Nolosha qoys maalin kasta cuna Loor bariis ah

Degmada Anantapur ee gobolka Andhra Pradesh, waxaa ku nool qoys ballaaran oo isku jira oo ka kooban lix jiil. Qoyskan waxay u baahan yihiin 50 kiilo oo bariis ah si ay cunto uga dhigtaan hal maalin. Haddii ay rabaan inay Axadda sameystaan cunto gaar ah, waa inay qalaan ido. Haddii ay rabaan inay fiidkii cunaan 'bhajiya' (cunto shiilan oo bur laga sameeyo), waa inay diyaariyaan 15 kiilo oo bur ah. Sababtoo ah qoyskan kama koobna 21 qof, balse waxaa ku nool 83 qof.

Kooxda BBC-da ayaa u safartay Kurlapalli si ay maalinta ula qaataan qoyskan ballaaran, iyagoo baranaya sida xubnahan badan ay u wada nool yihiin iyo waxyaabaha ay si wadajir ah u qabtaan.

Kurlapalli waxay toddobo kiiloomitir u jirtaa magaalada Kalyandurg.

Tuuladan waxaa ku yaalla 400 oo guri, waxaana ku nool dad gaaraya 2,000 oo qof. Markaad soo gasho tuulada oo aad dhanka midig u leexato, waxaad arki doontaa laba guri oo waaweyn oo waddada ku jeeda. Qoyskan ballaaran ayaa ku wada nool labadaas guri.

Waxa ugu horreeya ee aad aragto markaad gasho guriga labada dabaq ah ee dhinaca waddada ku yaalla waa jikada. Dhinaca dambena waxaa ku yaalla dhisme laba dabaq ah oo loo isticmaalo bakhaar ama meel gaadiidka la dhigto.

Gurigan ka soo horjeedkiisa waxaa ku yaalla dhisme kale oo saddex dabaq ah, waddadaas marka lagu sii socdana waxaa ku yaalla guri kale oo leh dhul weyn oo bannaan.

Goobtaas waxaa la dhigaa gaadiidka waaweyn sida taraaktarrada iyo basaska. Hadda saddexdan guri kuma filna qoyska, waxayna dhisayaan guri afraad.

Qoyskan ballaaran waxay inta badan ku tiirsan yihiin beerashada. Dhammaan xubnaha qoysku si wadajir ah ayay u beertaan dhulka, waxayna sidoo kale dhaqdaan xoolaha caanaha laga helo iyo idaha.

Sidee bay duqeyda qoyskan ballaaran go'aannada u gaaraan?

Madaxda qoyskan wadajirka ah, oo ka kooban 83 xubnood, waa Hanumantharayudu iyo Mutyalappa.

Iyaga ayaa qaata dhammaan go'aannada la xiriira beeraha iyo ganacsiga, laga bilaabo hawlaha caanaha laga soo lisayo xoolaha ilaa shaqada beeraha.

Madaxa qoyska, Hanumantharayudu, ayaa sheegay inay mas'uuliyad ka saaran tahay sidii uu nolol maalmeed ugu abuuri lahaa xubin kasta oo ka tirsan qoyskan ballaaran. Wuxuu sheegay inaanu jirin qof guriga ku jira, oo ay ku jiraan seeddigiis Mutyalappa, oo ka hor imaanaya hadalkiisa, isla markaana qof kastaa uu ixtiraamo.

"Geeridii aabbahay iyo awoowgay ka dib, culeyskii qoyska ayaa igu soo dhacay. Tan iyo markaas, aniga ayaa kaligey daryeelayay qoyskan. Carruurta waxbarasho ayaan u helnaa, inta kalena hawlaha beeraha ayaan u dhiibnaa".

Wuxuu yiri, "Waxaan u wada noolnahay si wadajir ah annagoo qof walba u qoondeyneyna shaqadiisa iyo mas'uuliyaddiisa. Ilaa hadda, ma jiraan wax dhibaatooyin ama khilaaf ah oo naga dhex jira".

"Dhammaanteen si wadajir ah ayaan u shaqeynay. Wax kasta oo aan iraahdo way sameeyaan."

"Xitaa seeddigey ayaa i dhegeysta. Inkastoo aniga iyo seeddigeyba aan leenahay wiilal badan, haddana ma jiro qof hadal soo celiya".

