Starlink vào Việt Nam: cơ hội mới cho tự do ngôn luận?

Starlink, dịch vụ Internet vệ tinh do SpaceX của tỷ phú Elon Musk vận hành, đã bắt đầu tiếp nhận đơn đặt hàng tại Việt Nam. Liệu hệ thống mới này có nới lỏng tự do ngôn luận ở Việt Nam?

Một số ý kiến cho rằng Starlink, ít nhất là ở thời điểm hiện tại, sẽ tuân theo những quy định của Chính phủ Việt Nam thay vì cung cấp cho khách hàng những phương thức kỹ thuật giúp vượt qua hoạt động kiểm duyệt.

Tuy nhiên, Starlink được cho là sẽ giúp mở rộng khả năng tiếp cận internet cho Việt Nam. Lý do là vì Starlink sử dụng mạng lưới vệ tinh quỹ đạo tầm thấp để cung cấp kết nối Internet tốc độ cao, đặc biệt phù hợp với các khu vực vùng sâu, vùng xa, hải đảo hoặc những nơi hạ tầng viễn thông mặt đất còn hạn chế.

Việt Nam là thị trường thứ sáu tại Đông Nam Á của Starlink, sau Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Timor-Leste, theo bản đồ phủ sóng của Starlink.

Thị trường Việt Nam

Hiện tại, Starlink dự kiến đặt bốn trạm mặt đất cho hệ thống vệ tinh Starlink ở Phú Thọ, Đà Nẵng và hai địa điểm tại TP HCM.

Cơ quan Vũ trụ Singapore, một nền tảng nghiên cứu độc lập, lưu ý điểm khác biệt giữa Việt Nam và phần lớn các quốc gia Đông Nam Á khác là Starlink tại Việt Nam sẽ được kết nối thông qua 4 trạm cổng kết nối mặt đất trong nước và chịu sự giám sát phối hợp của Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Quốc phòng và Bộ Công an.

"Bản năng của Việt Nam là kiểm soát rủi ro thông qua việc bao vây, khép kín," nền tảng nhận định trong một báo cáo hồi tháng 7/2026.

Alfred Gerstl, chuyên gia về Đông Nam Á tại Đại học Vienna, nói với báo DW của Đức rằng Starlink sẽ phải tuân thủ quy định của Việt Nam thay vì cung cấp công cụ giúp người dùng vượt kiểm duyệt, do dịch vụ này đang trong giai đoạn thử nghiệm.

Theo ông, chính quyền Việt Nam sẽ tiếp tục duy trì chủ quyền số.

"Trên thực tế, hoạt động kiểm duyệt [ở Việt Nam], hiện vẫn ít nghiêm ngặt hơn Trung Quốc, được dự báo sẽ tiếp tục được mở rộng trong tương lai," ông nhận xét.

Việt Nam đã cấp phép cho công ty Starlink triển khai dịch vụ Internet vệ tinh theo hình thức thí điểm có kiểm soát.

Theo thông tin trên trang web của Starlink, người dùng cá nhân tại Việt Nam hiện có thể đăng ký gói dịch vụ với tổng chi phí năm đầu khoảng 31,4 triệu đồng (khoảng 1,13 triệu đồng/tháng), bao gồm thiết bị đầu cuối và phí thuê bao. Đối với khách hàng doanh nghiệp, mức phí thuê bao hàng tháng thấp nhất là 1,48 triệu đồng.

Từ năm thứ hai, người dùng dự kiến chỉ phải trả phí thuê bao (khoảng 2,2 triệu đồng) duy trì dịch vụ, với chi phí thấp hơn năm đầu (tổng khoảng 26 triệu đồng/năm) do không còn phải mua thiết bị.

Trước đây, Starlink từng hoạt động thử nghiệm tại Việt Nam và Cảnh sát Biển Việt Nam là một trong những bên đã sử dụng dịch vụ này.

Tuy nhiên, sau đó việc cấp phép cho Starlink đã gặp trục trặc liên quan đến quy định của Việt Nam về tỷ lệ sở hữu.

Vào tháng 3/2025, Chính phủ Việt Nam công bố vào rằng sẽ cho phép SpaceX triển khai Starlink theo hình thức thử nghiệm, đồng thời miễn quy định về giới hạn sở hữu nước ngoài đối với dịch vụ này.

Trong thời gian thử nghiệm, kéo dài đến hết năm 2030, số lượng thuê bao Starlink tại Việt Nam được giới hạn ở mức 600.000.

