«نه در ایرانیم؛ نه در آلمان»؛ بلاتکلیفی متقاضیان ویزای آلمان در صف سفارت

«دچار استرس و فشار روانی بسیار شدیدی شده‌ام. بیشتر از یک سال است که مدارکم آماده است و هر ترم مجبورم پذیرش کالج بگیرم و هر ترم هم پذیرشم را از دست می‌دهم. هر بار به امید اینکه این ترم شاید بتوانم ویزا بگیرم. با درآمد ریالی کلی پول برای پذیرش کالج می‌دهم.»

این یکی از ده‌ها پیامی است که متقاضیان ویزای آلمان برای بی‌بی‌سی فارسی فرستاده‌اند. بعضی از این متقاضیان، چه کسانی که پذیرش کالج‌ها و دانشگاه‌های آلمان را دارند، چه افرادی که در انتظار پیوستن به اعضای خانواده‌شان هستند، می‌گویند نزدیک به دو سال است در صف گرفتن وقت سفارت مانده‌اند.

آلمان سال‌هاست از مهم‌ترین مقاصد مهاجرت برای ایرانیان به شمار می‌آید. در سال‌های اخیر اما، سفارت آلمان در ایران فعالیت خود را به طور قابل توجهی محدود کرده و وقت‌دهی را به صورت محدود انجام می‌دهد. متقاضیان ویزا باید در فهرست انتظار ثبت نام کنند و ماه‌ها یا حتی سال‌ها منتظر بمانند.

یک منبع در وزارت امور خارجه آلمان به بی‌بی‌سی فارسی گفت در حال حاضر بیش از ده هزار نفر در فهرست انتظار برای ارائه درخواست ویزا به سفارت این کشور در تهران قرار دارند و شمار متقاضیان ویزای تحصیلی در میان آن‌ها در محدوده چند هزار نفر است.

این منبع همچنین گفت که کاهش قابل توجه شمار کارکنان اعزامی بخش روادید سفارت در تهران و نیز تأثیر جنگ و شرایط امنیتی ایران بر فعالیت‌های سفارت، ظرفیت رسیدگی به درخواست‌های ویزا را محدود کرده است.

به گفته وزارت امور خارجه آلمان، بعضی از متقاضیان، از جمله دانشجویانی که از محل بودجه عمومی آلمان بورسیه دریافت می‌کنند یا دارندگان مدارک دانشگاهی، در اولویت قرار دارند و پرونده آن‌ها زودتر بررسی می‌شود.

دانشجویانی که پذیرش کالج‌های آلمان یا پذیرش مشروط مقطع کارشناسی ارشد را دارند می‌گویند از روند نوبت‌دهی جا مانده‌اند و سفارت به پرونده آن‌ها رسیدگی نمی‌کند. برخی متقاضیان پیوستن به خانواده نیز می‌گویند مدت‌هاست منتظر وقت سفارت هستند و از عزیزانشان دور افتاده‌اند.

عده‌ای از متقاضیان به بی‌بی‌سی فارسی گفته‌اند که به نظر آن‌ها روند وقت‌دهی سفارت آلمان عادلانه نیست. به گفته این افراد، در حالی که بعضی از متقاضیان سریع‌تر وقت سفارت دریافت می‌کنند، گروهی دیگر، از جمله دارندگان پذیرش مشروط دانشگاهی یا پذیرش کالج، مدت‌هاست در فهرست انتظار مانده‌اند.

بی‌بی‌سی فارسی نتوانسته است به طور مستقل این ادعاها را تایید کند. وزارت امور خارجه آلمان می‌گوید در تعیین وقت سفارت، به برخی گروه‌ها اولویت داده می‌شود.

بعضی از متقاضیان می‌گویند بیش از دو سال است که منتظرند و در این مدت پذیرش خود را از دست داده‌اند، در حالی که برای یادگیری زبان، دریافت پذیرش و اثبات تمکن مالی زمان و هزینه زیادی صرف کرده‌اند.

این انتظار طولانی برای شماری از متقاضیان ویزای آلمان پیامدهای دیگری هم داشته است؛ بسیاری از مدارک زبان مدت اعتبار محدودی دارند و انتظار طولانی برای وقت سفارت به انقضای این مدارک و تحمیل هزینه‌های جدید منجر می‌شود.

عده‌ای از داوطلبان ویزای آلمان به بی‌بی‌سی فارسی گفته‌اند که انتظار طولانی برای دریافت وقت سفارت باعث شده اعتبار مدارک زبانشان منقضی شود و ناچار شوند دوباره در آزمون شرکت کنند.

یکی از مخاطبان گفت: «آینده تحصیلی و زندگی ما به دلیل نبود یک زمان‌بندی مشخص متوقف مانده است. بارها پیگیری کردیم اما هنوز جواب روشنی دریافت نکرده‌ایم».

بعضی علاوه بر پذیرش دانشگاه و کالج، به دلیل افت ارزش ریال، توان مالی برای ادامه روند مهاجرت را هم از دست داده‌اند.

