بنیامین نتانیاهو؛ آیا «آقای امنیت» اسرائیل می‌تواند برای هفتمین بار نخست‌وزیر شود؟

بنیامین نتانیاهو، باسابقه‌ترین نخست‌وزیر تاریخ اسرائیل، امیدوار است با پیروزی در انتخابات پارلمانی ۲۷ اکتبر برای هفتمین بار به قدرت برسد.

نتانیاهو، ۷۷ ساله، دهه‌ها خود را «آقای امنیت» اسرائیل معرفی کرده است.

اما تلاش او برای یک دوره دیگر پس از رویدادی صورت می‌گیرد که بسیاری از اسرائیلی‌ها آن را بزرگ‌ترین شکست امنیتی در تاریخ کشور می‌دانند: حملات به رهبری حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳.

از آن زمان، او تمرکز خود را بر جنگ علیه حماس و همچنین متحدان آن، حزب‌الله و ایران، گذاشته است، در حالی که همچنان با محاکمه کیفری بر سر اتهام‌های فساد روبه‌روست. اتهام‌هایی که رد می‌کند.

نظرسنجی‌ها از رقابتی نزدیک میان بلوک راست‌گرای نتانیاهو و بلوکی از احزاب مخالف حکایت دارند که برای کنار زدن او با یکدیگر همکاری می‌کنند. نفتالی بنت، نخست‌وزیر پیشین، و گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد ارتش، از جمله چهره‌های این بلوک هستند.

انتظار می‌رود میراث ۷ اکتبر نقشی محوری در تصمیم بسیاری از رای‌دهندگان داشته باشد.

بازمانده سیاسی

با وجود جنجال‌ها و بحران‌های سیاسی‌ای که قدرت او را تهدید کرده‌اند، نتانیاهو به داشتن توان بالای بقا در سیاست شهرت پیدا کرده است.

نتانیاهو که در نوامبر ۲۰۲۲ برای ششمین دوره نخست‌وزیری خود دوباره انتخاب شد، اکنون رهبری راست‌گراترین ائتلاف حاکم در تاریخ اسرائیل را بر عهده دارد.

بازگشت او به قدرت پس از دوره‌ای نسبتا کوتاه در اپوزیسیون رخ داد؛ دوره‌ای که پس از ۱۲ سال متوالی نخست‌وزیری آغاز شده بود. این بازگشت، بیش از پیش این باور را در میان حامیانش تقویت کرد که «شاه بی‌بی» از نظر سیاسی شکست‌ناپذیر است.

او همچنان در میان بسیاری از رای‌دهندگان راست‌گرا و مذهبی محبوب است، کسانی که او را رهبری قدرتمند در زمینه امنیت می‌دانند. دولت او همچنین تلاش کرده معافیت از خدمت سربازی برای یهودیان فوق‌ارتدوکس که به‌طور تمام‌ وقت در مراکز مذهبی تحصیل می‌کنند، تمدید شود.

اما اکنون، با سایه حملات ۷ اکتبر بر انتخابات، این تصویر از شکست‌ناپذیری او در معرض خطر قرار گرفته است.

نتانیاهو بخشی از مسئولیت جلوگیری نکردن از اتفاقات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ را پذیرفته است، زمانی که اسرائیل در دوره رهبری او با فاجعه‌بارترین حمله تاریخ خود روبه‌رو شد و هزاران فرد مسلح به رهبری حماس از مرز غزه عبور کردند، حدود ۱۲۰۰ نفر را کشتند و ۲۵۱ نفر دیگر را به‌عنوان گروگان به غزه بردند.

اما او می‌گوید افراد زیادی از جمله مقام‌های ارشد امنیتی نیز در شکست‌هایی که به آن حملات انجامید مسئولیت دارند.

نتانیاهو آن‌ها را متهم کرده است که در ساعات پیش از حمله عمدا تصمیم گرفتند او را بیدار نکنند، چون می‌ترسیدند دستور استقرار گسترده ارتش اسرائیل را صادر کند و وضعیت تشدید شود.

