چرا اینترنت استارلینک در جنگ اوکراین تا این اندازه اهمیت دارد؟

ماهواره‌های استارلینک، متعلق به شرکت اسپیس‌ایکس ایلان ماسک، اینترنت پرسرعت فراهم می‌کنند؛ قابلیتی که جنگ‌های مدرن به‌شدت به آن وابسته‌اند.

برای اوکراین، استارلینک نقشی حیاتی در ارتباطات میدان نبرد و همچنین جنگ پهپادی موثر دارد.

پهپادهای اوکراینی با استفاده از استارلینک می‌توانند در فواصل دورتری نسبت به شبکه‌های رادیویی متعارف با اپراتورهای خود در ارتباط بمانند و در برابر اخلال الکترونیکی نیز آسیب‌پذیری کمتری دارند.

اما شامگاه سه‌شنبه، استارلینک به‌طور ناگهانی و غیرمنتظره محدودیتی اعمال کرد که بر اساس آن، پهپادها تنها تا سرعت مشخصی می‌توانستند اتصال اینترنتی خود را حفظ کنند.

به گفته یکی از مقام‌های ارشد اوکراین، این اقدام برخی «ماموریت‌های» میدان نبرد را مختل کرد و توانایی کی‌یف برای مقابله با حملات روسیه را کاهش داد.

بر اساس این محدودیت، پهپادهایی که با سرعت بیش از ۱۶۰ کیلومتر در ساعت حرکت می‌کردند، ارتباط خود را از دست می‌دادند و عملا بلااستفاده می‌شدند.

کرت ولکر، سفیر پیشین آمریکا در ناتو، به بی‌بی‌سی گفت: «استارلینک به اوکراین امکان می‌دهد آنچه را در راه است ببیند و از مردم محافظت کند. اگر این قابلیت قطع شود، افراد بیشتری کشته خواهند شد و چنین تصمیمی برای کاهش این ظرفیت، تصمیمی بسیار بی‌رحمانه و سنگدلانه است.»

تا عصر چهارشنبه، اتصال دوباره برقرار شده بود.

این اتفاق بار دیگر نشان داد استارلینک تا چه اندازه می‌تواند بر روند جنگ تاثیر بگذارد؛ جنگی که از زمان آغاز تهاجم گسترده روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ ادامه دارد.

استارلینک و استارشیلد چیستند؟

استارلینک یک شبکه اینترنتی است که با استفاده از ماهواره‌های مستقر در مدار پایین زمین، امکان اتصال به اینترنت را فراهم می‌کند؛ به‌ویژه در مناطق دورافتاده و میدان‌های نبرد.

این شبکه در حال حاضر به بیش از ۱۰ هزار ماهواره فعال متکی است و به همین دلیل، بزرگ‌ترین منظومه ماهواره‌ای جهان به شمار می‌رود.

استارلینک متعلق به شرکت اسپیس‌ایکس، تحت مالکیت ایلان ماسک، است و مهم‌ترین منبع درآمد این شرکت محسوب می‌شود.

در حالی که استارلینک برای استفاده غیرنظامی طراحی شده، «استارشیلد» نسخه نظامی آن است که برای پنتاگون توسعه یافته است.

استارشیلد بر شبکه استارلینک متکی است، اما از تدابیر امنیتی بیشتری، از جمله رمزگذاری پیشرفته‌تر، برخوردار است تا اطلاعات حساس بدون خطر رهگیری منتقل شوند.

دولت آمریکا به اوکراین اجازه داده است از استارلینک و استارشیلد در دفاع خود در برابر روسیه استفاده کند. ایلان ماسک در ماه فوریه دسترسی مسکو به این خدمات را قطع کرد و به این ترتیب، برای کی‌یف در این جنگ مزیت ایجاد شد.

استارلینک در میدان نبرد چگونه عمل می‌کند؟

به زبان ساده، استارلینک با استفاده از هزاران ماهواره خود، اینترنت پرسرعت را از طریق پایانه‌های زمینی که کاربران می‌توانند به آسانی آنها را خریداری و راه‌اندازی کنند، به تقریبا همه نقاط جهان می‌رساند. ایلان ماسک در توصیف سادگی استفاده از این تجهیزات گفته است که تنها دو دستور وجود دارد: «رو به آسمان قرارش دهید و به برق وصل کنید.»

