Kwa nini baadhi ya watoto wa Gaza wameacha kuzungumza?

Adamu alikuwa mtoto mchangamfu na mzungumzaji mzuri, lakini akiwa na umri wa miaka mitano, ghafla aliacha kutangamana na watu.

Watoto wanapokabiliwa na hali ngumu ya ghasia, uharibifu, na vifo huko Gaza, mwitikio wa baadhi yao kwa mateso makubwa ni kusalia kimya.

"Hakuna mtoto wa Gaza ambaye hana kiwewe," Katrin Glatz Brubakk aliambia BBC.

"Kuna zaidi ya watoto milioni moja ambao wamepata majeraha makubwa"

Mwanasaikolojia wa watoto kutoka Norway alizuru Gaza mbili mnamo 2024 na 2025 na Madaktari Wasio na Mipaka (MSF) kufanya kazi na watoto waliopoteza uwezo wa kuzungumza.

Haijabainika ni watoto wangapi huko Gaza wamepoteza uwezo wa kuzungumza, lakini Brubakk anaripoti kusuhudia visa kadhaa vya aina hiyo. Na madaktari wa ndani waliiambia shirika la habari la Al Jazeera kwamba ni "idadi inaongezeka."

Zaidi ya miezi sita baada ya tangazo la usitishaji mapigano kutolewa huko Gaza, lakini ghasia bado zinaendelea na "mashambulio ya Israel yanaendelea kama kawaida," Kamishna Mkuu wa Haki za Binadamu wa Umoja wa Mataifa, Volker Türk, alisema mwezi Aprili.

Takriban watu 846 - wakiwemo wanawake na watoto - wameuawa Gaza katika mashambulizi ya Israel tangu kuanza kwa usitishaji mapigano, kulingana na wizara ya afya ya eneo hilo.

Israel, inasema mashambulizi hayo yanalenga kukabiliana na tishio la wanamgambo wa Hamas, ikidai kwamba wanajeshi wake watano waliuawa katika kipindi hicho.

Hamas na Israel zimeshutumiana kwa kukiuka makubaliano ya kusitisha mapigano.

Tangu Oktoba 2023, kufuatia mashambulizi ya wanamgambo wa Kipalestina katika eneo la Israel ambapo takribani watu 1,200 waliuawa na wengine zaidi ya 200 kutekwa nyara kwa mujibu wa mamlaka ya Israel, wanajeshi wa Israel wamewaua zaidi ya watoto 20,000 huko Gaza na kujeruhi zaidi ya 41,000, kulingana na UNICEF. Kwa jumla, mashambulizi ya Israel yamesababisha vifo vya zaidi ya watu 72,000, wengi wao wakiwa raia, na kujeruhi zaidi ya 172,000, kulingana na Wizara ya Afya ya Gaza.

BBC Mundo ilizungumza na Katrin Glatz Brubakk kuhusu kiwewe ambacho kinawafanya watoto wa Gaza kupoteza uwezo wao wa kuzungumza, athari ya hali hiyo kwa ubongo wao na jinsi ya kukabiliana nayo.

Watoto hupoteza vipi uwezo wa kuzungumza?

Mtoto anapopatwa na kiwewe kikali na kuishi katika mazingira dhiki kwa muda mrefu wanapoteza matumaini ya kuishi.

Watoto wa Gaza kwa mfano wameishi hivyo kwa miaka miwili na nusu wakihofia maisha yao wenyewe, familia zao, marafiki, na watu wanaofahamiana nao. Kiwango cha dhiki kinaathari mifumo yao ya neva.

Baadhi yao hufadhaika sana au hupata shida kulala, hukasirika, na wengine kupiga kelele; dhiki za hii ni rahisi kugundua. Hata hivyo kuna wale ambao wananyamaza kabisa. Ni kana kwamba mfumo wao wa neva unasema, "Siwezi kuvumilia tena."

Kadhia ya kunyamaza (kijitenga) kwa watoto hawa, ni njia ya kuepuka maingiliano na ulimwengu ambao unawasababishia mateso na maumivu kila mara. Kwa hivyo sio wao wameamua kufanya hivyo bali ni jibu la neva dhidi ya dhiki kali na kiwewe.

Ni vigumu kwa wengi kufahamu ukubwa wa kile ambacho watoto huko Gaza wamepitia na wanaendelea kushuhudia. Unaweza kutupatia taswira ya kiwewe kikali wanachovumilia?

