'Họ giết bạn, hoặc bạn tự kết liễu mình': hồi ức về nơi cartel Mexico 'thủ tiêu' nạn nhân

Lần đầu tiên thế giới nhìn thấy cảnh bên trong trang trại Rancho Izaguirre là qua một buổi phát trực tiếp trên Facebook. Người thực hiện là cha mẹ của những người trẻ mất tích ở miền tây Mexico.

Sau khi nhận được tin báo về khả năng tồn tại một hố chôn tập thể, nhóm này đã đến trang trại với hy vọng tìm thấy dấu vết của người thân mất tích.

Những gì họ phát hiện là hàng trăm đôi giày, quần áo, vali và ba lô – bị vứt lại sau khi chủ nhân của chúng dường như đã bị thủ tiêu.

Trang trại này được cho là một địa điểm tuyển mộ của băng đảng tội phạm Jalisco New Generation (CJNG) – địa điểm các vụ giết người được tiến hành một cách có hệ thống. Việc phát hiện ra địa điểm này vào tháng 3/2025 đã gây chấn động Mexico và thu hút sự chú ý quốc tế.

"Cứ như thể đó là một căn cứ lao động giá rẻ cho cartel (băng đảng tội phạm)," Sandra Romandía, người đã phỏng vấn những người sống sót cho cuốn sách Witnesses to Horror: The Truth They Tried to Hide at Rancho Izaguirre (Tạm dịch: Chứng nhân kinh hoàng: sự thật bị che giấu ở Rancho Izaguirre).

"Việc đầu tiên [cartel] làm là mời họ một công việc nào đó. Có thể là kỹ sư máy tính, bảo vệ, tài xế, lao động – luôn kèm theo lời hứa lương cao. Tất cả diễn ra qua WhatsApp, Facebook và các mạng xã hội khác," Romandía nói với BBC Mundo.

"Những người trẻ sẽ trải qua một số bài kiểm tra qua điện thoại hoặc tin nhắn, và khi được chọn, họ được thông báo: 'Chúng tôi sẽ gửi vé xe buýt cho bạn đến bến xe Tlaquepaque (Guadalajara),' đây là một điểm rất quan trọng, đó là một trong những bến xe lớn nhất bang Jalisco. Họ đến đó và được một chiếc Uber hoặc taxi đón để đưa đến 'văn phòng công ty'.

"Và điều gì đã xảy ra? Khi chiếc Uber đó đến – thực chất chỉ là xe riêng – họ bị bắt cóc, bị đe dọa bằng vũ khí, bị tịch thu điện thoại, rồi bị đưa đến Rancho Izaguirre hoặc các trang trại khác để bị ép huấn luyện.

"Bất kỳ ai chống cự đều bị giết ngay tại chỗ."

Những người sống sót mô tả sự tàn bạo tại trang trại, bao gồm việc bị ép phải đánh nhau hoặc tra tấn lẫn nhau, hoặc bị tra tấn trước sự chứng kiến của những người khác.

"Họ bị buộc phải giết người khác, chặt xác, thiêu xác, ăn thịt người, sống trong xiềng xích," Romandía nói.

"Họ phải tuân lệnh tuyệt đối: từ việc đi vệ sinh, mặc quần, cởi đồ. Nếu bị yêu cầu chống đẩy 50 cái thì phải làm đủ – không họ biết sẽ bị đánh đập hoặc thậm chí bị giết. Họ kể rằng, có lúc chính họ bỗng trở thành 'trò giải trí' cho các thủ lĩnh cartel."

Lời kể của những người đàn ông và phụ nữ nói rằng họ từng ở Rancho Izaguirre cho thấy rõ ràng rằng các vụ giết người và phi tang thi thể đã diễn ra tại đây – với nhiều nạn nhân là những người trẻ bị lừa đến bằng lời mời làm việc hợp pháp.

"Chỉ có hai cách rời khỏi đây: hoặc họ giết bạn, hoặc bạn tự kết liễu mình," một người đóng góp trong cuốn sách của Romandía nói, mô tả cách những người bị đưa đến đây bị dồn đến cực hạn.

Một người khác kể về những hoàn cảnh cực đoan, phi nhân tính – bị tuyển mộ bằng lừa đảo, bị bắt cóc và tra tấn – và cho biết trong nhóm khoảng 100 người của mình, chỉ chừng 30 người sống sót.