همین ویژگی، استارلینک را به ابزاری ایده‌آل برای استفاده در میدان نبرد تبدیل کرده است.

«نئو»، یکی از سربازان یگان‌های شناسایی پهپادی اوکراین، به بی‌بی‌سی گفت: «این نوعی ارتباط است که تقریبا خیلی سریع می‌توانید از آن استفاده کنید. به هیچ تجهیزات ویژه‌ای نیاز ندارید، لازم نیست از قبل آماده‌سازی خاصی انجام دهید؛ فقط به میدان می‌روید و معمولا کار می‌کند.»

جورج باروس از موسسه مطالعات جنگ می‌گوید این شبکه به «ستون فقرات ارتباطات نظامی در اوکراین» تبدیل شده و در نیروهای دریایی، زمینی و هوایی کی‌یف به طور گسترده مورد استفاده قرار می‌گیرد.

در اوکراین، بسته به نوع نیازهای ارتباطی، هم از استارلینک (نسخه غیرنظامی) و هم از استارشیلد (نسخه نظامی) استفاده می‌شود.

این شبکه برای استفاده موثر از تسلیحاتی مانند پهپادها اهمیت حیاتی دارد، زیرا این پهپادها به آن متصل می‌شوند تا اپراتورها بتوانند اهداف خود را به صورت لحظه‌ای مشاهده کنند.

باروس که مدیر نوآوری و روش‌های اطلاعات متن‌باز در موسسه مطالعات جنگ است، به بی‌بی‌سی گفت این فناوری عملا به «پهپادها، توپخانه و مراکز فرماندهی» امکان می‌دهد همچون یک شبکه واحد و لحظه‌ای عمل کنند؛ شبکه‌ای که در آن فاصله زمانی میان شناسایی هدف و شلیک به آن به حداقل می‌رسد.

باروس همچنین گفت اوکراین برای دفاع از آسمان خود در برابر حملات روسیه، به ویژه پهپادهای شاهد مجهز به موتور جت، به شبکه استارلینک متکی است.

پهپادهای شاهد با سرعتی بیش از ۳۱۹ کیلومتر در ساعت پرواز می‌کنند؛ به این معنا که محدودیت اعمال‌شده از سوی اسپیس‌ایکس، تلاش اوکراین برای تعقیب و رهگیری آنها را تقریبا ناممکن می‌کند.

از آنجا که در حال حاضر جایگزین آماده‌ای برای شبکه استارلینک وجود ندارد، هرگونه محدودیت سرعت یا قطع ارتباط می‌تواند پیامدهای مهمی برای توان دفاعی اوکراین داشته باشد و محدودیت‌های اخیر نیز بار دیگر نشان داده است که کی‌یف تا چه اندازه به این شبکه وابسته است.

در حالی که استارلینک می‌تواند تقریبا در همه نقاط جهان دسترسی به اینترنت را فراهم کند، این به آن معنا نیست که استفاده از آن در همه جا مجاز است؛ کشورها برای استفاده از این خدمات باید مجوز لازم را دریافت کرده باشند.

روسیه یکی از کشورهایی است که استفاده از استارلینک در آن مجاز نیست، هرچند کی‌یف پیش‌تر گفته بود که مسکو همچنان به پایانه‌های این شبکه دسترسی پیدا می‌کند و از آنها در مناطق اشغالی اوکراین استفاده می‌کند.

استارلینک در سال ۲۰۲۴ اعلام کرد: «اگر اسپیس‌ایکس مطلع شود که یک پایانه استارلینک توسط فرد یا نهادی تحریم‌شده یا غیرمجاز مورد استفاده قرار می‌گیرد، این موضوع را بررسی می‌کنیم و در صورت تایید، برای غیرفعال کردن آن پایانه اقدام خواهیم کرد.»

با این حال، با وجود ده‌ها هزار پایانه استارلینک تنها در اوکراین، تشخیص این‌که کدام پایانه‌ها مجاز هستند و کدام‌یک به صورت غیرمجاز مورد استفاده قرار می‌گیرند، می‌تواند کاری نزدیک به ناممکن باشد.