یکی از مخاطبان بی‌بی‌سی فارسی گفت: «من تا حالا دوبار پذیرش دانشگاهم را به‌روز کرده‌ام. هربار هم باید دوباره هزینه بدهیم؛ دوباره کارهای اداری را انجام بدهیم و کلی استرس بکشیم. استرسی که من دارم روی اعضای خانواده‌ام هم تاثیر گذاشته است. تنها خواسته ما شفافیت در روند نوبت‌دهی و رعایت عدالت است. واقعا ناراحت و افسرده‌ایم اعتبار مدارک زبان ما دارد منقضی می‌شود. استرس زیادی را داریم تحمل می‌کنیم. و اصلا نمی‌توانیم برای آینده برنامه‌ریزی کنیم. نه در ایران زندگی می‌کنیم؛ نه در آلمان. معلق روی هوا مانده‌ایم.»

یکی دیگر از مخاطبان گفت: «من بیش از سه ترم یعنی حدود یک سال است که مدام دارم پذیرشم را تمدید می‌کنم. سفارت هم هیچ جوابی به ما نمی‌دهد.»

«از اینجا رانده، از آنجا مانده»

اما مشکل محدود به دانشجویان نیست و بسیاری از متقاضیان ویزای پیوستن به خانواده نیز از انتظارهای طولانی برای دریافت وقت سفارت می‌گویند.

یکی از مخاطبان بی‌بی‌سی که به عنوان نیروی متخصص به آلمان مهاجرت کرده است، می‌گوید دو سال است که همسر و پسرش را که شش ساله شده، ندیده و با وجود آماده بودن مدارک آن‌ها، هنوز موفق به گرفتن وقت سفارت نشده است.

او گفت: «به دلیل شرایط ایران نمی‌توانم برگردم. پسرم به‌زودی باید به مدرسه برود. نه دلمان می‌خواهد به مدارس ایران برود و نه توانسته به اینجا بیاید. خودم دوبار اینجا جراحی کردم و تک و تنها بودم. شدیم از اینجا مانده و از آنجا رانده.»

یکی دیگر از مخاطبان که می‌گوید از سال ۲۰۲۳ در انتظار وقت سفارت برای ویزای الحاق به خانواده است، به بی‌بی‌سی فارسی گفت: «پیش از آغاز جنگ به ما گفتند که نوبت‌دهی به‌زودی پیش خواهد رفت. اما با شروع جنگ سفارت را تعطیل کردند و روند تعیین وقت متوقف شد.»

محدودیت در وقت‌دهی سفارت، متقاضیان ویزا را بارها جلوی سفارتخانه کشانده است. هر از گاهی گروهی از درخواست‌کنندگان ویزا مقابل سفارت تجمع اعتراضی برگزار می‌کنند و خواستار رسیدگی به پرونده‌شان می‌شوند.

آن‌ها می‌گویند آلمان کشور ثالثی برای پیگیری درخواست‌های ویزا معرفی نکرده و در بسیاری از موارد هم پاسخی به ایمیل‌ها یا درخواست‌های آن‌ها داده نمی‌شود.

وزارت خارجه آلمان: کاهش کارکنان سفارت نتیجه تصمیم سیاسی ایران بود

سفارت آلمان در ایران درباره محدودیت در ارائه خدمات کنسولی در وبسایت خود نوشته است: «بخش روادید و بخش حقوقی و کنسولی سفارت در حال حاضر به دلیل محدودیت‌های قابل‌توجه نیروی انسانی و مشکلات فنی، با ظرفیت محدود فعالیت می‌کنند. در حال حاضر، وقت ملاقات برای امور کنسولی و روادید به صورت محدود ارائه می‌شود. نمی‌توان با اطمینان اعلام کرد که فعالیت عادی بخش روادید و بخش حقوقی و کنسولی سفارت چه زمانی از سر گرفته خواهد شد.»

این سفارت از متقاضیان خواسته که بدون دعوت یا هماهنگی قبلی برای درخواست ویزا به کشورهای همسایه سفر نکنند.

مانفرد شولر، کاردار وقت سفارت آلمان در تهران، در دسامبر پارسال گفته بود که با انتصاب و بازگشت اکسل دیتمال، سفیر آلمان، انتظار می‌رود روند رسیدگی به درخواست‌های ویزا سرعت بگیرد.

با این حال، نزدیک به یک سال پس از این اظهارات، بسیاری از متقاضیان همچنان در انتظار دریافت وقت سفارت هستند. وزارت خارجه آلمان می‌گوید شرایط امنیتی ایران و کاهش شمار کارکنان بخش ویزا، ظرفیت خدمات‌رسانی سفارت را محدود کرده است.

یک منبع در وزارت امور خارجه آلمان درباره تاخیر در روند وقت‌دهی به بی‌بی‌سی فارسی گفت: «به دلیل یک تصمیم سیاسی طرف ایرانی، شمار کارکنان اعزامی بخش روادید سفارت ما در تهران به‌ناچار به طرز قابل توجهی کاهش پیدا کرد. این موضوع ناگزیر بر ظرفیت رسیدگی به درخواست‌ها در بخش ویزا تاثیر گذاشته است.»

