Ông Tô Lâm rời Trung Quốc: Những điểm nổi bật trong chuyến công du đầu tiên

Chiều 17/4, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã về lại thủ đô Hà Nội bằng tàu hỏa sau khi kết thúc các hoạt động tại thành phố Nam Ninh, Trung Quốc.

Trước đó, ông đã có một lịch trình dày đặc tại Bắc Kinh và một số địa phương khác, trong chuyến thăm cấp nhà nước theo lời mời của Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

Đây là chuyến công du nước ngoài đầu tiên trên cương vị lãnh đạo cả đảng lẫn nhà nước của ông Tô Lâm sau khi "nhất thể hóa", tương tự như mô hình lãnh đạo của người láng giềng Trung Quốc.

Trong chuyến thăm này, hai nước đã ra tuyên bố chung về việc thúc đẩy xây dựng Cộng đồng chia sẻ tương lai Việt Nam-Trung Quốc có ý nghĩa chiến lược ở mức độ cao hơn, khái niệm mà phía Trung Quốc gọi là "Cộng đồng chung vận mệnh".

Hai đảng và hai nước tái khẳng định việc kiên trì con đường xã hội chủ nghĩa phù hợp với tình hình mỗi nước.

Trung Quốc coi Việt Nam là hướng ưu tiên hàng đầu trong chính sách ngoại giao láng giềng. Ngược lại, Việt Nam khẳng định quan hệ với Trung Quốc là lựa chọn chiến lược và ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại.

Về chính trị và an ninh, Việt Nam tái khẳng định ủng hộ chính sách "Một Trung Quốc", công nhận Đài Loan là một phần của Trung Quốc và không thiết lập quan hệ cấp nhà nước với Đài Loan.

Điểm nhấn trong tuyên bố chung lần này là kết nối hạ tầng và phát triển kinh tế.

Hai bên nhất trí đẩy nhanh việc xây dựng hoàn thiện các tuyến đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng; Đồng Đăng-Hà Nội; Móng Cái-Hạ Long-Hải Phòng, kết nối với mạng lưới đường sắt Trung Quốc.

Trung Quốc cam kết sẵn sàng hỗ trợ Việt Nam về vốn vay và công nghệ đường sắt.

Liên quan đến vấn đề này, trong ngày đầu tiên 14/4, sau khi đáp xuống Bắc Kinh, ông Tô Lâm cùng phái đoàn Việt Nam đã đi tàu cao tốc đến Tân khu Hùng An ở Hà Bắc - khu đô thị chiến lược được mệnh danh là "thành phố tương lai" của Trung Quốc.

Đến hôm 16/4, nhà lãnh đạo Việt Nam đã di chuyển từ Bắc Kinh đến Nam Ninh bằng tàu cao tốc và đề nghị lãnh đạo ngành đường sắt Trung Quốc chia sẻ kinh nghiệm với Việt Nam.

Về giao thương, Trung Quốc hướng tới cân bằng thương mại bằng cách nhập khẩu nhiều hơn hàng nông – thủy sản từ Việt Nam.

Thương mại là chủ đề nhạy cảm đối với hai quốc gia. Hồi đầu năm nay, Việt Nam đã vượt Trung Quốc và Mexico để có mức thặng dư thương mại lớn nhất với Mỹ - 19 tỷ USD trong tháng 1/2026.

Điều đáng chú ý là trong cùng khoảng thời gian, lượng hàng hóa Việt Nam nhập khẩu từ Trung Quốc – phần lớn để tái xuất khẩu – đã đạt mức kỷ lục.

Trong quý 1/2026, Việt Nam nhập siêu 33,3 tỷ USD từ Trung Quốc, tăng 34,4% so với cùng kỳ năm ngoái.

Mỹ đã nhiều lần cáo buộc Việt Nam là điểm trung chuyển cho hàng hóa Trung Quốc xuất sang Mỹ, vì thế đã áp mức 40% thuế trung chuyển, cao hơn gấp đôi so với hàng "Made in Vietnam".

Và trong giữa tháng 3, Mỹ đã khởi động các cuộc điều tra mới đối với Việt Nam liên quan đến các hành vi thương mại có thể bị coi là không công bằng.

Trong khuôn khổ hợp tác thương mại nhân chuyến thăm, hãng hàng không giá rẻ Vietjet Air của Việt Nam vừa ký kết thỏa thuận thuê 10 chiếc máy bay thân hẹp COMAC C909 với Công ty Cho thuê Tài chính SPDB của Trung Quốc.

