ผู้สื่อข่าวบีบีซีเยือนกรุงเตหะราน ท่ามกลาง "ความไม่แน่นอน" ชาวอิหร่านคิดอย่างไรต่อข้อตกลงหยุดยิงอันเปราะบาง

บนที่ราบทางตะวันตกเฉียงเหนือของอิหร่าน ซึ่งขนาบข้างด้วยสันเขาที่ปกคลุมด้วยหิมะ ฤดูใบไม้ผลิกระตุ้นให้ต้นอัลมอนด์ผลิดอกออกผลอย่างงดงาม และการหยุดยิงที่เปราะบางก็นำมาซึ่งการจราจรบนทางหลวงที่มากขึ้น และชาวอิหร่านจำนวนมากขึ้นกลับเดินทางกลับบ้านเกิด

"ผมไปอยู่กับลูกชายที่ตุรกีหนึ่งเดือน" นายธนาคารที่มีผมหงอกคนหนึ่งกล่าว ขณะที่เรายืนรออยู่ในห้องโถงขาออกที่ด่านชายแดนตุรกี ซึ่งหิมะในช่วงปลายฤดูหนาวทำให้อุณหภูมิทางฝั่งนั้นของชายแดนลดลงอย่างมาก

"ในเมืองของผมทางตอนเหนือ การโจมตีทางอากาศของอิสราเอลและอเมริกาส่วนใหญ่พุ่งเป้าไปที่เป้าหมายทางทหาร ไม่ใช่บ้านเรือนและโครงสร้างพื้นฐานของพลเรือน" คือบทสรุปส่วนตัวของเขาเกี่ยวกับสงครามอันโหดร้ายห้าสัปดาห์ ซึ่งหยุดชั่วคราวด้วยข้อตกลงหยุดยิงสองสัปดาห์ที่จะสิ้นสุดในอีกหนึ่งสัปดาห์ข้างหน้า.

"ฉันค่อนข้างรู็สึกกลัว" หญิงชราคนหนึ่งในผ้าคลุมศีรษะยอมรับ ใบหน้าของเธอขมวดด้วยความกังวล และเธอเล่าถึงความทุกข์ทรมานของคนหนุ่มสาวชาวอิหร่านด้วยน้ำเสียงเศร้าโศก ตั้งแต่กระสุนปืนใหญ่ที่ตกใส่ย่านที่อยู่อาศัยที่มีผู้คนพลุกพล่าน ไปจนถึงภัยคุกคามจากกองกำลังกึ่งทหารบาซิจ (Basij) ของอิหร่านที่ลาดตระเวนอยู่ตามท้องถนน

"ทุกอย่างอยู่ในพระหัตถ์ของพระเจ้า" เธอพึมพัมพลางเงยหน้าขึ้นมองท้องฟ้า

แต่คนอื่น ๆ ที่ผู้สื่อข่าวบีบีซีพูดคุยด้วยเน้นไปที่เรื่องแรงกดดันในระยะสั้นมากกว่า

"แน่นอนว่า การหยุดยิงจะไม่ยั่งยืน" หญิงสาวคนหนึ่งในเสื้อแจ็กเก็ตกันหนาวสีแดงสดและหมวกไหมพรมบอก "อิหร่านจะไม่มีวันยอมปล่อยการควบคุมช่องแคบฮอร์มุซไป"

จากนั้น ขณะที่เราผ่านด่านศุลกากรตุรกีและเข้าสู่สาธารณรัฐอิสลามอิหร่าน ชายคนหนึ่งที่อยู่ข้าง ๆ เราตะโกนเมื่อฉันถามเกี่ยวกับความสงบในปัจจุบันนี้ว่า "ทรัมป์จะไม่มีวันปล่อยอิหร่านไว้ตามลำพัง เขาต้องการกลืนกินเรา"

เป็นเรื่องยากที่จะไม่นึกถึงประธานาธิบดีสหรัฐฯ และผู้บัญชาการสูงสุดระหว่างการเดินทางไกลไปยังกรุงเตหะราน ซึ่งเป็นวิธีเดียวที่จะไปถึงเมืองหลวงได้เนื่องจากสนามบินยังคงปิดทำการอยู่ และเป็นเรื่องยากที่จะไม่จ้องมองสะพานทุกแห่งที่ยังคงทอดข้ามถนน ส่องประกายระยิบระยับใต้แสงแดดฤดูใบไม้ผลิ

