Thanh thiếu niên Trung Quốc tìm thuốc tê liệt tâm trí để 'trốn thực tại'

Năm 14 tuổi, Xiaomei (không phải tên thật), một nữ sinh học giỏi đến từ một tỉnh ven biển ở Trung Quốc, đã quyết định uống thuốc ho quá liều.

Cô muốn gây ấn tượng với một nam sinh lớn tuổi hơn, người đã nói với cô rằng thuốc sẽ giúp cô thư giãn. Thuốc này thường chỉ có bán theo đơn của bác sĩ, nhưng cô đã mua được trên mạng.

Ban đầu, cô thấy hơi chóng mặt. Nhưng chẳng mấy chốc, cô đã nghiện cảm giác tê nhẹ, đối với cô, đó giống như một khoảng thời gian thư giãn ngắn ngủi trước áp lực của các kỳ thi sắp tới.

Khi dùng với liều lượng lớn, thuốc có thể gây ra các tác dụng phụ nghiêm trọng, bao gồm ảo giác và suy giảm khả năng phối hợp.

Cuối cùng, cô đã thử các loại thuốc khác được giới thiệu trên các nhóm chat. Một số loại dùng để giảm đau hoặc điều trị động kinh. Đôi khi cô uống năm viên. Những lúc khác, cô uống hơn 10 viên để cảm nhận tác dụng của các loại thuốc khác nhau.

Trong hai năm, cô đã dùng một lượng lớn các loại thuốc kê đơn khác nhau. Không loại nào được bác sĩ kê cho cô hoặc bất kỳ ai trong gia đình cô. Cô đã mua tất cả chúng trên internet.

"Khi tôi cảm thấy quá nhiều áp lực từ việc học, hoặc khi tôi thi không ổn, hoặc thậm chí khi tôi cãi nhau với cha mẹ, tôi sẽ dùng những loại thuốc này," cô kể với BBC. "Tôi đang chạy trốn khỏi thực tại."

BBC đã nghe những câu chuyện tương tự từ hàng chục thanh thiếu niên Trung Quốc trong các phòng chat trên nhiều nền tảng mạng xã hội khác nhau.

Hầu như tất cả họ dường như đều đang trốn tránh cùng một điều: áp lực. Họ làm điều đó bằng cách tìm kiếm thứ được mô tả là "cảm giác hưng phấn nhờ thuốc".

Một cô gái đã chia sẻ một đoạn ghi âm sau khi uống liều lượng lớn thuốc giảm đau thần kinh. Giọng của cô nghe như bị líu lưỡi và gây khó hiểu: "Tôi cảm thấy cơ thể mình không thuộc về mình. Tôi chóng mặt quá."

"Cứ ngủ đi," theo một lời khuyên. "Ngày mai sẽ ổn thôi."

Một cậu bé đề nghị dùng đơn thuốc cũ của bố để làm giả đơn thuốc mới cho cùng loại thuốc đó.

Một số người đưa ra gợi ý: "Nếu muốn ảo giác, chỉ cần mua… vẫn chưa được kiểm soát," một người dùng nói, gợi ý một loại thuốc được những người mắc bệnh Parkinson sử dụng để kiểm soát chứng run. Nếu dùng quá liều, thuốc có thể gây nhầm lẫn hoặc thậm chí mê sảng.

"Tôi nên dùng từ khóa nào để tìm kiếm nó trên các nền tảng trực tuyến?", một người dùng khác hỏi.

Rất khó để đánh giá quy mô của vấn đề, vì có rất ít số liệu chính thức.

Nhưng đủ nghiêm trọng đến mức chính phủ đã phát động một chiến dịch trấn áp trên toàn quốc hai năm trước đối với thuốc giảm ho mà Xiaomei bắt đầu sử dụng, phân loại đó là thuốc hướng thần và chỉ được bán cho bệnh nhân có đơn của bác sĩ. Điều đó khiến việc mua thuốc trực tuyến trở nên khó khăn hơn nhiều đối với giới trẻ.

Sau đó, vào tháng Tư năm nay, các nhà chức trách nhận thấy rằng giới trẻ đã chuyển sang một loại thuốc khác và đã siết chặt kiểm soát việc kê đơn và phân phối thuốc này tại các hiệu thuốc. Tuy nhiên, BBC vẫn được chào bán loại thuốc này trong một phòng chat trực tuyến với giá chỉ 10 nhân dân tệ (39.000 đồng) mỗi gam.

