Ngừng bắn với Iran: Chiến thắng tạm thời của ông Trump với cái giá cao

Cuối cùng, những cái đầu lạnh đã chiếm ưu thế – ít nhất là vào lúc này.

Vào 18:32 giờ Washington, Tổng thống Donald Trump đăng trên trang mạng xã hội của mình rằng Mỹ và Iran đã "tiến rất xa" trong việc đạt được một thỏa thuận hòa bình "mang tính quyết định", và ông đã đồng ý với lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần để cho phép các cuộc đàm phán tiếp tục.

Dù không hoàn toàn là vào phút chót, nhưng với thời hạn 20:00 EDT (00:00 GMT thứ Tư (8/4) mà ông Trump đặt ra để đạt được thỏa thuận, nếu không Mỹ sẽ phát động các cuộc tấn công quy mô lớn vào cơ sở hạ tầng năng lượng và giao thông vận tải của Iran, thì thời điểm đó khá sát nút.

Tất cả những điều này phụ thuộc vào việc Iran cũng ngưng các hành động thù địch và mở hoàn toàn eo biển Hormuz cho giao thông vận tải thương mại, điều mà nước này tuyên bố sẽ làm.

Với tuyên bố đó, Tổng thống Donald Trump đã đạt được mục tiêu trước mắt quan trọng nhất của mình, mặc dù Iran nói rằng họ vẫn duy trì "quyền thống trị" đối với tuyến đường thủy này.

Mỹ và Iran hiện sẽ tham gia đàm phán trong hai tuần tới, qua đó "mua thêm thời gian" để cố gắng đạt được một thỏa thuận lâu dài.

Có thể sẽ còn nhiều khó khăn, nhưng trong giao dịch sau giờ đóng cửa, giá một thùng dầu đã giảm xuống dưới mốc 100 USD lần đầu tiên sau nhiều ngày.

Đồng thời, hợp đồng tương lai của thị trường chứng khoán Mỹ tăng vọt.

Dường như có một cảm giác lạc quan rằng điều tồi tệ nhất đã qua.

Tuy nhiên trên thực tế, ngay cả tiến triển như vậy cũng còn rất xa mới chắc chắn, bởi chỉ mới sáng 7/4, ông Trump vẫn còn đe dọa sẽ khiến 'nền văn minh Iran bị xóa sổ, không bao giờ có thể phục hồi'.

Liệu lời đe dọa gây sốc như vậy từ một tổng thống Mỹ có gây áp lực buộc Iran phải chấp nhận một lệnh ngừng bắn mà họ đã từng bác bỏ hay không vẫn chưa chắc chắn.

Điều rõ ràng là tuyên bố gây sốc và mang tính kích động của ông Trump – chỉ hai ngày sau một yêu cầu tương tự trên mạng xã hội Truth Social với ngôn từ thô tục – không giống bất cứ điều gì mà một tổng thống Mỹ hiện đại từng đưa ra hoặc ám chỉ.

Và ngay cả khi lệnh ngừng bắn hai tuần dẫn đến một nền hòa bình lâu dài, cuộc chiến Iran – và những phát ngôn gần đây của ông Trump – có thể đã thay đổi căn bản cách mà phần còn lại của thế giới nhìn nhận Hoa Kỳ.

Một quốc gia từng tự xem mình là lực lượng mang lại ổn định cho thế giới giờ đây lại đang làm rung chuyển những nền tảng của trật tự quốc tế.

Một vị tổng thống dường như luôn thích thú với việc phá vỡ các chuẩn mực và truyền thống trong chính trị nội bộ giờ cũng đang làm điều tương tự trên sân khấu toàn cầu.

Các đảng viên Dân chủ nhanh chóng lên án những phát ngôn của ông Trump hôm thứ Ba (7/4), thậm chí một số người còn kêu gọi phế truất ông.

"Rõ ràng là tổng thống đang ngày càng sa sút và không đủ tư cách lãnh đạo," nghị sĩ Joaquin Castro viết trên X.

Ông Chuck Schumer, lãnh đạo đảng Dân chủ tại Thượng viện Mỹ, cho biết bất kỳ đảng viên Cộng hòa nào không tham gia bỏ phiếu chấm dứt chiến tranh Iran "phải chịu mọi hậu quả của cái quái quỷ đang diễn ra này".