این منبع گفت که جنگ و وضعیت امنیتی ایران، فعالیت‌های سفارت، مخصوصا در بخش روادید را با محدودیت مواجه کرده است و در طول سال جاری سفارت آلمان در تهران به دلیل شرایط امنیتی موقتا تعطیل شده بود.

این منبع به بی‌بی‌سی فارسی گفت: «پس از ازسرگیری فعالیت‌ها، وزارت امور خارجه آلمان و سفارت آلمان در تهران به طور مستمر برای افزایش ظرفیت تعیین وقت برای متقاضیان در ایران تلاش کرده‌اند».

محدودیت‌های کشورهای دیگر و مردم مانده پشت مرزها

آلمان تنها کشوری نیست که فعالیت‌های کنسولی خود را محدود کرده است.

سفارت استرالیا در تهران هم فعالیت خود را به حالت تعلیق درآورده و خدمات ویزا و کنسولی ارائه نمی‌کند. با این حال، متقاضیان همچنان می‌توانند درخواست ویزای خود را از طریق سامانه آنلاین اداره مهاجرت استرالیا ثبت کنند. مرکز جمع‌آوری اطلاعات بیومتریک متقاضیان در تهران هم فعالیتش را از سر گرفته است.

در بیانیه سفارت استرالیا آمده است: «وضعیت امنیتی در ایران به‌شدت ناپایدار و متغیر است. امکان ارائه خدمات و حمایت‌های کنسولی ما در ایران در حال حاضر به‌شدت محدود است.»

ایتالیا که تا همین اواخر خدمات ویزا را محدود کرده بود، از تابستان امسال فعالیت‌های کنسولی خود را از سر گرفته است. متقاضیان ویزا پیشتر مقابل سفارت ایتالیا هم تجمع اعتراضی برگزار کرده بودند.

فرانسه و بریتانیا هم از خدمات شرکت خصوصی وی‌اف‌اس برای دریافت درخواست‌های ویزا استفاده می‌کنند.

فرانسه اعلام کرد که مرکز درخواست ویزای این کشور از ۱۴ ژوئن ۲۰۲۶ بازگشایی شده است.

بریتانیا هم از طریق وی‌اف‌اس خدمات ویزا انجام می‌دهد. با این حال عده‌ای همچنان از دشواری و روند طولانی برای رسیدگی به ویزای پیوستن به خانواده بریتانیا شکایت دارند.

تحریم، آزمون‌های زبان و هزینه‌های رو به افزایش

در کنار مشکلات مربوط به دریافت وقت سفارت، متقاضیان مهاجرت با مجموعه‌ای از چالش‌های دیگر نیز روبه‌رو هستند؛ از افزایش نرخ ارز گرفته تا دشوارتر شدن دسترسی به برخی آزمون‌های بین‌المللی زبان.

پس از دور تازه تحریم‌ها و محدودیت‌های وزارت دارایی آمریکا علیه ایران، چند مجوز عمومی که سال‌ها زمینه ارائه برخی خدمات آموزشی و تبادلات دانشگاهی مرتبط با ایران را فراهم می‌کرد، به مدت نامحدود تعلیق شد.

در پی این تحریم‌ها، مؤسسه ای‌تی‌اس برگزاری آزمون‌های تافل و جی‌آرئی را در ایران متوقف کرد. این مؤسسه به بی‌بی‌سی فارسی گفته است که ایرانیان مقیم خارج از ایران همچنان می‌توانند در این آزمون‌ها شرکت کنند.

شرکت دولینگو نیز تایید کرده که آزمون زبان انگلیسی آن دیگر برای کاربران ایرانی، چه در داخل و چه خارج از ایران، در دسترس نخواهد بود.

از سوی دیگر، قوه قضائیه اخیرا مرکز زبان فرانسه تهران (اس‌ال‌اف) را پلمب و فعالیت آن را «غیرقانونی» اعلام کرد. این مرکز از موسسات قدیمی آموزش زبان فرانسه در ایران بود و سفارت فرانسه از آن به عنوان تنها مرکز مورد تایید خود نام برده بود.

این محدودیت‌ها برای برخی از متقاضیان اهمیتی مضاعف پیدا کرده است، زیرا انتظار طولانی برای وقت سفارت آن‌ها را ناچار به تمدید یا تکرار آزمون‌های زبان می‌کند.

برای بسیاری از این متقاضیان، انتظار برای وقت سفارت فقط به معنای تاخیر در دریافت ویزا نیست؛ بلکه به معنای پذیرش‌های از دست‌رفته و مدارک زبانی است که اعتبارشان رو به پایان است؛ هزینه‌هایی که پیوسته بیشتر می‌شود و برنامه‌هایی که ماه‌ها و گاه سال‌ها در حالت تعلیق می‌مانند.