به گفته وزارت بهداشت غزه که تحت اداره حماس است و سازمان ملل آمار آن را قابل اعتماد می‌داند، دست‌کم ۷۴ هزار نفر در حملات اسرائیل به غزه کشته شده‌اند.

اقدامات اسرائیل در غزه با محکومیت گسترده جامعه بین‌المللی روبه‌رو شده است.

در سال‌های پس از حمله، گزارش‌های بیشتری درباره هشدارهایی منتشر شده که گفته می‌شود به نتانیاهو داده شده بود، هم از سوی رئیس دستگاه امنیتی خودش و هم از طرف کشورهای منطقه. او این گزارش‌ها را رد می‌کند.

ماه گذشته، روزنامه اسرائیلی هاآرتص بخش‌هایی از کتابی تازه منتشر کرد که مدعی بود رهبر امارات متحده عربی ۱۰ روز پیش از حمله با نتانیاهو تماس گرفته و درباره برنامه حماس برای یک عملیات بزرگ هشدار داده بود.

دفتر نتانیاهو این گزارش را «دروغ محض» خوانده و گفته است از این روزنامه شکایت خواهد کرد.

در نوامبر ۲۰۲۴، نتانیاهو به چهارمین رهبر جهان تبدیل شد که دیوان کیفری بین‌المللی برای او حکم بازداشت صادر کرد؛ در کنار ولادیمیر پوتین از روسیه، عمر بشیر از سودان و معمر قذافی از لیبی.

این حکم و حکم بازداشت یوآو گالانت، وزیر دفاع پیشین اسرائیل، واکنش خشمگینانه‌ای در سراسر طیف سیاسی اسرائیل برانگیخت.

این احکام به اقدامات نظامی اسرائیل در غزه پس از حملات ۷ اکتبر مربوط می‌شوند و شامل اتهام‌هایی مانند استفاده از «گرسنگی به‌عنوان روش جنگ» و همچنین جنایت علیه بشریت از جمله قتل، آزار و دیگر اعمال غیرانسانی هستند.

هر دو نفر این اتهام‌ها را رد می‌کنند.

میراث برادر

بنیامین نتانیاهو در سال ۱۹۴۹ در تل‌آویو به دنیا آمد.

در سال ۱۹۶۳ خانواده‌اش به آمریکا نقل مکان کردند، پس از آنکه بن‌صیون، پدرش که تاریخ‌دانی برجسته و فعال صهیونیست بود، یک سمت دانشگاهی دریافت کرد.

او در ۱۸ سالگی به اسرائیل بازگشت و پنج سال را در ارتش گذراند و به‌عنوان کاپیتان در واحد کماندویی نخبه «سایرت متکل» خدمت کرد.

نتانیاهو در جریان عملیات آزادسازی یک هواپیمای مسافربری بلژیکی که در سال ۱۹۷۲ توسط شبه‌نظامیان فلسطینی ربوده و به اسرائیل هدایت شده بود، زخمی شد. او همچنین در جنگ خاورمیانه در سال ۱۹۷۳ جنگید.

در سال ۱۹۷۶، برادر نتانیاهو، یوناتان نتانیاهو، در حالی که فرماندهی عملیات نجات گروگان‌های یک هواپیمای ربوده‌شده را در شهر انتبه اوگاندا بر عهده داشت، کشته شد.

مرگ او تاثیر عمیقی بر خانواده نتانیاهو گذاشت و نامش در اسرائیل به چهره‌ای افسانه‌ای تبدیل شد.

نتانیاهو به یاد برادرش یک موسسه مبارزه با تروریسم تاسیس کرد. او در سال ۱۹۸۲ معاون رئیس نمایندگی اسرائیل در واشنگتن شد.