Vietjet Air không không tiết lộ các điều khoản tài chính của thỏa thuận. Hãng bay cho hay thỏa thuận này sẽ tạo điều kiện để đưa các máy bay COMAC do Trung Quốc sản xuất vào khai thác trên các chặng bay kết nối hai nước.

Năm ngoái, Việt Nam đã phê duyệt việc vận hành dòng máy bay C909 sau chuyến thăm Hà Nội của Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Hãng Vietjet Air sau đó đã khai thác hai chiếc máy bay COMAC cho tuyến Hà Nội – Côn Đảo và TP HCM – Côn Đảo.

Vietjet cũng đang trong quá trình mở 5 đường bay mới sử dụng C909 kết nối Hà Nội và TP HCM với các thành phố của Trung Quốc như Hàng Châu, Ân Thi, Quế Lâm và Hoàng Sơn.

Tập đoàn COMAC, có trụ sở tại Thượng Hải, đặt mục tiêu cạnh tranh với Airbus và Boeing trên thị trường máy bay toàn cầu.

Tuy nhiên, cho đến nay, COMAC vẫn phụ thuộc chủ yếu vào các đơn đặt hàng từ các hãng hàng không nội địa và các nhà khai thác nhỏ tại Đông Nam Á như ở Việt Nam, Campuchia, Brunei, Lào và Indonesia.

Điểm nhấn trong suốt chuyến công du 4 ngày của nhà lãnh đạo Việt Nam của cuộc hội đàm với Chủ tịch Tập Cận Bình và hội kiến các lãnh đạo cấp cao của Chính phủ, Quốc hội và Chính hiệp Trung Quốc hôm 15/4. Hai bên khẳng định coi nhau là ưu tiên hàng đầu trong chính sách ngoại giao láng giềng.

Sau đó, phái đoàn Việt Nam dành hai ngày tiếp theo tại Nam Ninh, với hoạt động đáng chú ý là thăm Trung tâm Hợp tác đổi mới trí tuệ nhân tạo Trung Quốc-ASEAN, dự lễ khởi động Liên hoan nhân dân biên giới Việt-Trung và thăm di tích Khu học xá Trung ương (Trường Dục Tài Nam Ninh).

Thông thường, Việt Nam vẫn duy trì thế cân bằng trong quan hệ với cả Trung Quốc và Mỹ nhằm bảo vệ các lợi ích về kinh tế và an ninh của chính mình.

Tuy nhiên, chuyến thăm của ông Lâm được xem là dấu hiệu cho thấy mối quan hệ giữa hai quốc gia láng giềng cùng do đảng cộng sản lãnh đạo đang tiếp tục ấm lên, theo một bài viết trên hãng tin Reuters hôm 15/4.

Chuyến đi của ông Tô Lâm, như các chuyên gia nhận định trước đó, cũng là một động thái trong nỗ lực lớn hơn của Việt Nam nhằm đóng vai trò chủ động, thay vì "đối phó" như trước đây, trong bàn cờ địa chính trị toàn cầu.

"Trong bối cảnh hiện nay, khi có rất nhiều thay đổi địa chính trị có xu hướng làm suy yếu hòa bình và ổn định trong khu vực, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa đã trở nên nổi bật hơn dưới góc nhìn của Đảng [Cộng sản Việt Nam]. Tôi nghĩ đó là lý do tại sao Đảng đã đưa vai trò của đối ngoại lên mức trọng yếu và thường xuyên," kênh Channel NewsAsia dẫn lời Tiến sĩ Lê Hồng Hiệp – chuyên gia cao cấp, điều phối viên chương trình nghiên cứu Việt Nam tại Viện ISEAS-Yusof Ishak ở Singapore.

Trong khi đó , ông Gregory Poling, chuyên gia từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) tại Washington, nhận định với hãng tin Reuters rằng chuyến thăm của ông Lâm cho thấy cách Việt Nam đang điều chỉnh lại mối quan hệ với Mỹ và Trung Quốc.

Ông Poling, người đứng đầu chương trình Đông Nam Á của CSIS, nói Việt Nam không hoàn toàn tin tưởng cường quốc nào nhưng vẫn cần phải hợp tác với cả hai.

"Trong một thế giới mới đầy rẫy sự xét lại từ phía Mỹ, việc giữ khoảng cách với Trung Quốc để ưu tiên cho đầu tư hoặc các tiêu chuẩn ưa thích của Mỹ không còn được coi là khả thi nữa," Reuters dẫn lời ông Poling trong bài viết xuất bản hôm 15/4.