شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بیبیسی هستید که از داده کمتری استفاده میکند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
پشتپرده یک میانجیگری حساس؛ پاکستان چطور میزبان مذاکرات صلح ایران و آمریکا شد؟
- نویسنده, عمر ننگیانا و سارا حسن
- شغل, بیبیسی اردو
- در, اسلامآباد
- زمان مطالعه: ۷ دقیقه
در حالی که پاکستان موفقیت خود در کمک به میانجیگری برای یک آتشبس دو هفتهای میان آمریکا و ایران را جشن میگیرد، رهبران این کشور در حال آمادهسازی برای میزبانی گفتوگوهای صلح هستند. امروز شنبه که قرار است گفتوگوها آغاز شود، به همراه روز یکشنبه، در اسلامآباد، پایتخت این کشور، تعطیل اعلام شده است.
اینکه آیا این گفتوگوها چطور برگزار خواهند شد معلوم نیست اما با این حال شهر خود را آماده کرده است و براسا گزارشها حدود ۱۰ هزار افسر پلیس و نیروهای امنیتی به اسلامآباد اعزام شدند.
اهمیت این مذاکرات برای جهان بسیار بالاست. کشورها در سراسر جهان مشتاقند که شاهد پایان درگیریها و بازگشایی تنگه هرمز باشند؛ گذرگاهی حیاتی که پیش از جنگ حدود ۲۰٪ از عرضه جهانی نفت از آن عبور میکرد.
اما این مذاکرات برای پاکستان از جهات دیگری نیز مهم است.
در صورت شکست مذاکرات و کشیده شدن به درگیری با همسایهاش ایران، پاکستان با یک سناریوی «کابوسوار»روبهرو خواهد شد.
پاکستان سال گذشته یک پیمان دفاع متقابل با عربستان سعودی امضا کرد. به گفته عبدالباسط، کارشناس مسایل سیاسی جنوب آسیا در دانشگاه فناوری نانیانگ در سنگاپور، اسلامآباد از آن زمان «بهروشنی اعلام کرده است که به تعهدی که به سعودیها داده پایبند خواهد بود».
آقای باسط با اشاره به تنشهای پاکستان با دیگر همسایگانش، یعنی افغانستان و هند، توضیح میدهد که این مساله میتواند به شرایطی منجر شود که «سه مرز پاکستان داغ شود». او میگوید: «پاکستان در دو مورد از چهار ایالت خود، با دو شورش تمامعیار در حال جنگ است. پاکستان توان تحمل چنین وضعیتی را ندارد.»
با این حال غرور و هیجان شبکههای اجتماعی پاکستان را فراگرفته است.
آقای باسط میگوید: «این یک پیروزی است، از این نظر که هیچ کشور دیگری در جهان نتوانست این آتشبس را میانجیگری کند و ما در آستانه یک فاجعه احتمالی بودیم. پاکستان از آن فاجعه جلوگیری کرد.»
این موفقیت برای کشوری که سالها ناآرامی سیاسی، یک اقتصاد شکننده که تنها دو سال پیش در آستانه نکول بدهی بود، و رقابت شدید با هند را تجربه کرده، بسیار مورد نیاز است.
با این وصف، پاکستان چگونه به این موفقیت دست یافت؟
محبوب برای ترامپ
پاکستان در موقعیتی منحصر به فرد قرار دارد، چرا که هم از سوی آمریکا و کشورهای خلیج فارس و هم از سوی ایران، مورد اعتماد است.
به گفته مشاهد حسین سید، سناتور وابسته به حزب حاکم مسلم لیگ پاکستان، فرآیند آشتی به رهبری عاصم منیر فرمانده کل ارتش پاکستانانجام میشود که دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا او را «فیلد مارشال محبوب» خود مینامد.
آقای منیر احتمالا قدرتمندترین مرد در پاکستان است؛ کشوری که در آن ارتش برای دورانی طولانی نقش غالبی در سیاست ایفا کرده است.
به گفته ملیحه لودهی، سفیر پیشین پاکستان در آمریکا و سازمان ملل، اندکی پس از آغاز دوره دوم ریاستجمهوری آقای ترامپ، آقای منیر شروع به ایجاد رابطه با رئیسجمهور آمریکا کرد و «دو پیروزی زودهنگام» به او داد.
این فیلد مارشال، با اقدام بر اساس اطلاعات سازمان سیا، فردی را که به عنوان طراح اصلی بمبگذاری فرودگاه کابل در سال ۲۰۲۱ هنگام خروج آمریکاییها از افغانستان متهم بود، به آمریکا تحویل داد. این حمله انتحاری دستکم ۱۷۰ افغان و ۱۳ نظامی آمریکایی را کشت.
خانم لودهی میگوید: «ترامپ آن قدر قدردان بود که این موضوع را در نخستین سخنرانی خود در کنگره مطرح کرد.»
خانم لودهی میگوید دومین دستاورد این بود که «پاکستان به او (ترامپ) اینطور القا کرد که در جلوگیری از گسترش یک جنگ فراگیر با هند نقشی تعیینکننده داشته است». پاکستان یکی از معدود کشورهایی است که آقای ترامپ را برای دریافت جایزه صلح نوبل نامزد کرده؛ جایزهای که او مدتهاست مشتاق آن بوده است.
او میگوید: «به یاد داشته باشید که ترامپ واقعا از جنگ تعرفهای که تقریبا بر هر کشور جهان تحمیل کرده بود، رضایت زیادی به دست نمیآورد. بنابراین او واقعا به آنچه از پاکستان دریافت کرد نیاز داشت.»
