Magonjwa 5 ya moyo yanayoua haraka

Shirika la Afya la Uingereza linasema kuwa magonjwa ya moyo na mishipa ya damu ni matatizo yanayoathiri sehemu nyingine muhimu za mwili wa binadamu, ukiwemo moyo wenyewe, ubongo, figo, na macho.

Shirika hilo lilitangaza hayo wakati wa maadhimisho ya Siku ya Moyo Duniani ya mwaka 2026, ambayo huadhimishwa kila mwaka tarehe 29 Septemba.

Kaulimbiu ya siku hiyo kwa mwaka huu ni "Magonjwa ya moyo hayajionyeshi wazi; usichezee mapigo ya moyo wako".

Matatizo hayo hutokea kutokana na mkusanyiko wa mafuta katika mishipa ya damu na ongezeko la sababu nyingine zinazosababisha kuganda kwa damu.

Shirika hilo lilisema kuwa hatari ya kupata ugonjwa wa moyo ni kubwa zaidi miongoni mwa watu wenye umri wa zaidi ya miaka 50 kote duniani, na hatari hiyo huongezeka kadiri mtu anavyozidi kuzeeka.

Watu wenye asili ya Kusini mwa Asia, Wamarekani wenye asili ya Afrika, na watu wenye asili ya Afrika na Karibea pia wako katika hatari kubwa zaidi ya kupata ugonjwa wa moyo.

Kulingana na Shirika la Afya Duniani (WHO), maadhimisho hayo hayalengi burudani pekee, bali pia kuwakumbusha watu kuhusu hatari zinazoathiri moyo na afya yake, pamoja na mambo yanayoweza kuudhuru ambayo mtu huyafanya kwa kujua au bila kujua.

Dalili za ugonjwa wa moyo

Mhadhiri mwandamizi katika Kitivo cha Tiba cha Chuo Kikuu cha Ahmadu Bello, Zaria, Dkt. Tasi'u Ibrahim Malami, alisema kuwa mojawapo ya hatari kubwa zaidi za magonjwa ya moyo ni kwamba mara nyingi hayana dalili zinazoonekana.

Alisema kuwa tangu wakati ishara hizo zilipoonekana kwa mara ya kwanza, hapakuwa na shaka kwamba kulikuwa na tatizo kubwa linaloendelea ambalo lingesababisha mateso makubwa yasiyoelezeka.

"Magonjwa kama vile shinikizo la juu la damu, unene uliopitiliza, ugonjwa wa moyo, na kisukari ambayo yote yanahusiana na moyo yanaweza kuendelea kwa miaka mingi bila mtu kuhisi dalili zozote."

Kuanzia wakati mtu anapohisi kukosa usingizi au kulimbikiza uhitaji mkubwa wa usingizi, au anapohisi kuamka ghafla huku akihangaika kupata hewa, au anapopata shida ya kulala au kupumua, au kuumwa na kichwa na kupungukiwa pumzi, na kadhalika wakati dalili hizi zinapoanza kujitokeza, ugonjwa huo tayari unakuwa umeshaendelea sana, daktari alisema.

Aliongeza kuwa "unaweza kukuta mtu ana afya njema na anafanya shughuli zake zote, lakini ana tatizo la moyo bila yeye mwenyewe kulijua."

Shinikizo la juu la damu

Kulingana na Dkt. Tasi'u, shinikizo la juu la damu ndilo tatizo la kawaida zaidi la moyo barani Afrika na husababisha vifo vya watu wengi katika eneo hilo.

Huu ni ugonjwa unaosababishwa na kuziba kwa mishipa fulani ya damu inayopeleka taarifa kwenye ubongo; mishipa hiyo inaposhindwa kufanya kazi ipasavyo, matatizo hujitokeza.

Katika ripoti yake, Shirika la Afya Duniani (WHO) lilisema kuwa kuna takriban watu bilioni 1.13 duniani kote wanaougua ugonjwa huu, na theluthi mbili yao wanatoka katika nchi zenye kipato cha wastani.

Utafiti uliofanywa na WHO mwaka wa 2015 ulionyesha kuwa mwanamume mmoja kati ya wanne huugua ugonjwa huu, huku mwanamke mmoja kati ya watano akiwa na tatizo la shinikizo la juu la damu.

Shinikizo la juu la damu ni ugonjwa hatari ambao hauwezi kupona kabisa mara tu unapogunduliwa.

