Xogo dheeri ah oo laga helayo ciidamada Eritrea oo la sheegayo in ay gudaha u galeen Itoobiya

Ciidamo Eritrean ah ayaa galay waqooyiga Itoobiya, iyagoo ku sii jeeda deegaan ay iska horimaadyo ka socdaan oo u dhexeeya ciidamada dowladda Itoobiya iyo ciidamada gobolka, sida ay BBC-da u sheegeen dadka deggan magaalada Adigrat ee Tigray.

Dagaallada gobolka ayaa billowday laba toddobaad ka hor, kaddib bilo ay jireen xiisado u dhexeeyay dowladda Itoobiya iyo xisbiga maamula Tigray, TPLF.

Labada dhinac ayaa midba midka kale ku eedeynaya inuu jebiyay heshiiskii 2022-kii soo afjaray dagaal sokeeye oo socday laba sano.

Itoobiya ayaa sidoo kale Eritrea ku eedeysay inay taageerto TPLF, taas oo Asmara ay hore u beenisay.

Xiisadda cusub ayaa timid kaddib markii bishii Sebtembar la sameeyay isbahaysi cusub oo ay ku mideysan yihiin kooxo hubeysan oo ka jira Itoobiya, kaas oo ay TPLF ka mid tahay.

Toddobaadkan dhammaadkiisii, ciidamada TPLF ayaa isaga baxay Mekelle, oo ah magaalada ugu weyn gobolka Tigray, taas oo 115 kiiloomitir koonfur ka xigta Adigrat, waxaana hadda gacanta ku haya ciidamada dowladda.

Eritrea waxay xulafo muhiim ah la ahayd Itoobiya oo aan bad lahayn intii uu socday dagaalkii 2020 ilaa 2022, iyadoo la dagaallantay TPLF. Dagaalkaasi wuxuu ka mid ahaa colaadaha ugu dhimashada badnaa qarnigan, wuxuuna gobolka Tigray gaarsiiyay xaalad u dhow macaluul.

Hase yeeshee, xiriirka labada dal ayaa tan iyo markaas xumaaday, gaar ahaan arrinta ku saabsan hamiga Ra'iisul Wasaaraha Itoobiya ee ah in Itoobiya ay maamusho mid ka mid ah dekedaha Eritrea ee ku yaalla Badda Cas.

Toddobaadkii hore, Itoobiya iyo Eritrea ayaa jaray xiriirkooda diblomaasiyadeed, kaddib markii dagaallada cusub ay sare u qaadeen cabsi laga qabo in colaadda ay ku fido gobolka.

BBC-da ma awooddo inay warbixin toos ah ka soo gudbiso Tigray iyo deegaannada ku xeeran, inkastoo inta badan meelahaasi dib loogu soo celiyay adeegyada taleefannada gacanta iyo internet-ka tan iyo markii ciidamada dowladda ay la wareegeen Mekelle.

Sida ay sheegayaan ilo kala duwan, ciidamada Eritrea ayaa ka soo dhaqaaqay magaalada xuduudka ku taalla ee Zalambessa, iyagoo u sii gudbaya bartamaha Tigray. Kolonyo ciidamo ah ayaa la sheegay inay soo mareen Adigrat, una sii jeedeen Edaga Hamus, oo u dhaxaysa Adigrat iyo Mekelle.

"Waxaan arkay ku dhawaad 40 gaari oo xamuul ah oo siday askar. Kolonyadu waxay u socotay dhanka koonfureed," ayuu BBC Tigrinya u sheegay mid ka mid ah dadka deggan Adigrat, kaas oo codsaday inaan magaciisa la shaacin sababo amni awgood.

Qof kale oo deggan magaalada ayaa sheegay inuu arkay dhaq-dhaqaaq ciidan, gaar ahaan habeenkii. Wuxuu yiri: "Waxaan arkaynay gawaari ay ku xardhan yihiin taargooyinka Eritrea oo magaalada dhex maraya."

"Saaka waxaan aragnay ku dhawaad 20 ilaa 30 gaari oo waaweyn oo u socda dhanka Edaga Hamus."

Wuxuu intaas ku daray in dad uu yaqaan oo safar ku marayay waddadaasi ay arkeen gawaari kale oo siday hub culus, oo ay ku jiraan qoryaha lidka diyaaradaha, halka qaar ka mid ah ciidamada ay lug ku socdeen.

Ilo ku sugan Mekelle ayaa BBC-da u sheegay in eheladooda ku sugan Adigrat ay soo sheegeen dhaq-dhaqaaq ciidan oo intaas ka weyn, iyagoo qiyaasay in ay arkeen ilaa 60 gaari oo siday askar, kuwaas oo markii dambe la geeyay dhul buuraley ah oo u dhow Edaga Hamus.

Sawirro lagu faafiyay baraha bulshada ayaa u muuqda inay muujinayaan gawaari militari oo si weyn loo buuxiyay, kuwaas oo askar u wada Adigrat, Edaga Hamus iyo Wukro, oo ah magaalo kale oo muhiim ah oo ku taalla waddada u dhexeysa Adigrat iyo Mekelle. BBC-da si madax-bannaan uma xaqiijin sawirradaas.

Ilo ku sugan Wukro ayaa BBC-da u sheegay in ciidamada dowladda Itoobiya iyo dagaalyahanno xulafo la ah ay Arbacadii gudaha u galeen magaalada, kaddib markii rasaas iyo hub culus la isku adeegsaday meel qiyaastii 15 kiiloomitir koonfur ka xigta Wukro.

BBC-da weli si madax-bannaan uma xaqiijin dhaq-dhaqaaqyada ciidamada ee la soo sheegay.

Wararka sheegaya in ciidamada Eritrea ay dib ugu soo laabteen Tigray ayaa walaac ka abuuray dadka deegaanka, iyadoo qaar ay dib u xusuusteen xadgudubyo ay ciidamada Eritrea lagu eedeeyay inay geysteen intii uu socday dagaalkii sokeeye ee dhowaan ka dhacay gobolka, markaas oo ay la dagaallamayeen TPLF.

Qof deggan Adigrat ayaa sheegay in dib u aragga ciidamada Eritrea uu dadka ku abuuray xanuun iyo cabsi, isagoo yiri: "Xusuustii weli waa cusub tahay. Aniguba waan murugooday. Dadku way ka xumaadeen inay mar kale arkaan."

Qof deggan Edaga Hamus ayaa sidoo kale sheegay in ciidamada Eritrea ay magaalada soo mareen, isla markaana duqeymo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ay ka dhaceen meel u dhow, iyadoo ciidamada la bartilmaameedsaday.

Wareysi uu dhawaan siiyay telefishinka gaarka loo leeyahay ee Fana, sarkaal sare oo ka tirsan dowladda Itoobiya, Abraham Belay, ayaa Eritrea ku eedeeyay inay si toos ah uga qeyb qaadanayso colaadda.

"Ciidanka Eritrea waxay dagaalka uga qeyb qaateen awooddooda iyo saadka oo dhan," ayuu yiri.

"Ciidamo badan oo Eritrean ah ayaa la dilay lana qabtay. Shaki kuma jiro in aargoosigu uu laba jibbaarmi doono. Waxay arki doonaan waxa ay ka dhigan tahay inay xadka dal kale soo galaan oo ay garab ka dagaallamaan kooxo burcad ah."