Mặc dù nhiều người trong chính đảng của ông Trump vẫn ủng hộ tổng thống, nhưng sự ủng hộ đó không còn gần như tuyệt đối như ông thường nhận được.

Ông Austin Scott, nghị sĩ Cộng hòa từ Georgia và thành viên cấp cao của Ủy ban Quân vụ Hạ viện, đã chỉ trích mạnh mẽ những lời đe dọa của ông Trump về một nền văn minh đang diệt vong.

"Những bình luận của tổng thống là phản tác dụng," ông nói với BBC, "và tôi không đồng ý."

Thượng nghị sĩ Ron Johnson bang Wisconsin, người thường trung thành với ông Trump, cho rằng sẽ là một "sai lầm lớn" nếu ông Trump thực hiện chiến dịch ném bom của mình.

Nghị sĩ Nathaniel Moran của bang Texas viết trên mạng xã hội rằng ông không ủng hộ "sự hủy diệt của cả một nền văn minh".

"Đây không phải là con người của chúng ta," ông viết, "và điều đó không phù hợp với những nguyên tắc đã từ lâu dẫn dắt nước Mỹ."

Thượng nghị sĩ Lisa Murkowski của bang Alaska, người thường xuyên bất đồng quan điểm với tổng thống, cũng thẳng thắn không kém, viết rằng lời đe dọa của tổng thống "không thể được biện minh như một nỗ lực nhằm giành lợi thế trong các cuộc đàm phán với Iran".

Tuy nhiên, Nhà Trắng nhiều khả năng sẽ phản biện rằng đòn bẩy này đã phát huy tác dụng.

Trong bài đăng trên Truth Social thông báo về lệnh ngừng bắn, ông Trump nói rằng Mỹ đã "đạt được và vượt quá" tất cả các mục tiêu quân sự của mình.

Quân đội Iran đã bị suy yếu đáng kể.

Mặc dù chế độ Hồi giáo cực đoan của nước này vẫn nắm quyền, nhưng nhiều lãnh đạo cấp cao đã thiệt mạng trong các cuộc không kích.

Tuy nhiên, hiện tại, nhiều mục tiêu đã nêu của Mỹ vẫn còn chưa rõ ràng.

Hiện vẫn chưa rõ số phận chương trình uranium làm giàu của Iran - nền tảng của chương trình vũ khí hạt nhân của nước này.

Quốc gia này vẫn có ảnh hưởng đối với các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực, chẳng hạn như phiến quân Houthi ở Yemen.

Và ngay cả khi Iran mở hoàn toàn eo biển Hormuz - mà không đặt điều kiện về phí cầu đường hoặc các khoản thanh toán khác - thì khả năng kiểm soát điểm nghẽn địa chính trị quan trọng này của nước này giờ đây rõ ràng hơn bao giờ hết.

Trong một tuyên bố sau thông điệp ngừng bắn của ông Trump, Ngoại trưởng Iran Seyed Aragchi cho biết nước này sẽ ngừng "các hoạt động phòng thủ" và cho phép lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz "thông qua sự phối hợp với lực lượng vũ trang của Iran".

Ông nói thêm rằng Mỹ đã chấp nhận "khuôn khổ chung" kế hoạch 10 điểm của Iran.

Kế hoạch đó bao gồm việc Mỹ rút quân khỏi khu vực, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế đối với Iran, bồi thường thiệt hại chiến tranh và cho phép Iran duy trì quyền kiểm soát eo biển Hormuz.

Thật khó để tưởng tượng ông Trump thực sự đồng ý với bất kỳ điều kiện nào trong số đó - một dấu hiệu cho thấy hai tuần đàm phán tiếp theo có thể đầy khó khăn.

Tuy nhiên, hiện tại, đây phần nào là một chiến thắng chính trị đối với ông Trump.

Ông đã đưa ra một lời đe dọa mạnh mẽ và đạt được kết quả mong muốn.

Nhưng lệnh ngừng bắn chỉ là sự tạm hoãn, chứ không phải là một giải pháp lâu dài.

Cái giá dài hạn của những lời nói và hành động của tổng thống, và của toàn bộ cuộc chiến, vẫn chưa được đánh giá đầy đủ.