مردی که کتابخانه‌ای با دو میلیون کتاب بنا کرد

در یک ساختمان بزرگ، دو میلیون کتاب برای امانت گرفتن و مطالعه در اختیار همگان قرار دارد.

این میراثی است که آنکه گودا، کارگر بازنشسته یک کارخانه شکر در ایالت کرناتکه هند، طی ۵۰ سال گذشته گرد آورده است. او در این مدت مجموعه‌ای کم‌نظیر از کتاب‌ها را فراهم کرده و آن را به کتابخانه‌ای عمومی تبدیل کرده است که استفاده از آن برای همه آزاد است.

آنکه گودای ۷۹ ساله زمانی خبرساز شد که به پاس نقش چشمگیرش در ترویج سوادآموزی و فرهنگ مطالعه، نشان «پادما شری» را دریافت کرد؛ یکی از نشان‌های غیرنظامی که دولت هند به افراد دارای خدمات برجسته اعطا می‌کند.

گودا، که مجموعه چشمگیر او نسخه‌های کمیاب کتاب مقدس و کتاب‌هایی در تقریبا هر موضوع قابل تصوری را در بر می‌گیرد، در خانواده‌ای کشاورز بزرگ شد؛ خانواده‌ای که داشتن کتاب در آن کالایی لوکس به شمار می‌رفت.

او در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی می‌گوید: «من در یک روستا بزرگ شدم. ما هیچ‌ وقت کتابی برای خواندن نداشتیم، اما همیشه درباره‌شان کنجکاو بودم. مدام فکر می‌کردم باید بخوانم، کتاب جمع کنم و دانش بیاموزم.»

کتابخانه گودا در پنداواپورا، شهرکی کوچک در منطقه ماندیای ایالت کرناتکه، قرار دارد. این کتابخانه از نظم و ساختار دقیقی که معمولا با کتابخانه‌ها تداعی می‌شود، برخوردار نیست. در واقع، مجموعه او کتابدار ندارد و کتاب‌ها به شکلی نامنظم روی قفسه‌ها چیده شده یا روی زمین انباشته شده‌اند.

در بیرون ساختمان، زیر سایبان‌ها، گونی‌هایی قرار دارد که گفته می‌شود حدود ۸۰۰ هزار کتاب در آن‌ها نگهداری می‌شود و هنوز باز نشده‌اند. این مجموعه همچنان، هم از طریق خریدهای شخصی گودا و هم از راه اهدای دیگران، در حال گسترش است.

دانش‌آموزان، والدین، معلمان و علاقه‌مندان کتاب از مراجعه‌کنندگان دائمی این مکان‌اند. بازدیدکنندگان قدیمی راه خود را به‌خوبی می‌شناسند و معمولا کتاب مورد نظرشان را پیدا می‌کنند؛ و اگر هم نتوانند، می‌گویند گودا می‌تواند در لحظه آن را بیابد.

گودا به همراه همسر و پسرش در گوشه‌ای از همین کتابخانه زندگی می‌کند؛ کتابخانه‌ای که هفت روز هفته و ساعت‌های طولانی پذیرای مراجعه‌کنندگان است.

او دوران کودکی‌اش را میان مدرسه و کمک به پدرش در کارهای مزرعه سپری کرد. اغلب از والدین و خواهر بزرگ‌ترش پول می‌گرفت تا کتاب بخرد.

وقتی خواندن کتاب‌هایی درباره مبارزان آزادی هند و رهبران معنوی را آغاز کرد، شیفته آن‌ها شد.

با الهام از یکی از معلمانش، تصمیم گرفت مجموعه کوچکی از کتاب‌ها فراهم کند تا دیگر دانش‌آموزان مناطق روستایی نیز بتوانند مطالعه کنند.

او حتی گاهی پولی را که برای غذا دریافت می‌کرد، صرف خرید کتاب می‌کرد. اندکی پس از پایان مدرسه، به عنوان کنداکتور اتوبوس مشغول به کار شد.

حدود ۱۰ ماه بعد، به‌طور اتفاقی با یکی از معلمان پیشینش روبه‌رو شد. آن معلم وقتی فهمید او تحصیل را رها کرده، شگفت‌زده شد و اصرار کرد که استعفا دهد و به کالج بازگردد.

