رابطه زندانبان و زندانی

توضیح ویدئو، فیلم «زندان زنان» ساخته منیژه حکمت

منتشر شده در ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ - ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶

به روز شده در یک ساعت پیش

زمان مطالعه: ۴ دقیقه

زنان معمولاً بین ۳ تا ۵ درصد جمعیت زندانیان ایران را تشکیل می‌دهند. بخش قابل توجهی از زنان زندانی به دلیل جرائم مرتبط با مواد مخدر، جرائم مالی، سرقت و برخی جرائم خانوادگی در زندان هستند.

زندانیان سیاسی و عقیدتی زن، از نظر تعداد، بخش کمتری از کل جمعیت زندانیان زن را تشکیل می‌دهند، هرچند به دلیل بازتاب رسانه‌ای بیشتر، حضورشان در افکار عمومی پررنگ‌تر است.

زندان زنان به شکل مدرن و امروزی‌اش از دهه ۴۰ در ایران برپا بوده است. در آن زمان زندانیان زن در جایی که اسمش ندامت گاه زنان بود برای جرایم سبکی، نگهداری می شدند. یک دهه بعد، با رشد گروه های سیاسی و فعال شدن زنان در این گروه‌ها پای زنان جوان زندانی سیاسی هم به زندان باز شد. اما زندان زنان در جمهوری اسلامی شکل دیگری گرفت.

در دهه شصت با شدت گرفتن خفقان سیاسی، وضعیتی ایجاد شد که حاصل‌اش زندانی شدن هزاران دختر نوجوان و جوان دارای عقاید سیاسی متفاوت با حکومت اسلامی بود. بسیاری از این دختران جانشان را در همین زندان‌ها از دست دادند.

نمایی از فیلم زندان زنان — توضیح تصویر، نمایی از فیلم « زندان زنان »

در این باره کم و بیش مستندهایی بسیار معدود ساخته شده، اما ارایه تصویری در شکل سینمایی از نوع زندان زنان و به خصوص زنان سیاسی البته در داخل ایران ممکن نبوده است. اما منیژه حکمت در سال ۱۳۷۹ با فیلم زندان زنان کوشید تصویری عمومی‌تر از دو دهه از وضعیت زنان در زندان عمومی در ایران بدهد و همچنین به شکلی به زندانیان سیاسی دهه ۶۰ هم بپردازد. این فیلم اولین کار منیژه حکمت در مقام کارگردان بود.

فیلم زندان زنان ساخته منیژه حکمت، محصول سال ۱۳۷۹ است و در زمان خودش جایزه بهترین فیلم سال را از جشن خانه سینما گرفت.

این فیلم یکی از مهم‌ترین آثار سینمای اجتماعی پس از انقلاب در زمینه زنان به شمار می آید، فیلمی که در آن فیلمساز در قالبی دراماتیک، منتقدانه و دور از سینمای تجاری ، تحول ۱۸ سالهٔ جامعه ایران را در قالب روابط پیچیدهٔ میان زندانبان و زندانی بررسی می کند.

در زندان زنان فیلمساز با قرار دادن زندان به‌عنوان مینیاتوری از جامعهٔ بیرون، انواع آسیب‌ها و تضادهای اجتماعی همچون سرکوب، فشار ساختارهای قدرت، اعتیاد، خشونت، تجاوز، مادران زندانی و کودکان همراه آنان را نشان می‌دهد و همزمان تصویری می‌دهد از دختران نوجوانی که در دهه ۶۰ به جرم‌های سیاسی به زندان برده شدند و اعدام شدند.

فیلم زندان زنان ، در زمانی که ساخته شد، برای خودش یک اتفاق بود. در این فیلم تصویری از زنان در دوران جمهوری اسلامی ارایه می شد که تا آن زمان دیده نشده بود. زن سیاسی، زن زندانی و زن زندانبان.

فیلم زندان زنان انگار روایتی اپیزودیک اما پیوسته هست .ساختار ی سه‌فصل دارد و تحولات ۱۸ سالهٔ جامعه را از زاویهٔ رابطهٔ یک زندانبان و یک زندانی روایت می کند.

ساخت این فیلم آغاز تولید فیلم‌هایی شد از منیژه حکمت درباره زنان و مسایل شان در ایران.

دیدگاه کارگردان

زن‌های «زندان زنان»، پشت میله‌ها، چهره‌ی بی‌پرده‌ی جامعه را آشکار می‌کنند.

منیژه حکمت؛ فیلمساز- پوستر فیلم زندان زنان — توضیح تصویر، منیژه حکمت؛ فیلمساز- پوستر فیلم « زندان زنان »

درباره کارگردان

خانم حکمت متولد سال ۱۳۴۱ در تهران است. او از دهه ۶۰ وارد عرصه سینما شد و به عنوان منشی صحنه کارش را شروع کرد. مدتی در مقام دستیار کارگردان فعال بوده و بعد هم تهیه کنندگی و کارگردانی را تجربه کرد. او در سال ۱۳۷۹ با فیلم زندان زنان خودش را به عنوان یک فیلمساز زن معرفی کرد. از آن زمان تاکنون پنج فیلم سینمایی ساخته و در فیلم های متعددی هم به عنوان تهیه کنندگی فعالیت کرده است. خانم حکمت با فیلم‌هاش حضور موفقی هم در جشنواره‌های فیلم داخلی و بین المللی داشته و به عنوان یکی از فیلمسازان موفق زن در ایران شناخته می‌شود.