Nchini Nigeria, utafiti ulionyesha kuwa zaidi ya watu milioni 100 wanaishi na ugonjwa huu, na badala ya kupungua, idadi hiyo inaongezeka kutokana na mtindo wa maisha pamoja na aina ya vyakula na vinywaji wanavyotumia watu, alisema Dkt. Tasi'u Ibrahim, mkurugenzi wa Hospitali ya Opal mjini Kaduna.

Kuna aina nyingi, lakini ya kawaida zaidi ni shinikizo la juu la damu (primary hypertension), ambalo ndio aina ya kawaida ya ugonjwa sugu wa shinikizo la juu la damu.

"Hali hii hujitokeza taratibu na bila sababu dhahiri. Tofauti na magonjwa ya kuambukiza, haisababishwi na kurithi, umri, mtindo wa maisha au mafanikio yetu," alisema daktari.

Kiwango cha mafuta

Hili ni tatizo jipya linalotokana na sababu kadhaa, ikiwemo ukosefu wa mazoezi, ulaji wa kupindukia wa vyakula vyenye mafuta mengi, na nyinginezo.

Mtaalamu wa afya alisema kuwa hali hii si mbaya kama shinikizo la juu la damu, na kwamba mtu akianza tena kufanya mazoezi na kupunguza kiwango cha mafuta mwilini mwake, tatizo hilo litatoweka.

Kupumua kwa shida mara kwa mara na uchovu ni miongoni mwa dalili za tatizo hili linapokuwa limeathiri mwili wa mtu kwa kiwango kikubwa.

Wataalamu kama Dkt. Tasi'u wanashauri kuepuka mambo yoyote yanayoweza kuchochea tatizo hili.

Pia wanashauri kuchukua hatua zinazoweza kumsaidia mtu kuepuka tatizo hilo.

Kuziba kwa mishipa ya damu

Hili ni tatizo ambalo pia huwachanganya watu kutokana na matatizo mengi yanayojitokeza wakati wa kulishughulikia.

Mishipa ya damu ya moyo huziba kwa sababu mafuta yanayokusanyika huzuia damu kufika mahali ilipokusudiwa kwenda.

Kazi ya moyo ni kusukuma damu kwenda sehemu nyingine za mwili, ikiwemo ubongo.

Pale kazi hiyo inaposhindikana, mishipa hiyo huziba na kushindwa kufanya kazi.

Mambo haya yote hutokea bila mtu kujua, lakini siku dalili za tatizo zinapoonekana, uharibifu utakuwa tayari umeshatokea na kumthibitishia mtu huyo kuwa hana afya njema.

Ugonjwa wa mishipa ya damu ya moyo (Coronary artery disease)

Hali hii inahusiana moja kwa moja na kuziba kwa njia za damu moyoni, kwani kuziba huko ndiko kunakosababisha moyo kuvimba.

Mtaalamu wa afya alisema, "Hali hizi mbili zinapojumuika pamoja, kwa urahisi husababisha madhara makubwa kwa binadamu."

Kwa mujibu wake, ugonjwa wa moyo unapofikia hatua hii, bila shaka ni vigumu sana kwa mgonjwa kupona.

Mshtuko wa moyo

Hili ni tatizo ambalo si la kawaida kwa watu wazima, bali huwapata zaidi watoto, na husababishwa na ugonjwa huu.

"Ukuta wa moyo wao huwa mwembamba, midomo yao huwa myekundu wakati wote, na hupata shida ya kupumua," daktari alieleza.

Mtaalamu huyo aliongeza kuwa watoto wanaosumbuliwa na ugonjwa huu hupata matibabu, na mara nyingi matibabu hayo hutolewa kwa njia sahihi.

Watoto wengi duniani walizaliwa wakiwa na hali hii, lakini leo hii wamepona na wanaishi maisha yao bila matatizo yoyote.

Suluhisho

Kulingana na Shirika la Afya Duniani (WHO), inakadiriwa kuwa watu milioni 19.8 watafariki dunia kutokana na magonjwa ya moyo na mishipa ya damu mwaka wa 2022, idadi inayowakilisha takriban asilimia 32 ya vifo vyote duniani.

Takriban asilimia 85 ya watu wanaofariki kutokana na ugonjwa huu hufariki kwa sababu ya kushindwa kufanya kazi kwa moyo au kifo cha ghafla cha moyo.

Wataalamu wanashauri kwenda hospitalini mara kwa mara ili kuhakikisha kuwa moyo unafanya kazi vizuri, kwani mara nyingi ugonjwa huu hauonyeshi dalili.

Pia wanashauri kufanya mazoezi angalau mara tatu kwa wiki.

Aidha, zingatia lishe bora kwa kula mboga na matunda.