چرا استارلینک سرعت پهپادها را محدود کرد؟

پاسخ این پرسش همچنان روشن نیست.

ولودیمیر زلنسکی در جریان سفرش به لندن در روز چهارشنبه گفته بود که امیدوار است این اتفاق صرفا یک اشتباه بوده باشد، اما او بعدتر در مصاحبه‌ای با روزنامه فایننشال تایمز گفت: «این یک مشکل فنی نبود؛ یک تصمیم عمدی بود.»

ایلان ماسک گفت مدیریت استارشیلد در اختیار دولت آمریکا است و تلویحا این احتمال را مطرح کرد که پنتاگون مسئول این محدودیت بوده باشد.

او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «سامانه‌های استارشیلد متعلق به دولت آمریکا هستند و توسط آن کنترل می‌شوند. هرگونه محدودیت در سرعت یا نحوه استفاده از این سامانه‌ها توسط ارتش آمریکا و در نهایت رئیس‌جمهور ایالات متحده تعیین می‌شود.»

ماسک افزود: «استارلینک یک خدمت تجاری است که مالکیت و کنترل آن در اختیار اسپیس‌ایکس است. استفاده از استارلینک به فعالیت‌های غیرنظامی یا دفاعی محدود می‌شود و نمی‌توان از آن برای عملیات نظامی تهاجمی استفاده کرد، زیرا چنین کاری برای یک شرکت تجاری مناسب نیست.»

بی‌بی‌سی برای دریافت نظر کاخ سفید و پنتاگون با آنها تماس گرفته است.

محدودیت‌های اعمال‌شده شامگاه سه‌شنبه هم‌زمان با آن رخ داد که روسیه حملات مرگباری را علیه اوکراین آغاز کرد؛ حملاتی که ۶۰۰ هزار نفر را بدون برق گذاشت و تاسیسات ارتباطی و انرژی مورد استفاده ارتش اوکراین را هدف قرار داد. ساکنان مناطق آسیب‌دیده گفتند پیش از اصابت پهپادها هیچ هشداری درباره حملات دریافت نکرده بودند.

سرهی بسکرستنوف، مشاور زلنسکی، صبح چهارشنبه در تلگرام نوشت: «روشن است که این اقدام نمی‌تواند تصادفی باشد و با وضعیت سیاسی کنونی ارتباط دارد.»

روابط آمریکا و اوکراین در هفته‌های اخیر رو به تیرگی گذاشته است، به‌ویژه از زمانی که آمریکا از توافقی با روسیه برای واردات گازوئیل این کشور به بازار آمریکا خبر داد.

زلنسکی این توافق را هدیه‌ای به ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، توصیف کرد و در مقابل، دونالد ترامپ گفت به نظر او «زمان آن رسیده که اوکراین رئیس‌جمهور جدیدی داشته باشد.»

ترامپ روز یکشنبه از آتش‌بس درباره زیرساخت‌های انرژی خبر داد، اما سه روز بعد اوکراین اعلام کرد حملات را از سر خواهد گرفت و روسیه را متهم کرد که این آتش‌بس را نادیده گرفته است. کرملین در مقابل گفت هرگز با چنین آتش‌بسی موافقت نکرده بود. اوکراین همچنین آمریکا را به قطع حمایت‌های حیاتی متهم کرد.

زلنسکی آمریکا را متهم کرده است که در صورت ادامه حملات اوکراین به تاسیسات نفتی روسیه، تهدید به قطع همکاری اطلاعاتی کرده است. ترامپ این اتهام را رد کرده، اما هفته گذشته به خبرنگاران گفت زلنسکی «بهتر است هرچه زودتر این حملات را متوقف کند.»

زلنسکی در جریان سفر خود به لندن نیز تایید کرد که احساس می‌کند از سوی آمریکا به او خیانت شده است.

توافق ترامپ با روسیه تازه‌ترین تلاش دولت او برای کاهش قیمت سوخت در آمریکا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای ماه آینده است؛ انتخاباتی که پس از ماه‌ها درگیری با پیامدهای سیاسی جنگ با ایران برگزار می‌شود. این جنگ باعث جهش قیمت سوخت شده و به محبوبیت ترامپ در میان افکار عمومی آمریکا آسیب زده است.