i'r caneuon yna, a dyna pam dwi'n ei ffeindio yn fascinating.

"Dwi'n lwcus iawn; dwi wedi gwneud ffrindiau o gwmpas y byd sydd wedi bod yn fodlon dysgu caneuon gwerin i mi. Dwi wedi creu gwefan, a dal yn gweithio arno, efo nodiadau ymchwil."

Bellach ar wefan Irfan mae ganddo wybodaeth am ganeuon gwerin o dros 30 o wledydd ledled y byd mae wedi eu dysgu dros y blynyddoedd. Mae'n eu perfformio mewn cyngherddau ar-lein ac yn fyw.

"Yn fy sioeau i, y bwriad yw teithio dros y byd drwy ganeuon. Dwi'n trio trafeilio dros y gwahanol gyfandiroedd hefyd – dim jest aros yn Ewrop ond i Affrica, Asia, De America.

"Dwi wastad yn cymryd yr amser i esbonio cyd-destun y gân. Dwi ddim yn canu'n Saesneg y rhan fwyaf o'r amser, felly dwi'n esbonio'r cyd-destun yn Saesneg, sy'n ei wneud yn hygyrch i bawb, a chyfoethogi'r profiad hefyd."

Bwriad Irfan bob amser yw i fod yn hollol driw i'r gân mae'n ei dysgu, ynghyd â'i diwylliant. Felly mae'n ymchwilio'n fanwl i gyd-destun a chefndir y gân, yn sicrhau ei fod yn ynganu pob gair yn gywir, ac yn ei pherfformio yn steil arbennig y wlad.

Yn ffodus, â'r byd dipyn llai nag oedd o gyda help technoleg, mae'n medru dod o hyd i bobl sy'n medru ei gynghori.

"Pan dwi'n ymchwilio'r caneuon, dwi'n trio ffeindio beth ydy cyd-destun y caneuon, sydd weithiau'n anodd, achos efo caneuon gwerin, dydy hi ddim wastad yn amlwg pwy oedd yn sgwennu'r caneuon, neu o le mae'r gân wedi dod yn union.

"Ond mae hynny'n bwysig i mi. Dwi'n eu cysidro fel artefacts mewn amgueddfa. Dwi'n trio trin y caneuon fel rhywbeth sy'n ystyrlon i bobl eraill, felly dwi'n ymwybodol iawn fod angen bod yn barchus.

"Dwi'n licio dysgu gramadeg y gerddoriaeth, achos mae'n wahanol o ddiwylliant i un arall. Pan dwi'n perfformio cân o Dwrci, dwi'n defnyddio steil o Dwrci – dwi'n trio dysgu sut maen nhw'n ei berfformio."

Mae hyn yn golygu fod ei gartref yn llawn offerynnau traddodiadol gwledydd eraill, meddai, o'r yangqin o China – ei brif offeryn, a'r union un mae wedi bod yn ei chwarae ers ei fod yn 13 oed – i'r bouzouki o Groeg a'r balaban o Dwrci.

"Mae gen i ormod o offerynnau," mae'n ei gyfaddef.

"Ydw i'n medru eu chwarae yn dda? Dwi ddim yn siŵr. Ond dwi'n trio!"

Ag yntau'n canu caneuon o nifer o wledydd gwahanol, pa ddiwylliant yw ei hoff un?

"Mae hwnna fel holi mam pwy ydy ei hoff blentyn!" meddai gan chwerthin. "Dwi ddim yn gwybod – mae'n dibynnu ar fy mood i dwi'n meddwl.

"Dwi'n meddwl fod gen i soft spot i gerddoriaeth glasurol Chinese – hwnna oedd fy sylfaen i. Dwi ddim yn ei berfformio llawer, achos mae'r yangqin dipyn yn drwm, felly dydy o ddim yn ymarferol i drafeilio lot efo fo – mae o fel dodrefnyn!

"Dwi'n perfformio caneuon gwerin o Gymru lot ar hyn o bryd; dwi wrth fy modd. Pan fydd gen i amser yn y dyfodol dwi eisiau gwneud EP o ganeuon gwerin o Gymru.

"A dwi'n 'nabod lot o bobl sy'n gwneud caneuon gwerin, so dwi reit yn y sin caneuon gwerin yn ngogledd Cymru – ym Mangor a Chaernarfon - so mae 'na berthynas sbesial yna dwi'n meddwl."

Mae Irfan yn gwbl rugl yn Gymraeg, a hynny ar ôl iddo symud i astudio cerddoriaeth ym Mhrifysgol Bangor dros ddegawd yn ôl. Dysgodd Gymraeg yn "organig", meddai.

"Mae'n teimlo'n naturiol i mi drio gwneud ffrindiau efo pobl yn yr ardal, ac mae'n haws i gysylltu drwy'r Gymraeg, achos fod y Gymraeg mor hyfwy yn ardal Arfon. O'n i'n gwneud ffrindiau oedd yn fy nghyflwyno i ffrindiau eraill, a 'nes i bigo Cymraeg i fyny o hyn."

Mae Irfan bellach yn gallu canu degau o ieithoedd, ac yn siarad Cymraeg, Saesneg a Malay gyda'i deulu, Singlish gyda'i ffrindiau yn Singapore, ac ychydig o Almaeneg. Ond iddo ef, mae un iaith yn bwysicach na'r un...

"Yn swyddogol, dwi i wastad yn dweud mod i'n siarad un iaith, sef 'cerddor-iaith'! Dydy'r jôc yna ddim yn gweithio yn Saesneg...!"

Y llynedd, cafodd Irfan y cyfle i recordio trac ar gyfer y CD, Stafell Sbâr Sain: Tŷ Gwerin, ochr-yn-ochr â rhai o sêr mawr y byd gwerin yng Nghymru, fel Georgia Ruth, Bob Delyn a'r Ebillion a Gwilym Bowen Rhys. Mae'r cyfle a gafodd mewn stiwdio recordio wedi ei ysgogi i fynd ati nawr i wthio'r maen i'r wal gyda'i brosiect casglu hirdymor.

Amser yw'r prif her, wrth gwrs, ag yntau â swydd lawn amser, ond mae'n barod nawr i geisio datblygu ei brosiect.

"Dwi wedi creu'r wefan achos dwi ddim yn meddwl ei fod o'n deg i gadw popeth i fi'n hun. Beth fyswn i'n hoffi ei wneud yn y dyfodol yw ffeindio rhywun i gyfieithu fy nodiadau i iaith wreiddiol y gân, fel fod y wybodaeth yn mynd yn ôl i'r gymuned.

"Bendant dwi eisiau recordio'r caneuon dwi wedi eu casglu, achos mae'n biti os ydyn nhw jest yn eistedd ar fy ngwefan i – mae'n well os ti'n gallu eu clywed."

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.