پاکستان همچنین وعده دسترسی به مواد معدنی حیاتی خود را داده است، که آمریکا آن را یک منافع امنیت ملی میداند. در سپتامبر ۲۰۲۵، سازمان کارهای مرزی پاکستان، بزرگترین استخراجکننده مواد معدنی حیاتی کشور که زیر نظر ارتش فعالیت میکند، یک قرارداد سرمایهگذاری ۵۰۰ میلیون دلاری با یک شرکت آمریکایی امضا کرد. این مراسم در خانه نخستوزیر و با حضور آقای منیر برگزار شد.
سپس در ژانویه، پاکستان توافقی با یکی از شرکتهای وابسته بهنام ورد لیبرتی فایننشال که یک شرکت رمزارز است و آقای ترامپ و خانوادهاش از جمله بنیانگذار آن هستند، امضا کرد که به طور بالقوه استیبلکوین آن را در سیستم پرداخت دیجیتال کشور ادغام خواهد کرد. این امر همچنین روابط این کشور با حلقه نزدیک به آقای ترامپ را تقویت کرده است.
«موضع اصولی»
با این حال این روابط نزدیک، مانع از آن نشد که پاکستان به طور رسمی نخستین حملات آمریکا و اسرائیل در ایران را محکوم نکند. اما زمانی که ایران میدانهای نفتی عربستان سعودی، متحد نظامی پاکستان، را بمباران کرد، این کشور نیز بیانیهای شدیداللحن علیه ایران صادر کرد.
در ۷ آوریل، پاکستان از رایگیری درباره قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل که از کشورها میخواست برای بازگشایی تنگه هرمز تلاشهای خود را هماهنگ کنند، خودداری کرد. آقای سید آن را «یک جانبه» میداند زیرا این راهحل اشارهای به این ندارد که آمریکا و اسرائیل ابتدا حمله کردند.
آقای سید میگوید این «موضع اصولی» و «رویکرد متوازن» به افزایش اعتماد ایران و دیگر کشورهای خلیج فارس کمک کرده است.
به گفته اعزاز چودری، وزیر خارجه پیشین پاکستان، شهباز شریف ، نخستوزیر این کشور، نقش مهمی در مذاکرات با این کشورها ایفا کرده است.
در پنج هفته گذشته، آقای شریف و معاونش اسحاق دار که وزیر خارجه هم هست، با بیش ازتعداد زیادی از رهبران جهان و مقامهای ارشد در واشنگتن، مسکو، پکن، پایتختهای مهم اروپایی، ترکیه، مصر و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس مانند عربستان سعودی و قطر گفتوگو کردهاند.
در روزی که آتشبس اعلام شد، آقای شریف گفت که «گفتوگویی گرم و سازنده» با مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، داشته است که «بار دیگر مشارکت ایران در مذاکرات پیشرو را تایید کرد و از تلاشهای پاکستان قدردانی کرد».
به نظر میرسد آقای شریف توانسته است در این موقعیت از روابط دیرینه پاکستان با ایران بهره ببرد. به گفته آصف درانی، سفیر پیشین پاکستان در ایران، دو کشور یک مرز ۹۲۰ کیلومتری با ایران دارند و در نتیجه دههها، با هم همکاری داشتهاند.
آنها همچنین نگرانیهای مشترک دیگری دارند: شبهنظامیان و «بیثباتی» در افغانستان.
آقای درانی میگوید: «در پنج دهه گذشته، هر دوی ما با بیثباتی در کشورهای خود در قالب پناهندگان مواجه بودهایم.»
همچنین نباید نقش دین در ایجاد اعتماد و ارتباط نادیده گرفته شود. در حالی که پاکستان کشوری با اکثریت سنی است، یکی از بزرگترین جمعیتهای شیعه جهان را دارد. هر سال، هزاران پاکستانی برای زیارت به ایران، بزرگترین کشور شیعه، سفر میکنند.
اما مشخص نیست که آیا تلاشهای پاکستان به گفتوگوهای صلح وعده داده شده منجر خواهد شد یا نه. آتشبس تحت فشار فزاینده قرار دارد.
آقای چودری میگوید: «مرحله بعدی، یعنی دستیابی به یک توافق جامع، دشوار است و پاکستان باید به تسهیل این روند ادامه دهد.»
خانم لودهی نیز میگوید: «اسرائیل هم اکنون در تلاش است با انجام این حمله شدید به لبنان، آتشبس را تضعیف کند.» حملات اسرائیل در روز چهارشنبه بیش از ۳۰۰ نفر را در لبنان کشت و اسرائیل میگوید آتشبس ایران شامل لبنان نمیشود.
خانم لودهی میافزاید: «قطعا در میان مقامها در پاکستان نگرانی وجود دارد. و در این زمینه، مسئولیت و بار اصلی بر دوش ترامپ است تا اسرائیل را مهار کند.»
آقای درانی میگوید پاکستان پیش از این «نقش خود را» در تقویت صلح ایفا کرده است. و میافزاید: «به عنوان یک واسطه، میانجی یا تسهیلکننده، کار شما این است که اسب را به کنار آب ببرید. نمیتوانید آن را مجبور به نوشیدن کنید. این به طرفها بستگی دارد که از فرصتی که پاکستان فراهم کرده استفاده کنند.»