เมื่อวันพุธที่ผ่านมา ทรัมป์ย้ำถึงคำเตือนของเขาอีกครั้งว่า เขาสามารถทำลายสะพานทุกแห่งในอิหร่านได้ โดยกล่าวกับสถานีฟ็อกซ์บิสเนสนิวส์ (Fox Business News) ว่า "เราสามารถทำลายสะพานทุกแห่งของพวกเขาได้ภายในหนึ่งชั่วโมง" พร้อมกับโรงไฟฟ้าทุกแห่ง แต่เสริมด้วยว่า "เราไม่ต้องการทำเช่นนั้น"

ในการเดินทาง 12 ชั่วโมงไปยังเมืองหลวงของอิหร่าน ยานพาหนะต่าง ๆ ถูกบังคับให้เลี่ยงไปใช้เส้นทางชนบทที่คดเคี้ยว เนื่องจากสะพานหลักที่เชื่อมเมืองทาบริซทางตอนเหนือกับกรุงเตหะราน ผ่านเมืองซานจาน พังทลายลงจากการโจมตีด้วยขีปนาวุธเมื่อสัปดาห์ที่แล้ว

การโจมตีโครงสร้างพื้นฐานของพลเรือนถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างสอดประสานมากขึ้นจากนักวิชาการด้านกฎหมายที่เตือนถึงการละเมิดกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศและอาชญากรรมสงครามที่อาจเกิดขึ้น แต่สหรัฐฯ และอิสราเอลยืนยันว่าพวกเขากำลังโจมตีเฉพาะเป้าหมายทางทหารเท่านั้น

ผู้สื่อข่าวบีบีซีและทีมงานก็เห็นเป้าหมายการโจมตีเหล่านั้นเช่นกัน รวมถึงค่ายทหารที่ราบเรียบของกองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลาม (Islamic Revolutionary Guard Corps - IRGC) ที่ชานเมืองทาบริซ ธงขนาดใหญ่ถูกคลุมไว้บนเสาที่ผุพังซึ่งยื่นออกมาจากซากปรักหักพังเหมือนฟันคอนกรีต ฐานทัพและสถานีตำรวจอื่น ๆ รวมถึงโรงงานต่าง ๆ ในภูมิภาคนี้ก็ไม่ถูกละเว้นจากโจมตี

คำขู่ที่น่าสะพรึงกลัวของทรัมป์เมื่อ 7 เม.ย. ว่า "อารยธรรมทั้งหมดจะล่มสลายในคืนนี้" ผุดขึ้นมาในใจเมื่อเราหยุดที่ร้านอาหารริมทาง ซึ่งเป็นคาราวานเซไร หรือที่พักสำหรับนักเดินทาง ที่มีอายุหลายร้อยปี มีเพดานหินโค้งและหน้าต่างกระจกสี ซึ่งเป็นเพียงส่วนหนึ่งของอารยธรรมอิหร่านอันรุ่งเรืองที่มีอายุหลายพันปี

ในอิหร่านปัจจุบัน เราพบภาพผู้หญิงบางคนสวมผ้าคลุมหน้าและผ้าพันคอ และคนอื่น ๆ ทุกวัย ไม่สวมผ้าคลุมศีรษะในทุก ๆ จุดพักที่เราอยุด นี่คือมรดกจากการประท้วงเพื่อเสรีภาพในชีวิตของผู้หญิงเมื่อปี 2022 ถึง 2023

ปัจจุบันผู้หญิงเหล่านี้ปฏิเสธที่จะย้อนกลับไปสู่อดีต แม้ว่ากฎระเบียบที่เข้มงวดเกี่ยวกับ "ความสุภาพเรียบร้อย" และบทลงโทษที่รุนแรงยังคงเป็นกฎหมายของประเทศนี้

แต่ในขณะนี้ ระบอบการปกครองแบบเทวาธิปไตยของอิหร่านมีเรื่องเร่งด่วนกว่าที่ต้องจัดการ