گودا به توصیه او عمل کرد و پس از دریافت مدرک کارشناسی ارشد زبان کانارا، زبان رسمی ایالت، به استخدام کارخانه شکر پنداواپورا درآمد و به‌عنوان مسئول ثبت ساعات حضور و غیاب کارکنان مشغول به کار شد.

او دو سوم حقوق ماهانه‌اش را صرف خرید کتاب می‌کرد و یک‌ سوم باقی‌مانده را به هزینه‌های زندگی اختصاص می‌داد.

می‌گوید: «آن زمان حقوق‌ها پایین بود، اما قیمت‌ها هم پایین بود.»

در طول ۳۳ سال فعالیتش در کارخانه، در ده‌ها نشست شرکت کرد و اغلب کتاب‌ها را با تخفیف از گردهمایی‌ها تهیه می‌کرد.

او همچنین با پرورش گاو و فروش شیر، و نیز فعالیت به عنوان نماینده بیمه، درآمد خود را افزایش می‌داد.

اما چالشی که در ادامه با آن روبه‌رو شد، برای بسیاری از کتاب‌ دوستان آشناست: یافتن فضایی برای نگهداری مجموعه‌ای که مدام بزرگ‌تر می‌شد.

او می‌گوید: «ابتدا کتاب‌ها را در صندوق‌های فلزی بزرگ نگه می‌داشتم. بعد در خانه قفسه نصب کردم. اما به جایی رسیدم که دیگر هیچ فضایی باقی نمانده بود.»

در آن زمان، حدود ۵۰ هزار کتاب جمع‌آوری کرده بود.

کمک زمانی فرا رسید که برخی دوستانش او را به هاری خودای، سرمایه‌دار سرشناس صنعت مشروبات الکلی که در پاندواپورا در حال ساخت معبدی بود، معرفی کردند.

گودا می‌گوید خودای باورش نمی‌شد یک نفر بتواند چنین تعداد عظیمی کتاب داشته باشد.

او می‌گوید: «آمد و خودش کتاب‌ها را دید. بعد پرسید چه کمکی از دستش برمی‌آید. به او گفتم برای خودم پولی نمی‌خواهم؛ فقط می‌خواهم کتابخانه‌ای ساخته شود.»

خودای پذیرفت و هزینه ساخت ساختمانی بزرگ را تقبل کرد؛ ساختمانی که اکنون بخشی از مجموعه‌ای است که در مساحتی حدود ۱۴۶۷ متر مربع گسترده شده است.

چند سال بعد، یکی از قانون‌گذاران محلی، سروزیر وقت ایالت، اچ‌دی کوماراسوامی، را برای بازدید از کتابخانه آورد. او نیز بودجه ساخت دو ساختمان دیگر در کنار بنای نخست را تصویب کرد.

امروز دانش‌آموزان و معلمان از سراسر ایالت به این کتابخانه می‌روند. از جمله آن‌ها راوی بتاسوامی استادیار یک کالج خصوصی است که می‌گوید از گودا الهام گرفته تا خود نیز مجموعه‌ای از هزاران کتاب گردآوری کند.

او می‌گوید: «برای مطالعه از کتابخانه گودا استفاده کرده‌ام و دانشجویانم را هم به آنجا برده‌ام تا هم مطالعه کنند و هم در سامان‌دهی کتاب‌ها کمک کنند.»

شیلاپاشری هارانو، مدرس یک کالج دولتی، می‌گوید این مجموعه شاید به دلیل نبود کتابدار حرفه‌ای نامرتب به نظر برسد.

او می‌گوید: «اما او دقیقا می‌داند هر کتاب کجاست و در لحظه می‌تواند آن را پیدا کند.»

وقتی از او پرسیده شد چرا هرگز کتابداری استخدام نکرده، گودا پاسخ داد که هیچ‌ گاه کسی چنین پیشنهادی به او نداده است.

درباره آینده کتابخانه، گودا با لحنی تامل‌برانگیز می‌گوید اکنون زمان آن رسیده که دیگران راه او را ادامه دهند.

«من مسئولیت خودم را انجام داده‌ام. اما دیگر انرژی گذشته را ندارم. شاید حالا دولت و مردم بتوانند این کار را ادامه دهند.

من بهترین تلاشم را کرده‌ام؛ از اینجا به بعد، نوبت دیگران است.»