Quốc hội bàn sửa Luật Đất đai 2024: Có gì đáng chú ý?

Khi khẳng định đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước đại diện làm chủ sở hữu, và thống nhất quản lý, Nhà nước đang muốn có thêm nhiều thẩm quyền hơn về thu hồi đất đai, và là bên quyết định giá.

Nhà nước đang đề xuất mở rộng phạm vi thu hồi đất cho một số dự án, đồng thời đưa ra chính sách cho phép thu hồi đất trước khi có phương án bồi thường, hay tái định cư.

Những định hướng về chính sách sửa đổi Luật Đất đai – đạo luật liên quan mật thiết đến tài sản của rất nhiều người dân – đang được Quốc hội bàn thảo tại Hà Nội.

Thêm quyền thu hồi đất

Theo dự thảo sửa đổi Luật Đất đai 2024, Nhà nước bổ sung thêm ba trường hợp thu hồi đất đáp ứng yêu cầu "thật cần thiết vì lợi ích quốc gia, công cộng".

Đầu tiên, Nhà nước có thể thu hồi đất cho các dự án đầu tư công khẩn cấp.

Việt Nam hiện đang đẩy mạnh loạt đầu tư công nhằm thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Thứ đến, chính quyền cũng đang nỗ lực xây dựng các trung tâm tài chính quốc tế, đặt tại TP HCM và Đà Nẵng, cũng như thúc đẩy các khu thương mại tự do nhằm thu hút thêm đầu tư, nguồn vốn.

Đó là lý do cơ quan soạn thảo muốn có thêm thẩm quyền thu hồi đất cho các dự án trong khu khu thương mại tự do và trung tâm tài chính quốc tế.

Đáng chú ý là đề xuất thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh làm cơ sở cai nghiện ma túy của lực lượng vũ trang nhân dân.

Các cơ sở cai nghiện ma túy trước đây thuộc sự quản lý của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội. Tuy nhiên, từ khi bộ này bị giải thể vào cuối tháng 2/2025, các trại cai nghiện ma túy đã được chuyển về trực thuộc Bộ Công an.

Lý giải của cơ quan soạn thảo là Bộ Tài nguyên và Môi trường cho rằng vì chưa có các quy định thu hồi đất trong các trường hợp trên, vì thế khiến cho quá trình tiếp cận đất đai và triển khai dự án trở nên khó khăn.

Thu hồi đất là một vấn đề đã khiến xảy ra rất nhiều khiếu kiện của người dân từ nhiều năm nay.

Vấn đề này thậm chí đã trở thành nguồn cơn của nhiều xung đột đổ máu giữa người dân và chính quyền, từ Tiên Lãng (Hải Phòng), Đồng Tâm (Hà Nội) cho đến Thủ Thiêm (TP HCM).

Bên cạnh các dự án công, nhiều mâu thuẫn cũng đã xảy ra đối với các dự án mà các nhà đầu tư thực hiện chỉnh trang đô thị hay phát triển kinh tế.

Năm 2024, Bộ Tài nguyên và Môi trường đề xuất trong lần sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, theo đó nếu doanh nghiệp đã đạt thỏa thuận nhận chuyển nhượng trên 75% diện tích dự án, Nhà nước có thể can thiệp hỗ trợ thu hồi phần diện tích còn lại để giao cho chủ đầu tư.

Tuy nhiên, Quốc hội thông qua Luật Đất đai 2024 mà không có nội dung đó.

Lần này, cơ quan soạn thảo là Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục đề xuất tỷ lệ đồng thuận nhằm có cơ sở định lượng để xác định sự đồng thuận trong thu hồi đất, và đưa ra hai phương án: 75% hoặc 85%.

Trước Quốc hội, Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng, cho biết Chính phủ nghiêng về con số 75%.

Lý do, theo cơ quan này, là nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án đầu tư, khắc phục tình trạng dự án treo, gây lãng phí.

Nhưng điều này vẫn khiến cho đại biểu quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo "cân nhắc kỹ".

Trong buổi thảo luận tại Hội trường Quốc hội vào ngày 21/8, Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga của đoàn Hải Phòng cho rằng cần cân nhắc kỹ quy định nhà đầu tư đã thỏa thuận được trên 75% diện tích và trên 75% số người sử dụng đất thì Nhà nước thu hồi phần còn lại.

"Khi Nhà nước thu hồi 25% còn lại, quan hệ đã chuyển từ thỏa thuận dân sự sang sử dụng quyền lực công", bà Nga nói.

Theo vị đại biểu đoàn Hải Phòng, không nên chỉ căn cứ vào tỉ lệ 75%, mà cần tính thêm quy mô dự án, số người tuyệt đối còn chưa đồng thuận, loại đất bị thu hồi, nhất là đất ở, cũng như mức độ ảnh hưởng đến nơi ở, sinh kế của người dân.

Thu hồi đất trước khi duyệt phương án bồi thường?

Đẩy nhanh tiến độ đầu tư cũng là một lý do để cơ quan quản lý đất đai đưa ra phương án: cho phép thu hồi đất trước khi trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư và hoàn thành bố trí tái định cư.

Điều này là một sự thay đổi đáng chú ý đối với Luật Đất đai 2024 hiện hành.

Cụ thể, Điều 87 Luật Đất đai hiện hành quy định trước khi thu hồi đất, chính quyền phải công khai phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để lấy ý kiến người dân và hoàn tất việc bồi thường, tái định cư.

Theo Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng, luật sửa đổi lần này sẽ đổi mới không chỉ thu hồi đất, mà còn bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, chuyển mạnh từ tư duy "bồi thường tài sản bị thu hồi" sang tư duy "tái thiết cuộc sống cho người dân".

Một trong những "đổi mới" so với Luật Đất đai 2024 hiện hành là giá đất không còn theo thị trường mà "do nhà nước quyết định.

Giá đất, theo ông Hùng, sẽ do Nhà nước quyết định dựa trên dữ liệu và phương pháp khoa học, công khai, minh bạch, kết nối liên thông với các dữ liệu chuyên ngành, tuyệt đối "không để bị thao túng giá, hình thành giá ảo".

Định hướng sửa đổi Luật Đất đai 2024 trước đó đã được Hội nghị Trung ương 3 cho ý kiến, và sau đó, cơ quan soạn thảo là Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã gửi công văn đến các bộ, ngành, địa phương và các bên liên quan để góp ý.

Chính phủ vào ngày 18/7 đã thông qua 7 nhóm chính sách lớn trong định hướng sửa đổi Luật Đất đai, trong đó có vấn đề thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường và hoàn thành bố trí tái định cư.

Theo kế hoạch, dự thảo sửa đổi Luật Đất đai 2024 sẽ được trình Quốc hội tại kỳ họp thứ hai diễn ra vào tháng 10/2026.

Xem thêm: