O brotest i bŵer - lluniau'n dangos taith Rhun ap Iorwerth

Mae'r llun du a gwyn yn dangos criw o bobl yn protestio o flaen yr hen Swyddfa Gymreig. Mae Rhun ap Iorwerth yn sefyll yno ac yn gwrando.Chris Reynolds

Cafodd Rhun ap Iorwerth (dde) ei benodi'n brif weinidog ddydd Mawrth

Cemlyn Davies
Gohebydd gwleidyddol BBC Cymru

Tachwedd 1991 ac mae Cymdeithas yr Iaith yn cynnal protest o flaen adeilad y Swyddfa Gymreig ym Mharc Cathays Caerdydd.

Mae nifer o'r ymgyrchwyr yn sefyll ar risiau'r adeilad, yn eu plith myfyriwr 19 oed mewn cot dywyll yn dal arwydd â'r geiriau "TORIAID - DDIM AM WYBOD" mewn llythrennau bras.

Bron i 35 mlynedd yn ddiweddarach - yr wythnos diwethaf - safodd yr un gŵr o flaen yr un adeilad ac yr un grisiau.

Y tro hwn roedd ganddo siwt a chrys. Roedd ganddo deitl newydd sbon hefyd - Prif Weinidog Cymru.

Rhun ap Iorwerth oedd y myfyriwr ifanc yn galw am ddeddf eiddo newydd ym 1991, a fe oedd yn gwenu ar y camerâu nos Fawrth.

Mae'r llun yn dangos Rhun ap Iorwerth yn sefyll ar risiau swyddfeydd Llywodraeth Cymru nos Fawrth. Mae e'n gwisgo siwt dywyll, crys gwyn a thei coch.Llywodraeth Cymru

Rhun ap Iorwerth yw'r prif weinidog cyntaf na sy'n dod o'r blaid Lafur

Daeth y lluniau archif o Rhun ap Iorwerth i'r amlwg ar ôl iddyn nhw gael eu rhannu ar y cyfryngau cymdeithasol yr wythnos diwethaf gan y ffotograffydd Chris Reynolds yn dilyn penodiad Rhun ap Iorwerth fel prif weinidog.

Daeth hynny ar ôl i Blaid Cymru ennill y nifer fwyaf o seddi yn yr etholiad i Senedd Cymru ar 7 Mai.

Drwy gyd-ddigwyddiad mae un o'r lluniau'n dangos Leanne Wood - a arweiniodd Plaid Cymru rhwng 2012 a 2018 - yn sefyll y tu ôl i ap Iorwerth.

Mae hi'n gwisgo crys-t â'r geiriau "NID YW CYMRU AR WERTH".

Mae'r llun du a gwyn yn ran o'r ddelwedd uchod sy'n tynnu sylw at bresenoldeb Leanne Wood yn y brotest hefyd.Chris Reynolds

Rhun ap Iorwerth a Leanne Wood (cefn) yn y brotest yn 1991

Pwrpas y brotest yn 1991 oedd galw am ddeddf eiddo newydd er mwyn helpu i reoli'r farchnad dai, gan gynnwys mewn cymunedau Cymraeg.

Yn ystod y rali cafodd graffiti ei baentio ar wal yr adeilad cofrestredig gradd dau ac ar y palmant o'i flaen.

Mae'r adeilad yn dyddio nôl i'r 1930au.

Yn dilyn creu rôl ysgrifennydd Cymru yn y 1960au, cafodd yr adeilad ei droi'n rhan o'r Swyddfa Gymreig.

Yna, yn 1999 gyda dechrau datganoli, cafodd ei ailbwrpasu i fod yn swyddfeydd i Lywodraeth Cymru.

Wedi sefyll o flaen y drws mawr i brotestio yn 1991, bellach mae gan Rhun ap Iorwerth y goriadau.

Mae'r llun du a gwyn yn dangos y brotest o flaen yr hen Swyddfa Gymreig. Mae heddweision o flaen y drws ac mae graffiti ar y wal. Mae Rhun ap Iorwerth i'w weld yn sefyll ar y dde gyda chriw o ymgyrchwyr.Chris Reynolds

Pwrpas y brotest oedd galw am ddeddf eiddo newydd