از همان زمان، زندگی عمومی و سیاسی او به‌سرعت اوج گرفت. نتانیاهو که به زبان انگلیسی روان صحبت می‌کرد و لهجه‌ای متمایز و آمریکایی داشت، به چهره‌ای آشنا در تلویزیون‌های آمریکا و مدافعی موثر برای اسرائیل تبدیل شد.

در سال ۱۹۸۴، او به‌عنوان نماینده دائم اسرائیل در سازمان ملل در نیویورک منصوب شد.

صعود به قدرت

او پس از بازگشت به اسرائیل در سال ۱۹۸۸ وارد سیاست شد، یک کرسی از طرف لیکود در کنست، پارلمان اسرائیل، به دست آورد و معاون وزیر خارجه شد.

بعدها به ریاست حزب رسید و در سال ۱۹۹۶، پس از برگزاری انتخابات زودهنگام در پی ترور اسحاق رابین، نخست‌وزیر اسرائیل شد.

او همچنین جوان‌ترین رهبر اسرائیل و نخستین کسی بود که پس از تاسیس این کشور در سال ۱۹۴۸ به دنیا آمده بود.

نتانیاهو با وجود آنکه به‌شدت از توافق‌های صلح اسلو در سال ۱۹۹۳ میان اسرائیل و فلسطینی‌ها انتقاد کرده بود، در سال ۱۹۹۷ توافقی امضا کرد که بر اساس آن ۸۰ درصد از الخلیل به کنترل تشکیلات فلسطینی واگذار می‌شد و با عقب‌نشینی‌های بیشتری از کرانه غربی اشغالی موافقت کرد؛ اقدامی که با اعتراض شدید راست‌گرایان روبه‌رو شد، هرچند این طرح پیش از اجرای بیشتر عقب‌نشینی‌ها فروپاشید.

او در سال ۱۹۹۹، پس از آنکه انتخابات را ۱۷ ماه زودتر برگزار کرد، قدرت را از دست داد و در برابر اهود باراک، رهبر حزب کارگر و فرمانده سابق خودش، شکست خورد.

بازگشت سیاسی

نتانیاهو از رهبری لیکود کنار رفت و آریل شارون جانشین او شد.

پس از انتخاب شارون به نخست‌وزیری در سال ۲۰۰۱، نتانیاهو ابتدا به‌عنوان وزیر خارجه و سپس وزیر دارایی به دولت بازگشت.

در سال ۲۰۰۵، در اعتراض به عقب‌نشینی اسرائیل از نوار غزه اشغالی، استعفا داد.

فرصت او همان سال دوباره فراهم شد، زمانی که شارون کمی پیش از سکته مغزی شدیدی که او را به کما برد، از لیکود جدا شد و حزب میانه‌روی جدیدی به نام کادیما تشکیل داد.

نتانیاهو بار دیگر رهبری لیکود را به دست گرفت و در مارس ۲۰۰۹ برای دومین بار نخست‌وزیر شد.

او با توقف بی‌سابقه ۱۰ماهه ساخت‌وساز شهرک‌ها در کرانه غربی، البته با استثناهایی، موافقت کرد؛ اقدامی که مذاکرات صلح با فلسطینی‌ها را ممکن ساخت، اما گفت‌وگوها در اواخر سال ۲۰۱۰ شکست خورد.

اگرچه در سال ۲۰۰۹ علنا پذیرش مشروط یک کشور فلسطینی در کنار اسرائیل را اعلام کرده بود، بعدها موضع سخت‌گیرانه‌تری اتخاذ کرد.

او در سال ۲۰۱۹ به یک شبکه رادیویی اسرائیلی گفت: «کشور فلسطینی‌ ایجاد نخواهد شد. نه آن‌ گونه که مردم درباره‌اش حرف می‌زنند. این اتفاق نخواهد افتاد.»

او اوایل امسال گفت همه او را به‌عنوان کسی می‌شناسند که «برای دهه‌ها مانع ایجاد یک کشور فلسطینی شد که موجودیت ما را به خطر می‌انداخت».