Dịch vụ được vận hành bởi đơn vị của SpaceX tại Việt Nam là Starlink Services Vietnam, được thành lập vào tháng 9/2025 với vốn điều lệ 30 tỷ đồng do ông Đỗ Bá Thích làm CEO.

Theo cổng thông tin điện tử của Chính phủ Việt Nam vào tháng 9/2024, SpaceX đã cam kết đầu tư 1,5 tỷ USD vào đất nước và từng yêu cầu các nhà cung ứng của mình chuyển một số hoạt động sản xuất sang Việt Nam.

Tới tháng 3/2025, công ty Wistron NeWeb, một nhà cung cấp của SpaceX, tuyên bố sẽ đầu tư thêm 30 triệu USD vào công ty con của họ tại Hà Nam cũ (nay là Ninh Bình).

Vào tháng 4/2025, Reuters đưa tin cho biết SpaceX đang chuẩn bị thiết lập một trạm mặt đất tại Việt Nam cho hệ thống vệ tinh Starlink và có kế hoạch xây dựng thêm nhiều trạm khác.

Tất cả lưu lượng dữ liệu phát sinh tại Việt Nam "phải đi qua cổng này", quyết định của Thủ tướng Phạm Minh Chính nêu rõ, đồng thời đưa ra các yêu cầu về việc lưu trữ dữ liệu, xác minh danh tính người dùng và đình chỉ dịch vụ vì lý do an ninh.

Ngoài ra, một trong các nguồn tin của Reuters cho biết các trạm mặt đất giúp tối ưu hóa dịch vụ Starlink tại một quốc gia, đồng thời cho phép cơ quan quản lý giám sát chặt chẽ hơn việc truyền tải dữ liệu – một vấn đề quan trọng tại một đất nước kiểm soát thông tin nghiêm ngặt như Việt Nam.

Chính quyền tăng cường kiểm soát

Chính quyền Việt Nam lâu nay vẫn luôn kiểm soát diễn ngôn trên mạng xã hội.

Đối những nội dung mà họ cho rằng là không đúng sự thật, không đúng chủ trương, chống phá, phản động, không đúng sự thật… chính quyền sẽ yêu cầu các nền tảng giới hạn hiển thị hoặc chặn.

Cuối tháng Sáu vừa rồi, chính quyền Việt Nam cho biết Facebook, YouTube và TikTok đã tuân thủ hơn 94% yêu cầu của chính phủ về gỡ bỏ hoặc chặn nội dung trong nửa đầu năm 2026.

Từ ngày 5/10, theo Nghị định 328/2026/NĐ-CP, Bộ Công an sẽ thực hiện gắn nhãn tin giả, tin sai sự thật với các thông tin trực tiếp kiểm chứng.

Khoản 1 Điều 3 của Nghị định này định nghĩa "tin giả, tin sai sự thật là thông tin không có thật hoặc có một phần sự thật xâm hại đến an ninh, uy tín, hình ảnh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức gồm các loại thông tin: thông tin giả, thông tin sai sự thật, thông tin sai lệch, thông tin giả mạo, thông tin bịa đặt, thông tin vu khống, thông tin xuyên tạc".

Đối với những thông tin do Bộ Công an trực tiếp "kiểm chứng", "xác minh" và "xác định" là tin giả hoặc sai sự thật, bộ này sẽ gắn nhãn "tin giả, tin sai sự thật".

Đã có những ý kiến đặt vấn đề minh bạch về phương thức kiểm chứng thông tin mà chính quyền áp dụng, lo ngại về một môi trường mạng xã hội bị kiểm soát thậm chí còn chặt chẽ hơn hiện tại.

Trước đó, Nghị định 147, có hiệu lực từ tháng 12/2024, yêu cầu các công ty mạng xã hội xác minh người dùng, cung cấp một số dữ liệu nhất định và gỡ bỏ trong vòng 24 giờ những nội dung bị cơ quan chức năng xác định là vi phạm pháp luật.

Luật An ninh mạng mới có hiệu lực từ tháng Bảy, tiếp tục củng cố sự kiểm soát của Nhà nước đối với không gian mạng.

Các quy định hướng dẫn thi hành được ban hành ngày 19/8 cho phép cơ quan chức năng yêu cầu gỡ nội dung trực tuyến trong vòng 24 giờ, đồng thời quy định việc hạn chế hoặc chặn các tài khoản tái phạm nhiều lần.

Nghị định 174, có hiệu lực từ đầu tháng trước, tăng mức phạt đối với những trường hợp bị chính quyền cáo buộc đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật.

Vào tháng 2/2026, Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang tuyên bố "tập trung xây dựng bức tường an ninh mạng" đang là một trong những trọng tâm của việc thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.