Vì sao thỏa thuận ngừng bắn với Mỹ khiến phe cứng rắn ở Iran bất an

Chỉ vài ngày trước, các lực lượng cứng rắn của Cộng hòa Hồi giáo đang điều hành thành phố Tehran đã dựng một tấm biển khổng lồ tại một trong những giao lộ đông đúc nhất thủ đô Iran.

"Eo biển Hormuz sẽ vẫn đóng cửa," dòng chữ tuyên bố.

Đây được xem là tín hiệu cho mệnh lệnh từ Lãnh tụ Tối cao mới của Iran, Mojtaba Khamenei, người chưa xuất hiện trước công chúng kể từ khi được bổ nhiệm tháng trước.

Tuy nhiên, tấm biển đó có thể sớm phải tháo xuống sau khi Iran đồng ý ngừng bắn trong hai tuần và mở lại eo biển theo đề nghị của Pakistan, quốc gia đóng vai trò trung gian giữa Mỹ và Iran.

Điều này diễn ra bất chấp việc Iran nhiều lần tuyên bố sẽ không chấp nhận một lệnh ngừng bắn tạm thời, mà muốn chấm dứt vĩnh viễn cuộc chiến với Mỹ và Israel.

Phe cứng rắn không hài lòng. Họ cảm thấy vị thế được củng cố sau khi Iran chứng minh có thể đóng Eo biển Hormuz và gây ra những xáo trộn nghiêm trọng cho những quốc gia vùng Vịnh bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái – và cho rằng Iran nên tiếp tục chiến tranh khi đang nắm thế thượng phong trước Mỹ và Israel.

Thông tin từ Tehran cho biết những người này đã đốt cờ Mỹ và Israel sau khi thỏa thuận ngừng bắn được công bố hôm 8/4.

Một nhóm thành viên lực lượng dân quân tình nguyện Basij, do Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) kiểm soát, đã tuần hành tới Bộ Ngoại giao vào nửa đêm để phản đối quyết định này.

Vài giờ sau, tổng biên tập tờ báo bảo thủ Kayhan viết rằng việc chấp nhận ngừng bắn là "món quà cho kẻ thù", cho phép đối phương tái trang bị và tiếp tục chiến tranh.

Quyết định chấp nhận đề nghị của Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif và Tổng tham mưu trưởng quân đội nước này được đưa ra bởi Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao (SNSC) – cơ quan ra quyết định cao nhất của Iran dưới quyền lãnh tụ tối cao, do Tổng thống ôn hòa Masoud Pezeshkian đứng đầu.

SNSC tuyên bố sẽ đảm bảo lưu thông an toàn qua Eo biển Hormuz trong vòng hai tuần, đổi lại là lệnh ngừng bắn từ Mỹ và Israel, trong khi Washington và Tehran tiến hành đàm phán.

Có thông tin tin cho biết Trung Quốc đã đóng vai trò đáng kể trong việc thuyết phục Iran – một đồng minh thân cận của mình – chấp nhận đề nghị của Pakistan.

'Giảm nhiệt' tạm thời?

Iran đã chịu tổn thất nặng nề trong 40 ngày chiến sự.

Hơn 3.000 người đã thiệt mạng, theo các nhà hoạt động nhân quyền, và Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đe dọa sẽ gây thêm thương vong và sự tàn phá quy mô lớn hơn nữa.

Ngay cả trong nội bộ phe cứng rắn, ngày càng rõ ràng việc cần tìm ra một lối thoát trước khi hạ tầng cơ sở trọng yếu của Iran bị phá hủy thêm.

Chỉ vài giờ trước khi công bố ngừng bắn, Chánh án bảo thủ Gholamhossein Mohseni Ejei nói trên truyền hình nhà nước rằng Iran đang tìm cách chấm dứt chiến tranh trong khi vẫn duy trì thế thượng phong.

Về cơ bản, ông lặp lại quan điểm mà cựu Ngoại trưởng ôn hòa Mohammad Javad Zarif đã viết vài ngày trước đó trong một bài viết trên tạp chí Foreign Affairs của Mỹ.

SNSC mô tả thỏa thuận ngừng bắn là một chiến thắng của Iran, kêu gọi những người ủng hộ chế độ tiếp tục đoàn kết.

Theo truyền thông Iran, Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf sẽ dẫn đầu phái đoàn Iran trong các cuộc đàm phán với Mỹ tại Islamabad, trực tiếp thương lượng với Phó Tổng thống Mỹ JD Vance.

Đây là một bước đi khác biệt so với lập trường cứng rắn trước đây. Việc đàm phán trực tiếp với Mỹ từng bị cấm dưới thời Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, người đã thiệt mạng trong một cuộc không kích của Israel nhằm vào nhà riêng ngay khi chiến tranh bùng nổ.

Việc tiếp xúc trực tiếp này dường như đã được cho phép bởi lãnh tụ mới – con trai ông.

Dù có lệnh ngừng bắn, Iran và Mỹ vẫn còn rất xa mới đạt được hòa bình lâu dài.

Chiến tranh có thể bùng phát trở lại nếu các cuộc đàm phán đổ vỡ. Đây là viễn cảnh mà một số người Iran ủng hộ chiến tranh – coi đó là cách để loại bỏ một chế độ mà họ xem là tồi tệ – đang kỳ vọng.

Tuy nhiên, với nhiều người khác, lệnh ngừng bắn mang lại sự nhẹ nhõm rất cần thiết trước cảnh chết chóc và tàn phá xung quanh.