نتانیاهو افزود اسرائیل «در هر شرایطی» کنترل کامل امنیتی بر تمام سرزمین‌های غرب رود اردن، از جمله غزه و کرانه غربی، را حفظ خواهد کرد.

سال‌های حضور او در قدرت همچنین با افزایش شدید گسترش شهرک‌های اسرائیلی در کرانه غربی اشغالی همراه بوده است؛ موضوعی که منتقدان می‌گویند تلاش‌ها برای رسیدن به راه‌حل دو کشوری را دشوارتر کرده است.

دولت فعلی او از زمان روی کار آمدن در سال ۲۰۲۲ بیش از ۱۰۰ شهرک جدید را تصویب کرده و بر گسترش سریع پاسگاه‌ها و مزارع غیرقانونی روی تپه‌ها نظارت داشته است.

گروه اسرائیلی «صلح اکنون» که بر شهرک‌سازی نظارت می‌کند و از راه‌حل دو کشوری حمایت می‌کند، گفته است دولت «الحاق عملی کرانه غربی را با سرعتی بی‌سابقه پیش برده است».

همه شهرک‌ها و پاسگاه‌های اسرائیلی در کرانه غربی اشغالی طبق حقوق بین‌الملل غیرقانونی هستند. پاسگاه‌ها همچنین طبق قوانین اسرائیل غیرقانونی‌اند، هرچند بسیاری از آن‌ها حمایت دولتی دریافت می‌کنند.

حملات فلسطینیان و عملیات نظامی اسرائیل بارها پیش و پس از بازگشت نتانیاهو به قدرت در سال ۲۰۰۹، اسرائیل را در نوار غزه و اطراف آن وارد درگیری کردند.

نتانیاهو در سراسر دوران سیاسی خود بارها هشدار داده است که ایران بزرگ‌ترین تهدید برای اسرائیل است.

او بیش از سه دهه استدلال کرده که ایران به دنبال دستیابی به سلاح هسته‌ای است و بارها از رهبران جهان خواسته موضع سخت‌گیرانه‌تری در برابر آن اتخاذ کنند.

این کارزار طولانی‌ مدت در فوریه ۲۰۲۶ به اوج رسید، زمانی که اسرائیل و آمریکا حملاتی را علیه ایران انجام دادند که در آن علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، کشته شد.

ایران در پاسخ، اسرائیل، پایگاه‌های نظامی آمریکا و کشورهای خلیج فارس را هدف قرار داد و حمله‌ای از سوی حزب‌الله نیز به جنگی تازه در لبنان انجامید.

در ماه آوریل با میانجی‌گری پاکستان آتش‌بس برقرار شد و در ماه ژوئن نیز یک یادداشت تفاهم میان آمریکا و ایران امضا شد، اما این توافق ظرف چند هفته فروپاشید.

از آن زمان، آمریکا و ایران حملات متقابلی انجام داده‌اند و هیچ توافق برقرار نیست.

دادگاهی پرسر‌وصدا

از سال ۲۰۱۶ به بعد، نتانیاهو با تحقیقات فساد روبه‌رو شد که در نهایت در نوامبر ۲۰۱۹ به طرح اتهام‌های رشوه‌خواری، کلاهبرداری و سوءاستفاده از اعتماد در سه پرونده جداگانه علیه او انجامید.

او هرگونه تخلف را رد می‌کند و می‌گوید قربانی پیگردی با انگیزه سیاسی شده که از سوی مخالفانش طراحی شده است.

محاکمه او در مه ۲۰۲۰ آغاز شد و او به نخستین نخست‌وزیر در حال خدمت اسرائیل تبدیل شد که محاکمه می‌شود.

او از اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور اسرائیل، درخواست عفو کرده است، اما هرتزوگ گفته که ابتدا باید تلاش‌ها برای دستیابی به توافق با دادستانی به نتیجه برسد.