Sidee bay qoys 83 qof ah u wada nool yihiin?

Mutyalappa wuxuu sheegay inay sidan u wada noolaayeen tan iyo waqtigii awoowgood, ayna ku dadaalayaan inay sidaas ku sii socdaan mustaqbalka.

"Waxaan nahay afar nin oo gabdho walaalaheen ah qaba iyo laba nin oo walaalo ah. Waxaan sidan u wada noolaynay tan iyo waqtigii awoowgeen. Waxaan ku dadaalnaa inaan sidan u sii wadno mustaqbalka sidoo kale. Subaxdii ayaan wada kulannaa, qof walbana waxaan u xil saarnaa shaqadiisa gaarka ah".

Wuxuu intaas ku daray, "Waxaan qabannaa dhammaan hawlaha guriga, laga bilaabo cuntada iyo cabitaanka ilaa dhaqidda dharka. Waxaan sidoo kale shaqaaleysiinnaa dad dibadda ka yimid si ay shaqada nooga caawiyaan".

"Carruurta ay dhaleen ragga walaalaha nala ah ayaan gurigeenna ku korinnaa, waxaana ula dhaqannaa sidii carruurteenna oo kale. Sidaas ayay wax walba u shaqeeyaan".

Mutyalappa wuxuu sheegay in midnimadan ay sabab u tahay sida qoyskiisa, oo markii hore ku noolaa saboolnimo, ay maanta ugu nool yihiin nolol wanaagsan.

"Bilowgii, waxaan la kulannay saboolnimo aad u daran. Xitaa ma aynaan haysan buste aan huwanno, waxaana haysannay oo kaliya cunto yar oo aan cunno. Sidaas ayaan maanta heerkan ku gaarnay. Tani waxay suurtogal noqotay oo kaliya sababtoo ah dhammaanteen waan wada joognay".

"Haddaan kala tagi lahayn, weligeen heerkan ma gaari lahayn. Guriga aan hadda ku noolnahay waxaa lagu dhisay lacag dhan 20 crore oo rupees ah."

"Ma suurtowdeen tan haddii aan keligayo ahaan lahayn? Aabbahay wuxuu lahaa dhul dhan 60 acre, geeridiisa ka dibna, dhammaanteen waxaan si wadajir ah u iibsannay 75 acre oo kale".

"Taasi waa sababta aan qof walba ugu sheegno, 'Ha kala tagina; haddii aan sidan isku raacsanahay, wax walba way hagaagayaan'" ayuu yiri.

Mahesh, oo mas'uul ka ah maamulka qoyska, ayaa sheegay in xilliga ay shaaha subaxdii cabbayaan, labada qof ee hoggaanka haya ay go'aansadaan cidda qabanaysa shaqo kasta.

Wuxuu yiri "Aabbahay waa Hanumantharayudu. Odayaasha oo dhami waxay fariistaan si ay subaxdii shaah u cabbaan, waxayna wada hadlaan muddo nus saac ah. Kadibna waxaan go'aansannaa cidda loo xilsaarayo shaqo kasta".

"Shaqadaydu waa dayactirka gaadiidka iyo keenista alaabta muhiimka ah ee guriga looga baahan yahay. Walaalkayga kale wuxuu gaari yar ku raraa dalagga aan beeranno, sida yaanyada, wuxuuna u qaadaa suuqa si uu u iibiyo".

"Sidan ayaan u qaybsannaa shaqooyinkeenna sida beerashada, dhaqashada idaha iyo daryeelka lo'da. Ilaa hadda, wax dhibaato ah ma qabno".

Madaxa qoyska, oo ahaa Chimmala Nagappa (awoowga Hanumantharayudu), ayaa ahaa madaxii jiilka koowaad ee qoyskan. Wuxuu lahaa laba xaas, wuxuuna gabadhii xaaskiisa koowaad u guuriyay Yellappa.

Tan iyo xilligaas, Yellappa wuxuu ahaa nin gurigaas ku nool isagoo ah wiilka soddogga loo yahay.

Ka dib, xaaska labaad ayaa dhashay laba wiil iyo laba gabdhood oo kale. Yellappa wuxuu lahaa afar wiil iyo laba gabdhood, iyagoo dhammaantoodna si wadajir ah u wada noolaa.

