بوسه بر خاک ایران؛ واکنش‌های متفاوت به بازگشت هنرمندان به ایران

ورود بیژن مرتضوی، خواننده و نوازنده ویولون به ایران بار دیگر بحث بازگشت هنرمندان به کشور را باز کرده و واکنش‌های متفاوتی را برانگیخته است.

آقای مرتضوی دو روز پیش از انتشار تصاویر ورودش به تهران، خبر بازگشت خود را تکذیب کرده بود. او سپس روز هشتم مهر ویدیویی در حال پایین آمدن از پله‌های هواپیما و بوسیدن زمین ایران منتشر کرد.

بیژن مرتضوی اولین هنرمندی نیست که بازگشتش به تهران پس از جنگ اسرائیل و آمریکا با ایران خبرساز می‌شود. پیش از او هم قیصر و محسن نامجو به ایران بازگشتند.

برخی از کاربران به مواضع این دو هنرمند که هردو مخالفت خود را با جنگ اعلام کرده بودند، اشاره کرده و پرسیده‌اند که آیا مواضع آن‌ها در سهولت بازگشتشان به کشور موثر بوده است یا نه.

مواضع نهادهای حکومتی و کاربران طرفدار حکومت

اما برخی از کاربران طرفدار حکومت، مخالفت با جنگ را برای بازگشت به کشور کافی ندانسته‌ و خواستار «محاکمه و مجازات» آن‌ها شده‌اند.

صداوسیما هم با بازتاب صدای این دسته از کاربران، در گزارشی گفته که شماری از هنرمندانی که به ایران بازگشته‌اند، مواضع مخالف جمهوری اسلامی داشتند و «باید محاکمه شوند.»

در این گزارش از فاطمه معتمد آریا، بازیگر و اصغر فرهادی، فیلمساز و کارگردان هم نام برده شده است. این دو نفر پیش‌تر از اعتراضات ایران حمایت کرده بودند.

روزنامه کیهان هم در شماره ۷ مهر خود با اعتراض به بازگشت عده‌ای که آن‌ها را «وطن‌فروش» خوانده بود، از رسانه‌های داخلی برای «ایجاد حاشیه امن» برای آن‌ها انتقاد کرد.

این روزنامه نوشته است: «حالا که سختی زندگی در غربت و بن‌بست مالی، آنها را دوباره به مقصد وطن کشانده، روزنامه‌های زنجیره‌ای می‌کوشند از یک 'پرونده قضائی و سوابق ساختارشکنانه'، یک 'مظلومیت هنری' بسازند. دستگاه قضا باید هوشیار باشد؛ جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند تحقق بدون تبعیض 'حاکمیت قانون' است. اگر پرونده‌های اتهامی و ادعاهای مطرح‌شده درباره‌ مواضع علیه امنیت ملی مختومه شده، باید شفاف اعلام شود؛ و اگر هنوز مفتوح است، لابی‌های رسانه‌ای نباید موجب حاشیه امن برای هیچ‌کس شود.»

مخالفان چه می‌گویند؟

درعین حال، عده‌ای از مخالفان حکومت هم از بازگشت بعضی از هنرمندان در شرایط ملتهب ایران انتقاد کرده و آن را «همسو با پروپاگاندای حکومت» دانسته‌اند.

در شبکه‌های اجتماعی، استوری اینستاگرام چند ماه قبل بیژن مرتضوی، که در آن گفته بود تا جمهوری اسلامی بر سر کار است، «به حرمت خون‌های ریخته شده در ۱۸ و ۱۹ دی» پا در ایران نمی‌گذارد، و همچنین ویدیویی از او در اعتراضات زن، زندگی، آزادی ۲۰۲۲ در تورنتو باز نشر می‌شود.

بعضی کاربران آقای مرتضوی را به چرخش از مواضع پیشینش متهم کرده‌اند.

عده‌ای پرسیده‌اند که افرادی مثل محسن نامجو با وجود انتقادات تندی که پیش‌تر به حکومت داشته‌اند، چطور آزادانه به کشور بازگشته‌اند در حالی که برخی دیگر هرگز نتوانسته‌اند برگردند.

محسن نامجو در ویدیویی که به تازگی در اینستاگرامش منتشر کرده، در پاسخ به این که «چرا بازداشت نشده؟» گفت: «در واقع من را گرفتند اما به این شکل که به جای اینکه به من دستبند بزنند و بگویند برو زندان، به من یک فرصتی داده‌اند تا بتوانم خانواده‌ام را ببینم و همه کارهایی را که کرده‌ام، چه توییت‌ها، چه قطعه درباره قرآن و موارد دیگر... طبق قوانین ایران مصداق جرم است و من همین حالا در حال پاسخ‌گویی به آن هستم.»

او گفت مجازات کارهایی که کرده «قطعا اعدام نیست» ولی بعید نیست که به زودی قاضی تصمیم بگیرد که او را نبخشد. محسن نامجو گفته است: «به هیچ عنوان یک شهروند آزاد نیستم. در این حد آزادم که بتوانم دوستان و خانواده‌ام را ببینم.»

آقای نامجو از برخی دیگر از هنرمندان مقیم خارج از کشور هم دعوت کرد که به ایران بیایند. او گفت: «اتفاقی نمی‌افتد، اما دل مردم روشن می‌شود که شما را ببینند.»

با وجود این، عده‌ای هم می‌گویند «مماشات» با افرادی مانند محسن نامجو و بیژن مرتضوی در حالی صورت می‌گیرد که بسیاری از هنرمندان در ایران تحت فشارند؛ مانند پرستو احمدی که به تازگی حکم شلاقش به خاطر کنسرت مجازی بدون حجاب اجباری تایید شد.

آنها همچنین به حبیب، اشاره می‌کنند، خواننده‌ای که پس از بازگشتش به ایران هرگز نتوانست دوباره برنامه اجرا کند.

با این حال عده‌ای می‌گویند همه ایرانیان، با هر موضع سیاسی یا هر فعالیتی باید بتوانند به ایران بازگردند؛ حتی اگر مخالف حکومت باشند. آن‌ها می‌گویند ایران برای همه است و حالا که این شرایط فراهم آمده تا عده‌ای به خاک وطن بازگردند، باید از آن استقبال کرد.