Hakuna mtoto hata mmoja huko Gaza ambaye hana kiwewe. Kuna zaidi ya watoto milioni moja ambao wamepata kiwewe kikali. Ni kweli tofauti zipo, lakini wote wamelazimika kukimbia, wamepoteza nyumba zao, wote hawaendi shule kwa sababu shule zimepigwa mabomu. Wote wamepoteza mtu—jamaa wa familia, marafiki wa shule, walimu, jirani. Wengi waliona miili iliyoharibika na kunusa harufu ya damu iliyomwagika.

''Watoto wengine waliniambia walisaidia kukusanya mabaki ya binadamu mitaani. Haya ni majeraha makubwa, na hali hii imejirudia mara kwa mara,''anasema Katrin.

Watoto hawa wamepoteza matumaini. Hisia ya usalama imetoweka kabisa kutokana na ukubwa wa uharibifu, ambao unaathiri kabisa kila mtu mjini Gaza.

Hakuna mtoto wa Gaza anayeweza kulala akijua huenda hataamka siku inayofuata. Hawana chumba wanachoweza kuingia, kufunga mlango, na kujua kwamba hakuna mtu anayeweza kuwafikia. Kwa hivyo vita hii mbali na kusababisha kiwewe, pia inaathiri mtazamo wao wote wa ulimwengu.

Hali ya baadhi ya watoto wa Gaza

Nakumbuka kisa cha Adam, mvulana wa miaka 5. Alikuwa mtoto mchangamfu, mchangamfu, mzungumzaji na mwenye bidii. Alipenda kuwa nje na kucheza. Baada ya vita kuanza mnamo 2023, familia yake ililazimika kukimbia na kuhamia kwenye hema. Babu zake waliishi mbali kidogo, pia katika hema.

Siku moja, Adam na baba yake walitaka kuwatembelea babu na nyanya yake katika eneo ambalo halikuwa chini ya agizo la watu kuhama na lilionekana kuwa salama.

Lakini ghafla kipande cha mabaki ya kombora kilianguka karibu nao, na kuwajeruhi vibaya Adamu na baba yake. Walikimbizwa hospitalini, lakini kama kawaida katika mashambulizi haya, kulikuwa na waathiriwa wengi kiasi cha wengine, kukosa vitanda, watu walikuwa wakihudumiwa sakafuni.

Adam na baba yake walikuwa kwenye ghorofa ya chumba cha dharura wakisubiri kutathminiwa ndipo mvulana huyo alipoona na kusikia baba yake, kando yake akivuta pumzi yake ya mwisho.

Adam pia alijeruhiwa vibaya: alipoteza mguu mmoja na mwingine alijeruhiwa. Baada ya kushuhudia kifo cha baba yake, kijana huyo aliacha kuzungumza. Wakati mwingine alikuwa akimnong'oneza mama yake maneno machache, lakini hakutaka kuzungumza na mtu yeyote.

Madhara ya hali hii siku zijazo

Mtoto kama Adamu anapoacha kutangamana na wenzake na kuzungumza, yeye pia huacha kukua. Mtoto wa miaka mitano anapaswa kuwa anafanya mazoezi ya ustadi wake wa lugha na watoto wengine na watu wazima ili kujifunza, kufanya mazoezi ya kutatua matatizo, na kujifunza kanuni za kijamii kupitia mchezo. Yote haya yameingiliwa. Lugha ni ishara, lakini maendeleo yake yanakoma kabisa.

Hali hii ikiendelea mara kwa mara, inaathiri akili ya watoto hawa. Tunajua kwamba kwa watoto ambao wamepata majeraha makubwa, amygdala, sehemu ya ubongo inayohusika na hisia kali, huongezeka kwa ukubwa. Hii inaweza kupimwa. Ni kubwa zaidi kwa watoto walio na kiwewe.

Na gamba la mbele, sehemu ya ubongo ambayo hukua baadaye na inawajibika kwa kazi kama vile kupanga, kutatua shida, mwingiliano wa kijamii, na udhibiti wa mhemko - mambo ya kimsingi ya maisha - haijakuwa vizuri. Ni nyembamba na ina miunganisho michache ya neva.

Mtoto akiendelea kuwa katika hali kama ya Adamu kwa muda mrefu, atakuwa na matatizo baadaye maishani. Hawatapona kabisa.