Geeridii Yellappa iyo Nagappa ka dib, hadda dhaxlayaashooda Hanumantharayudu iyo Muthyalappa ayaa ah odayaasha qoyska, iyaguna qaata go'aamada.

Muthyalappa ma qabto wax shaqo ah oo aan ka ahayn shaqada boosta qaadaha.

Subaxdii, ka dib marka ay dhammaystiraan hawlaha maalinlaha ah, xubnaha qoyska qaarkood waxay aadaan beeraha. Qaar kalena waxay aadaan xagga xoolaha.

Qaarkood waxay lisaan lo'da, halka kuwa kalena ay daryeelaan idaha, ururiyaan saxarada xoolaha, oo ay nadiifiyaan xerooyinka. Haweenka guriga ayaa qaabilsan hawlaha cunto karinta. Carruurta oo dhami waxay guriga ka baxaan subaxdii si ay dugsiga u aadaan.

Hanumantharayudu wuxuu sheegay in si looga fogaado khilaaf kasta oo dhexdooda ka dhalan kara, inay arooskooda si wadajir ah ugu qabsadaan guriga dhexdiisa.

Hanumantharayudu wuxuu yiri "Waxaan gabdho u guuriyey wiilashayda iyo wiilasha uu dhalay seedigey oo wadarta guud ay ahaayeen sagaal nin oo dhallinyaro ah, waxaanan ku daray sagaal goobood oo ehelu diin ah, hal maalin gudaheed. Waxaan ballanqaad ahaan u sameeyay inaan wiilkayga Mahesh halkaas ugu guuriyo".

"Haddii aan ku dari lahaa gabar mid ka mid ah wiilashayda oo kaliya, waxaa iman lahaa khilaaf iyo hadallo oranaya, 'Wuxuu u guuriyey wiilkiisa oo kaliya, kuwa kalena wuu ka tagay'. Sidaa darteed, dhammaan sagaalkii nin ee dhallinyarada ahaa ee qoyska ayaan isla waqti isku mid ah u kaxeynay goobtii diiniga ahayd, waana u guurinay".

Sidee bay maalintoodu u bilaabataa?

Cuntada loogu talagalay 83 qof ayaa dhammaanteed lagu kariyaa hal jiko. Waxaana lagu kariyaa shoolad qoryo lagu shido, taasina waa astaanta gaarka ah ee qoyskan ballaaran ee wada nool.

Gurigan waxaa muddo lix jiil ah laga isticmaalayay hababkii hore ee dhaqanka.

Mahesh wuxuu sheegay in qoyskiisu ay wadaagaan hal jiko iyo hal beer (dalag). Inkastoo ay hal goob ku leeyihiin saddex guri, haddana waxay seexdaan meel kasta oo ay boos ka helaan, balse cuntada 83-ka qof waxaa lagu kariyaa hal digsi oo keliya.

Wuxuu yiri, "Waxaa jira hal digsi oo keliya oo loogu talagalay 83 qof. Wali waxaan isticmaalnaa shoolad qoryo lagu shito. Wax kasta oo aan samaynayno, waxaan u isticmaalnaa usha burka lagu fidiyo (rolling pin) si aan cajiinka u fidinno. Wax walba si dabiici ah ayaan u samaynaa."

"Ilaa hadda ma aanaan isticmaalin gaas ama mashiinka wax lagu shiido. Xitaa maanta, waxaan raacnaa hababkii hore."

Mahesh ayaa yiri, "Waxaan wada noolayn muddo lix jiil ah, sidaas darteed wax dhibaato ah ma dareemeyno. Qof walba waxaan u karinnaa cunto isku mid ah".

"Xitaa maanta wax kasta oo aan karinayno, cuntada la cuno waa isku mid".

Anuradha, oo ah madaxa qoyska, ayaa sheegtay in quraacda gurigan ay ku bilaabato samaynta cunto laga sameeyo galleyda madow ama 'finger millet'. Dadka u baxaya shaqada beeraha ayaa cunnadan ku qaata weelashooda cuntada ka hor inta aysan bixin.

Si loo sameeyo cuntadan, laba haween ah ayaa shiida hadhuudhka iyagoo dhagax weyn ku shiidaya.