"Các chất không được kiểm soát rất dễ mua và ngay cả khi một loại thuốc bị chính quyền kiểm soát, giới trẻ cũng nhanh chóng tìm ra các lựa chọn thay thế," theo một bài báo năm 2025 được viết cho Viện Phòng chống Tội phạm thuộc Bộ Tư pháp.

Trong một số trường hợp, BBC phát hiện ra rằng thanh thiếu niên trên mạng đang sử dụng các tên gọi khác nhau cho các loại thuốc để tránh bị phát hiện, điều mà nghiên cứu năm 2025 cũng đã ghi nhận. Ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy giới trẻ trên khắp thế giới đang tìm đến thuốc kê đơn để chống lại áp lực và lo lắng.

Vì vậy, việc dễ dàng tiếp cận thuốc kê đơn giá rẻ ở Trung Quốc có lẽ không quá ngạc nhiên khi nước này sản xuất phần lớn các nguyên liệu dược phẩm trên thế giới.

Khi Xiaomei muốn mua thuốc giảm ho, chỉ cần vài cú nhấp chuột là cả một hộp thuốc đã được giao đến tận nhà, cô nói.

"Chỉ cần nhập số chứng minh nhân dân của mình trên các nền tảng mua sắm và mua trực tiếp."

Số chứng minh nhân dân, tức là số định danh quốc gia, có cho thấy cả tuổi của cô, nhưng cô nói rằng mình vẫn được bán thuốc mà không bị hỏi han gì. Thuốc cũng rất rẻ - thường 50 viên có giá chưa đến một đô la (26.000 đồng).

Trên lý thuyết, Trung Quốc đang thắng thế trong cuộc chiến chống ma túy bất hợp pháp. Dữ liệu chính thức năm 2025 cho thấy sự sụt giảm mạnh - 41% - số người sử dụng ma túy mới được xác định dưới 35 tuổi.

Tuy nhiên, các nhà chức trách đã phải thừa nhận rằng việc lạm dụng thuốc kê đơn đang trở thành một vấn đề phổ biến. Ủy ban Kiểm soát Ma túy Quốc gia Trung Quốc cảnh báo trong một báo cáo gần đây rằng tình trạng này đặc biệt gia tăng trong giới trẻ vị thành niên.

Xiaomei kể rằng rất nhiều học sinh trong lớp chuyên hóa của cô đã bàn tán về việc dùng thuốc quá liều để tránh cảm giác mình là "kẻ thất bại hoàn toàn".

"Việc vượt qua các kỳ thi và trụ lại trong các lớp ưu tú thực sự rất khó. Ở trường chúng tôi, các lớp chuyên hoạt động theo hệ thống loại trừ; nếu điểm số giảm, học sinh sẽ bị đuổi khỏi lớp. Khi họ thất bại, họ cảm thấy mình là kẻ thất bại, tin rằng mình không có cơ hội nào trong cuộc sống."

Một phần áp lực đến từ cha mẹ, những người cũng coi con cái là niềm hy vọng duy nhất cho tương lai của họ, theo nhà xã hội học nổi tiếng người Trung Quốc và giám đốc Viện Nhân chủng học Xã hội Max Planck, Hạng Tiêu.

Do chính sách một con kết thúc vào năm 2016 sau nhiều thập kỷ, nhiều gia đình chỉ có một con, ông nói thêm, và đứa trẻ đó phải gánh vác tất cả kỳ vọng của họ.

"Điều khiến thanh thiếu niên Trung Quốc khác biệt là môi trường cô lập. Các em dành ít nhất 9 hoặc 10 giờ ở trường. Các em có rất ít cơ hội để phát triển các mối quan hệ xã hội, rất ít cơ hội để chứng kiến ​​cuộc sống thực sự như thế nào."

Đáng lo ngại hơn, ông nhận thấy mối liên hệ giữa việc lạm dụng thuốc kê đơn và sự gia tăng các hành vi tự gây thương tích.