ป้ายผ้าใหม่ที่มีภาพของผู้นำสูงสุดสามคนนับตั้งแต่การปฏิวัติอิสลามปี 1979 ถูกแขวนไว้เหนือทางหลวง ผู้นำทั้งสามได้แก่ ออยาตอลเลาะห์ รูฮอลเลาะห์ โคไมนี, อยาตอลลาห์ อาลี คาเมเนอี ผู้ซึ่งถูกลอบสังหารในการโจมตีครั้งแรกของสงครามครั้งนี้เมื่อวันที่ 28 ก.พ., และ มอจตาบา คาเมเนอี ผู้สืบทอดตำแหน่งและบุตรชายของเขา ซึ่งมีรายงานว่าได้รับบาดเจ็บสาหัสจากการโจมตีครั้งนั้น และไม่ปรากฏตัวหรือกล่าวสิ่งใดต่อสาธารณะเลยนับตั้งแต่นั้นมา

อย่างไรก็ตาม มีรายงานว่า มอจตาบา มีบทบาทในการพยายามสร้างหลักการทางการเมืองและความมั่นคงใหม่ขึ้นมาภายหลังสงครามที่สร้างความเสียหายอย่างร้ายแรงนี้ และความพยายามระดับสูงครั้งประวัติศาสตร์ในการแก้ไขความแตกแยกที่มีมายาวนานกับศัตรูตัวฉกาจของอิหร่านเกี่ยวกับโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน และประเด็นร้อนใหม่ ๆ เช่น การควบคุมเส้นทางเดินเรือสำคัญในช่องแคบฮอร์มุซของอิหร่าน

เมื่อวันพุธที่ผ่านมา มีรายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับสิ่งที่เกิดขึ้นเบื้องหลังประตูที่ปิดสนิทเป็นเวลากว่า 21 ชั่วโมง เมื่อคณะผู้แทนสหรัฐฯ ซึ่งนำโดยรองประธานาธิบดี เจดี แวนซ์ ได้พบปะแบบตัวต่อตัวกับคณะเจ้าหน้าที่อิหร่านจำนวนมากที่นำโดยประธานรัฐสภา โมฮัมหมัด บาเกอร์ กาลิบาฟ ผู้นำสายแข็งและมีความเชื่อมโยงกับกองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิหร่านที่ทรงอำนาจในปัจจุบัน ซึ่งถูกมองว่าเป็นผู้ที่มีแนวโน้มจะเป็นผู้ปฏิบัติจริง แม้ว่าเขาจะไม่ใช่ผู้มีอำนาจตัดสินใจเพียงคนเดียวหรือเป็นคนหลักก็ตาม

นับตั้งแต่วันอาทิตย์เช้าที่แวนซ์ขึ้นเครื่องบินในตอนรุ่งสาง โดยกล่าวว่าเขาได้ยื่น "ข้อเสนอสุดท้ายและดีที่สุด" ของสหรัฐฯ ออกไปแล้ว ซึ่งบ่งชี้ถึงแนวทางที่ว่าจะรับหรือไม่รับ ทั้งเขาและทรัมป์ก็ได้ให้สัมภาษณ์หลายครั้ง ซึ่งนำเสนอภาพที่ละเอียดอ่อนยิ่งขึ้นและย้ำว่าความสัมพันธ์ทางการทูตยังไม่ตาย

เมื่อวันพุธที่ผ่านมา เอสมาอิล บาเกอี โฆษกกระทรวงต่างประเทศของอิหร่าน ได้ยุติความเงียบสงัดของทางการกรุงเตหะรานและกล่าวถึงสิ่งที่ได้หารือกันในกรุงอิสลามาบัด ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงสิ่งที่กรุงเตหะรานต้องการบางส่วน ได้แก่ "การยุติสงครามอย่างสมบูรณ์ การยกเลิกมาตรการคว่ำบาตร และการชดเชยความเสียหายจากการโจมตีอิหร่านของสหรัฐฯ และอิสราเอล"

ขณะเดียวกัน รายงานจากฝ่ายสหรัฐฯ ได้เน้นย้ำถึงคำขาดของอเมริกา ได้แก่ การห้ามเสริมสมรรถนะนิวเคลียร์สำหรับอิหร่าน ซึ่งอิหร่านต้องรื้อถอนโรงงานเสริมสมรรถนะนิวเคลียร์ กำจัดยูเรเนียมเสริมสมรรถนะทั้งหมด เปิดช่องแคบฮอร์มุซ และยุติการให้เงินสนับสนุนแก่พันธมิตรและตัวแทนของอเมริกาในภูมิภาค รวมถึงกลุ่มฮามาสและฮิซบอลเลาะห์