Waxay tiri, "Waxaan qof walba u karinnaa cunto isku mid ah. Waxaan karinnaa khudaar, bariis iyo 'khichdi' (cunto bariis iyo digir isku jira) oo isku mid ah. Hadda waxaa guriga jooga bukaanno qaba cudurka macaanka, sidaas darteed waxaan iyaga u karinnaa 'chapati', bariis cad, 'khichdi' iyo 'roti".

"Haddii aan rabno inaan sameyno 'bhajis', 'vadas' iyo macmacaan toddobaadkii hal mar, waxaan u sameynaa qof walba. Waxaan u sameynaa si qaybqayb ah".

Anuradha waxay tiri, "Maalin kasta waxaa gurigeena soo gaara 50 kiilo oo bariis ah. Waxaan sidoo kale cunto siinnaa shaqaalaha u yimaada inay ka shaqeeyaan beerta".

"Dhammaan khudaarta cagaaran waxaan ku shiidnaa mashiin. Waxaa loo baahan yahay laba haween ah si ay u shiidaan cuntada dadkaas badan".

"Dhammaan karinta cuntada waxaa lagu sameeyaa hal meel. Uma karinno si gooni-gooni ah."

Rajeshwari ayaa mas'uul ka ah karinta cuntada oo dhan ee qoyskan weyn ee wada nool.

Marka laga soo tago dirista gaadiidka iyo laba qof oo kale si ay u qaadaan dadka u socda shaqada beeraha, waxay sidoo kale mas'uul ka tahay diyaarinta saddex waqti oo cunto ah iyo daryeelka dhammaan carruurta.

Rajeshwari waxay tiri, "Maalin kasta waxaan isticmaalnaa hal baakidh oo saliid ah. Marka laga soo tago 80-ka qof ee guriga deggan, waxaa jira 20 ilaa 30 qof oo kale".

"Waa inaan iyagana u karinnaa cunto. Waa inaan karinnaa saddex kiilo oo digir ah, oo aan sameynaa 'chutney' (suugo)."

"Sidan ayaan 'chutney-ga' u shiidnaa.. Dabka ayaan ku karinnaa. Subaxdii waxaan sameynaa 'khichdi', galabtiina bariis. Haddii aan rabno inaan sameyno cunto xirxiran (tiffin), habeenkii ayaan sameynaa. Waxaan u baahanahay 15 kiilo oo bur ah si aan u sameyno 'roti' iyo 'bhajiya'."

Xurguf la'aanta xaasaska wiilasha iyo soddohyada

Qoyskan ballaaran waxaa sidoo kale ku jira lix aayo iyo 14 gabdhood oo wiilashu qabaan. Hase yeeshee, Mahesh wuxuu sheegay inuusan weligiis arkin haweenka gurigiisa oo is haysta ama is qabsanaya.

Anuradha, oo ah haweeneyda ugu weyn qoyska, ayaa tiri "Annaga oo ah lixdaas aayo iyo 14-ka cgabdhood, si aad u wanaagsan ayaan u wada noolnahay. Qaarkeen waxay ka shaqeeyaan beerta, qaarna guriga ayay ka shaqeeyaan. Cidna dhibaato ma abuurto".

"Haddii wax dhacaan, isla markiiba waan xallinaa. Qaarkood way hadal badan yihiin, laakiin wax kale ma sameeyaan".

"Xitaa haddii ay dhacdo in khilaaf ama dood dhex marto, dib ayay u heshiiyaan. Gabi ahaanba ma aha dad is-qabsada".

"Way faraxsan yihiin, wayna qoslaan, iyagoo hawlahooda gaarka ah wata".

Rajeshwari waxay sheegtay in xitaa haddii ay dhacdo is-khilaaf kooban, qof kastaa uu fiidkii dib ula midoobo qoyska oo ay waqti farxad leh wada qaataan.

"Waxaan ahay jiilka shanaad ee qoyskan. Waxaan ahay gabadhaugu weyn carruurta awoowga loo yahay, awoowe ayaana wax i soo barayey tan iyo carruurnimadaydii".

"Maanta, haddii ay jiraan hal ama laba walaalo ah, way kala qaybsamaan sababo la xiriira hanti. Laakiin tuuladeenna, dadku waxay ku faanaan xaqiiqda ah in 83 qof ay weli si wadajir ah u wada nool yihiin".