Chẳng hạn, BBC nhận thấy rằng trong nhiều phòng chat, giới trẻ thường khuyến khích nhau tự làm tổn thương bản thân "để cảm nhận được điều gì đó".

Khi kỳ thi tuyển sinh vào trường trung học đầy cạnh tranh đến gần, Xiaomei đã thử một loại thuốc khác, tìm cách làm giảm bớt sự lo lắng.

"Nhưng trí nhớ của tôi suy giảm nhanh chóng," cô nói. "Tôi không thể nhớ bất cứ điều gì rõ ràng, và tôi sống trong trạng thái mơ màng liên tục."

Loại thuốc này thường được kê đơn để giúp kiểm soát các cơn động kinh và hoạt động như một loại thuốc giảm đau thần kinh.

Khi Xiaomei giải thích về các tác dụng phụ trong một nhóm trò chuyện, họ đã đề nghị một loại thuốc khác, được dùng để giảm đau. Cô nói rằng thuốc giúp cô giảm bớt phần nào nhưng cô sớm cần liều cao hơn.

Vài tháng trước khi tham gia kỳ thi quan trọng, cô đã đi quá xa.

Cô đã uống 50 viên thuốc và bắt đầu hoảng loạn. "Tôi sợ điều gì đó nghiêm trọng có thể xảy ra, nhưng tôi không muốn phải rửa dạ dày nên tôi muốn đợi trước khi nói với bố mẹ."

Nhưng cô trở nên ốm yếu đến mức phải thú nhận.

Cha mẹ cô quyết định lắng nghe điều mà họ coi là lời kêu cứu của con gái mình.

"Cha mẹ chủ yếu bày tỏ sự đau lòng khi thấy tôi như vậy. Hai người không trách mắng hay chỉ trích tôi. Cách tiếp cận của cha mẹ rất nhẹ nhàng."

Đối với cô, điều này đã tạo nên sự khác biệt.

"Nhiều trẻ em nhận được rất nhiều sự quan tâm nhưng kiểu quan tâm mà chúng muốn là được hỏi xem chúng cảm thấy thế nào. Chúng có cảm thấy cô đơn hay căng thẳng không? Ở Trung Quốc, cha mẹ thường gạt bỏ điều đó và nói rằng con chỉ cần mạnh mẽ hơn," ông Hạng Tiêu nói.

"Có một hồi chuông cảnh báo rất lớn đang vang lên khắp xã hội Trung Quốc. Người lớn phải xem xét làm thế nào để có trách nhiệm với một thiếu niên. Có một cuộc trò chuyện cởi mở trong gia đình - đó có lẽ là phần thưởng lớn nhất của cuộc sống."

Và đó là nơi cuộc chiến thực sự nằm ở đó, theo các chuyên gia. Thay vì chơi trò "đập chuột" cố gắng ngăn chặn việc bán thuốc kê đơn trực tuyến, chính phủ nên tập trung vào điều có thể là một cuộc khủng hoảng sức khỏe tâm thần, họ nói.

Năm 2023, một nghiên cứu cho Sách Xanh về Sức khỏe Tâm thần của Trung Quốc cho thấy gần 95 triệu người mắc chứng trầm cảm và hơn 30% trong số đó dưới 18 tuổi.

Chính phủ Trung Quốc đã nhận thức được nhu cầu hỗ trợ sức khỏe tâm thần cho thanh thiếu niên. Các kế hoạch đó bao gồm việc bố trí phòng tư vấn ở mọi trường học, dịch vụ tâm thần tại ít nhất một bệnh viện ở mỗi huyện và tăng cường số lượng chuyên gia sức khỏe tâm thần.

Mục tiêu là xây dựng một hệ thống hỗ trợ tâm lý và can thiệp khủng hoảng trên toàn quốc vào năm 2030.

Cho đến nay, họ đã khá thành công. Theo Hội đồng Nhà nước, 92% trường tiểu học và 95% trường trung học cơ sở hiện nay đều có chuyên viên tư vấn. Nhiều thành phố lớn, bao gồm cả Bắc Kinh, đã bắt đầu đưa sức khỏe tâm thần vào chương trình giảng dạy.

Tuy nhiên, vẫn còn thiếu hụt trầm trọng các bác sĩ tâm thần chuyên về trẻ em và thanh thiếu niên.