แหล่งข่าวระบุว่า ทางการอิหร่านปฏิเสธข้อเรียกร้องให้ระงับการเสริมสมรรถนะนิวเคลียร์เป็นเวลา 20 ปี และเสนอให้ระงับเป็นเวลา 5 ปีตามที่เคยเสนอไว้ก่อนที่ความขัดแย้งจะปะทุขึ้น

นอกจากนี้ อิหร่านยังปฏิเสธข้อเรียกร้องให้ส่งมอบยูเรเนียมเสริมสมรรถนะจำนวน 440 กิโลกรัม โดยยังคงยึดมั่นในข้อตกลงก่อนหน้านี้ที่จะลดความเข้มข้นของยูเรเนียมเสริมสมรรถนะที่ 60% ซึ่งใกล้เคียงกับระดับที่ใช้ผลิตอาวุธอย่างอันตราย

แม้ว่าทรัมป์จะปิดกั้นเรือบรรทุกน้ำมันและเรืออื่น ๆ ที่สำคัญของอิหร่านผ่านจุดยุทธศาสตร์สำคัญของช่องแคบฮอร์มุซ ทางการอิหร่านก็ยังไม่มีทีท่าว่าจะยอมจำนน และคำแถลงของทรัมป์ก็ยังคงบ่งชี้ถึงความเชื่อที่ผิดของเขาว่าอิหร่านจะยอมจำนนในไม่ช้าภายใต้แรงกดดันทางทหารและเศรษฐกิจที่เพิ่มขึ้นนี้

เมื่อวันพุธที่ผ่านมา อาลี อับดุลลาฮี ผู้บัญชาการสูงสุดของกองบัญชาการปฏิบัติการของอิหร่าน ได้เพิ่มความตึงเครียดด้วยการขู่ว่าจะหยุด "การส่งออกหรือนำเข้าใด ๆ ที่ดำเนินต่อไปในอ่าวเปอร์เซีย ทะเลโอมาน และทะเลแดง"

ขณะที่เรากำลังเร่งเดินทางไปยังกรุงเตหะราน จอมพลอาซิม มูนีร์ ผู้บัญชาการกองทัพปากีสถาน ก็ได้เดินทางมาถึงเมืองหลวงแห่งนี้เพื่อเร่งกระบวนการไกล่เกลี่ยและลดช่องว่างในประเด็นข้างต้นและประเด็นอื่น ๆ

คาโรไลน์ ลีวิตต์ โฆษกทำเนียบขาว ยืนยันว่าสหรัฐฯและอิหร่านกำลังมีการหารือเกี่ยวกับการเจรจารอบที่สอง ซึ่งคาดว่าจะเกิดขึ้นอีกครั้งในกรุงอิสลามาบัด โดยมีปากีสถานเป็นผู้ไกล่เกลี่ย นอกจากนี้ยังมีรายงานข่าวลือเกี่ยวกับการขยายเวลาหยุดยิงสองสัปดาห์

จากมุมมองของสหรัฐฯ มีการประเมินว่าสงครามยิงปืนของอเมริกา หรืออย่างน้อยก็ส่วนที่เลวร้ายที่สุด อาจจบลงแล้วในขณะนี้

นี่เพิ่งเดินทางมาถึงกลางเดือน เม.ย. แต่ชาวอิหร่านได้เผชิญกับการประท้วงทั่วประเทศที่ไม่ธรรมดาซึ่งถูกปราบปรามด้วยกำลังที่รุนแรง ทำให้มีผู้เสียชีวิตหลายพันคน สงครามภายนอกที่ยังไม่จบสิ้น และข้อจำกัดต่าง ๆ รวมถึงการตัดสัญญาณอินเทอร์เน็ตอย่างกว้างขวางภายในประเทศ

ดังนั้น หลายคนจึงสงสัยว่าหากเกิดข้อตกลงขึ้นจริง จะสามารถยกเลิกมาตรการคว่ำบาตรอิหร่านที่สร้างความเสียหายอย่างร้ายแรง และนำมาซึ่งการเปลี่ยนแปลงที่พวกเขาต้องการเห็นได้หรือไม่

ลีส ดูเซต์ หัวหน้าผู้สื่อข่าวต่างประเทศของบีบีซี รายงายจากกรุงเตหะราน ภายใต้เงื่อนไข ห้ามนำเนื้อหาใด ๆ ของเธอไปใช้ในบีบีซีภาคภาษาเปอร์เซีย ข้อจำกัดนี้ใช้กับองค์กรสื่อต่างประเทศทั้งหมดที่ดำเนินงานในอิหร่าน