بیش از شش سال از آغاز پرونده گذشته و هنوز حل نشده است و محاکمه ادامه دارد.

طرح‌های جنجالی برای بازنگری در نظام قضایی نیز اعتراض‌های گسترده‌ای برانگیخت و پیش از حملات ۷ اکتبر شکاف‌های عمیقی را درباره هویت ملی و دموکراسی اسرائیل آشکار کرد.

این شکاف‌ها همچنان حل نشده باقی مانده‌اند، در حالی که اسرائیل بار دیگر برای رفتن به پای صندوق‌های رای آماده می‌شود.

روابط با ترامپ

آغاز ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ در سال ۲۰۱۷ باعث نزدیکی بیشتر سیاست‌های دولت‌های آمریکا و اسرائیل شد و کمتر از یک سال بعد، ترامپ اعلام کرد بیت المقدس را به‌عنوان پایتخت اسرائیل به رسمیت می‌شناسد.

این تصمیم خشم گسترده‌ای در جهان عرب برانگیخت، جایی که از ادعای فلسطینیان بر بخش شرقی شهر که از زمان جنگ خاورمیانه در سال ۱۹۶۷ در اشغال اسرائیل است، حمایت می‌شود.

سازمان ملل نیز بیت المقدس شرقی را سرزمین اشغالی فلسطینی می‌داند.

اما این اقدام برای نتانیاهو یک پیروزی بزرگ سیاسی و دیپلماتیک در داخل کشور به همراه آورد.

در ژانویه ۲۰۲۰ نیز نتانیاهو طرح ترامپ برای صلح میان اسرائیل و فلسطینیان را «فرصت قرن» خواند، هرچند فلسطینیان آن را یک‌ جانبه دانستند و رد کردند و طرح بدون اجرا باقی ماند.

نتانیاهو و ترامپ در موضوع ایران نیز دیدگاهی نزدیک داشتند.

نتانیاهو از خروج ترامپ از توافق هسته‌ای ایران در سال ۲۰۱۸ و بازگرداندن تحریم‌های اقتصادی استقبال کرد.

با این حال، ترامپ پس از آن‌ که نتانیاهو در نوامبر ۲۰۲۰ پیروزی جو بایدن در انتخابات ریاست‌جمهوری را تبریک گفت، اظهارات تندی علیه رهبر اسرائیل مطرح کرد و او را به بی‌وفایی متهم کرد.

روابط میان دو رهبر از آن زمان ترمیم شده، هرچند بار دیگر نیز مورد آزمون قرار گرفته است.

ترامپ در دوره دوم ریاست‌جمهوری خود از اسرائیل در جنگ با ایران حمایت کرد، خواستار عفو نتانیاهو در پرونده فساد شد و چندین بار میزبان او در کاخ سفید بود، آخرین بار در ماه ژوئیه.

نتانیاهو از زمان بازگشت ترامپ به قدرت در ژانویه ۲۰۲۵، هشت بار با او دیدار کرده که بیش از هر رهبر دیگری در جهان است.

ترامپ چند روز مانده به انتخابات بار دیگر حمایت خود را آشکار کرد.

دونالد ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» از بنیامین نتانیاهو حمایت کرد و او را «نخست‌وزیری جنگجو و بزرگ» خواند. ترامپ همچنین نتانیاهو را فردی «نیرومند، شجاع و درخشان در برابر مخالفت‌های گسترده» توصیف کرد.

بیش از هر چیز، این انتخابات به‌عنوان نوعی همه‌پرسی درباره یکی از تفرقه‌برانگیزترین چهره‌های سیاسی کشور دیده می‌شود.

از نظر هواداران، اسرائیل همچنان برای حفظ امنیت خود به بنیامین نتانیاهو نیاز دارد. منتقدان می‌گویند بقای سیاسی او اسرائیل را به خطر می‌اندازد.