Một nghiên cứu năm 2020 được công bố trên tạp chí y khoa Anh The Lancet cho rằng chỉ có 500 bác sĩ tâm thần nhi khoa đủ tiêu chuẩn trong cả nước, và nhiều người trong số họ làm việc tại các thành phố lớn như Bắc Kinh và Thượng Hải.

Đây là một thách thức lớn ở một quốc gia đã trải qua ba thập kỷ thay đổi kinh tế và xã hội chưa từng có.

Trung Quốc mà cha mẹ của Xiaomei lớn lên rất khác so với tương lai mà cô đang phải đối mặt. Cha mẹ cô đã tuân theo kịch bản do Đảng Cộng sản đặt ra: làm việc chăm chỉ và sẽ được đền đáp.

Hiện nay, ngay cả khi những người trẻ tuổi đạt điểm cao và có bằng đại học, một tương lai tươi sáng cũng không được đảm bảo.

Sau những hạn chế khắc nghiệt của đại dịch, nền kinh tế Trung Quốc đã phải vật lộn để phục hồi. Người ta ước tính cứ năm người trẻ thì có một người đang gặp khó khăn trong việc tìm việc làm và các gia đình đang chi tiêu ít hơn.

"Nhìn chung, mọi người trở nên bi quan hơn," ông Hạng Tiêu đánh giá. Và nỗi lo lắng này cũng lan sang cả người lớn, ông nói thêm.

"Tôi nghĩ các bậc cha mẹ cảm thấy bối rối và lo lắng vì họ thấy vấn đề ở con cái mình, nhưng họ không thấy giải pháp thay thế. Nếu con tôi có vấn đề, đó là tận thế. Nếu con tôi học không tốt, đó là tận thế. Nếu con tôi không nói chuyện với tôi, đó là tận thế. Tôi nghĩ chúng ta nên quan tâm đến cả cha mẹ lẫn con cái nhiều hơn."

May mắn thay, Xiaomei và cha mẹ đã tìm ra cách vượt qua khó khăn này.

"Trước đây, cha mẹ tôi không thực sự hiểu tôi và thường nói những lời khá cay nghiệt. Tôi cảm thấy mình không có ai giúp đỡ và thực sự chỉ có một mình," cô nói.

Nhưng điều đó đã thay đổi khi cô được đưa đến bệnh viện sau khi dùng thuốc quá liều. Họ bắt đầu lắng nghe và trò chuyện với cô, và "biết rằng có người luôn ở bên cạnh khiến tôi cảm thấy rất tốt," cô nói. Điều đó thậm chí còn giúp cô làm bài tốt trong kỳ thi tuyển sinh mà cô đã lo sợ bấy lâu.

"Tôi may mắn có được sự hỗ trợ của họ," cô nói thêm.

Tuy nhiên, không phải ai cũng tìm được sự hỗ trợ như vậy, và đó là lý do *Lu Jingchan (không phải tên thật) hy vọng có thể giúp đỡ.

Chàng trai 22 tuổi này đã trải qua nhiều năm chiến đấu với chứng trầm cảm. Anh khó lòng vượt qua được cảm giác hưng phấn do dùng thuốc theo toa gây ra, và đã bị quá liều hơn bốn lần trong bốn năm.

"Thuốc đã đẩy tôi đến bờ vực điên loạn. Bạn có nguy cơ rơi vào vực sâu của nghiện ngập, hủy hoại sức khỏe của mình," anh kể.

Hiện tại anh đã ngừng sử dụng tất cả các loại thuốc kê đơn và dành thời gian trên mạng xã hội để khuyên những người khác đừng bắt đầu dùng thuốc. Và anh có lời khuyên này dành cho những người trẻ đang phải đối mặt với những áp lực mà mình từng trải qua:

"Tôi hy vọng các bạn có thể đối mặt với cuộc sống một cách trực diện, mà không cần đến thuốc để làm tê liệt cảm xúc. Nếu các bạn đang dùng thuốc quá liều, tôi muốn cho các bạn dũng khí để dừng lại. Tôi tin rằng cuộc sống của các bạn sẽ tốt đẹp hơn. Tôi tin rằng tất cả các bạn sẽ tìm thấy hạnh phúc."