Người này sau đó kể lại việc thấy một nhóm mới được đưa đến trong khi mình đang cầm vũ khí: "Tôi có thể làm gì đó để bảo vệ họ, nhưng tôi đã không làm, vì biết rằng nếu can thiệp, tôi cũng có thể bị đánh đập."

"Vì vậy anh ta cư xử như một thành viên khác của cartel khát máu để sống sót," Romandía nhận xét, "nhưng thực ra trong đầu anh ta vẫn nghĩ: 'Mình có thể làm gì để cứu những người này?'"

Raúl Servín, một trong những phụ huynh thuộc nhóm Guerreros Buscadores de Jalisco (GBJ) – "Những chiến binh tìm kiếm Jalisco" – nói với BBC Mundo rằng khi địa điểm này được phát hiện, họ tìm thấy vỏ đạn, băng đạn, cùng các ngôi mộ chôn giấu và dấu vết của việc sử dụng lửa.

Tuy nhiên, Văn phòng Tổng chưởng lý Cộng hòa Mexico (FGR), cơ quan tiếp quản cuộc điều tra, đã phủ nhận việc tồn tại bằng chứng về "lò hỏa táng" hay bất kỳ hình thức tiêu hủy thi thể hàng loạt nào.

"Các cuộc điều tra đã xác định rõ ràng và dứt khoát rằng nơi này được sử dụng làm địa điểm huấn luyện," FGR tuyên bố vào ngày 5/3/2025.

Kể từ đó, 47 người liên quan đến trang trại đã bị bắt, và 10 bị cáo đã bị tuyên án mỗi người 141 năm tù vì tội bắt cóc và sát hại ba người tại địa điểm này.

Thị trưởng Teuchitlán – nơi khu đất toạ lạc – cũng đã bị bắt và bị cáo buộc là đồng phạm của tội phạm có tổ chức.

"Có vẻ như giới chức trách đang tìm cách định hướng diễn ngôn," Romandía nói.

"Luôn có lời hứa từ FGR rằng sẽ làm sáng tỏ vụ việc, nhưng lại không muốn xác nhận hay nói rõ liệu thực sự có lò hỏa táng hay xương người bị cháy hay không – với lý do tránh làm ảnh hưởng điều tra.”

Vấn đề là họ chưa bao giờ công bố điều đó. Và đến một thời điểm, Công tố viên Alejandro Gertz Manero thừa nhận có ít nhất một thi thể bị cháy, trong khi trên hình ảnh chúng tôi thấy rất nhiều mảnh cháy có thể là của con người.

"Một số chuyên gia [khoa học] cho rằng việc thiêu xác có thể đã diễn ra tại đây trong hơn 10 năm."

BBC Mundo đã đề nghị phỏng vấn Văn phòng Tổng chưởng lý về vụ việc, nhưng chưa nhận được phản hồi vào thời điểm bài báo được đăng.

Hơn 130.000 người đã được báo cáo mất tích tại Mexico. Gần như toàn bộ các vụ mất tích xảy ra kể từ năm 2007, khi Tổng thống khi đó là Felipe Calderón phát động "cuộc chiến chống ma túy".

Trong nhiều trường hợp, những người mất tích bị cưỡng ép gia nhập các cartel ma túy – hoặc bị giết nếu chống cự.

Romandía cho rằng cần điều tra thêm nhiều khu vực hẻo lánh khác ở bang Jalisco, sau khi các lời khai đề cập đến sự tồn tại của những trại và trang trại tương tự.

"Người trẻ vẫn tiếp tục mất tích," bà nói. "Vì vậy, tôi không thấy vụ việc này đã thay đổi được điều gì.

"Có một định kiến vô cùng đau đớn ở Mexico rằng những người mất tích là do họ nợ nần với các băng ma túy, hoặc có liên quan đến băng nhóm hay buôn bán ma túy.

"Nhưng trong những năm gần đây, chúng ta đang chứng kiến ngày càng nhiều trường hợp người trẻ, trẻ vị thành niên, thậm chí cả người lớn tuổi, bị tuyển mộ cưỡng bức.

"Một số bị bắt vì chuyên môn của họ – nếu họ có chuyên môn về kỹ thuật, xây dựng, y tế… số khác thì bị ép trở thành sát thủ."