آلخاندرو بتانکورت؛ میلیاردر مرموز ونزوئلایی که به شریک نفتی آمریکا تبدیل شد

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، توافقی را که بر اساس آن کنترل میدان‌های راهبردی نفتی ونزوئلا به آمریکا واگذار می‌شود، «بزرگ‌ترین توافق در تاریخ» توصیف کرده است اما جنجال بر سر این توافق نفتی با آشکار شدن جزئیات بیشتر این توافق همچنان رو به گسترش است.

افزون بر پرسش‌هایی درباره قانونی بودن واگذاری کنترل اکثریتی ۱۷ میدان نفتی به آمریکا، میدان‌هایی که حدود ۲۱/۵ درصد ذخایر اثبات‌شده نفت ونزوئلا، معادل حدود ۶۵ میلیارد بشکه، را در خود جای داده‌اند، اکنون هویت شخصی که مسئول بهره‌برداری از آن‌ها خواهد بود نیز شگفتی آفریده است.

برخلاف آنچه از عملیاتی با چنین ابعادی انتظار می‌رود، غول‌هایی مانند اکسون‌موبیل، کونوکو فیلیپس و بریتیش پترولیوم در فهرست مشارکت‌کنندگان حضور ندارند.

در عوض، نام شرکت نورث امریکن بلو انرژی پارتنرز مطرح شده است؛ شرکتی ثبت‌شده در باربادوس که اطلاعات عمومی بسیار اندکی درباره آن وجود دارد و هیچ نشانه‌ای از حضورش در دیگر بازارهای نفتی در دست نیست.

با این حال، آنچه بیش از همه جلب توجه کرده، فردی است که هدایت این شرکت را بر عهده دارد: الخاندرو بتانکورت لوپس، بازرگان ونزوئلایی که معاملات چند میلیون دلاری‌اش با دولت ونزوئلا از زمان هوگو چاوز، رئیس‌جمهور فقید این کشور، بارها خبرساز شده و در عین حال طی ۱۵ سال گذشته برای او دست‌کم در پنج کشور پرونده‌ها و تحقیقات قضایی به همراه داشته است.

بتانکورت در بیانیه‌ای که مشارکت شرکتش در توافق را تائید می‌کرد، گفت: «ونزوئلا منابع طبیعی فراوان، مردمی سخت‌کوش و ظرفیت‌های بهره‌برداری‌نشده دارد.»

او افزود: «این معامله آن ظرفیت را آزاد خواهد کرد و منافع زیادی برای مردم ونزوئلا و آمریکا به همراه خواهد داشت.»

بتانکورت در همین بیانیه اعلام کرد دولت آمریکا ۳۵ درصد سهام شرکت را در اختیار خواهد گرفت.

در مقابل، مقام‌های آمریکایی در واشنگتن از شریک انتخاب‌شده دفاع می‌کنند و می‌گویند او ثابت کرده است که شریکی قابل اعتماد است.

یک مقام آمریکایی که نخواست نامش فاش شود، به وب‌سایت خبری آکسیوس گفت: «اگر او نبود، (نیکلاس) مادورو همچنان در قدرت می‌ماند.»

کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، در نشستی خبری در کاخ میرافلورس از انتخاب بتانکورت به‌عنوان شریک این توافق دفاع کرد و گفت شرکت او در حال‌ حاضر پس از شورون، دومین تولیدکننده بزرگ خصوصی نفت در ونزوئلاست.

او گفت: «وقتی در تجارت شریکی انتخاب می‌کنید، مسئله این نیست که چه کسی حرف‌های درست می‌زند، مهم این است که چه کسی توانایی خود برای نتیجه گرفتن را ثابت کرده است. نورث امریکن بلو انرژی پارتنرز کارنامه بسیار موفقی در تولید حجم زیادی نفت در ونزوئلا دارد.»

دلسی رودریگز، رئیس‌جمهور موقت ونزوئلا، نیز گفت شرکت بتانکورت «حتی در دوران تحریم‌های بسیار شدید نیز در ونزوئلا تولید می‌کرد» و بر ونزوئلایی بودن شریک آمریکا تأکید کرد.

رودریگز درباره اتهام‌های فساد علیه این تاجر گفت پرونده او «سال‌ها پیش در ونزوئلا مختومه شد» و «در آمریکا نیز پرونده‌ای ندارد».

او نتیجه گرفت: «در بسیاری از موارد، یک فرد پیش از محاکمه در دادگاه، در رسانه‌ها محاکمه می‌شود.»

از مدرسه کومبرس تا قله ثروت

لئوپولدو الخاندرو بتانکورت لوپس در فوریه ۱۹۸۰ در کاراکاس و در خانواده‌ای از طبقه متوسط به دنیا آمد.

او در رشته اقتصاد از دانشگاه سافک در ایالت ماساچوست آمریکا فارغ‌التحصیل شده است. این موضوع در معرفی‌نامه‌ای که در وب‌سایت «اوهارا فایننشل»، صندوقی که برای مدیریت دارایی‌هایش تاسیس کرده، منتشر شده است. برخی رسانه‌های بین‌المللی ارزش ثروت او را حدود ۲/۶ میلیارد دلار برآورد کرده‌اند.

اگرچه او در شرح زندگی حرفه‌ای خود پیشرفتش را حاصل «روحیه کارآفرینی» می‌داند، روزنامه‌نگاران ونزوئلایی که سال‌ها فعالیت‌های او را دنبال کرده‌اند، می‌گویند همه‌چیز از ارتباطاتی آغاز شد که در دوران تحصیل در «موسسه کومبرس» در کاراکاس به دست آورد؛ مدرسه‌ای خصوصی و مذهبی در شرق پایتخت ونزوئلا.

آلک بوید، پژوهشگر ونزوئلایی که از سال ۲۰۱۱ فعالیت‌های بتانکورت را دنبال کرده است، به بی‌بی‌سی موندو گفت: «او با بعضی شرکای آینده‌اش و به‌ویژه خاویر آلوارادو پاردی هم‌کلاس بود، پسر فردی که بعدها در دولت چاوز رئیس شرکت برق کاراکاس، معاون وزیر انرژی و از مدیران شرکت نفت دولتی ونزوئلا، پدوسا، شد.»

این روزنامه‌نگار ساکن لندن افزود: «در سال ۲۰۰۹ و در اوج بحران برق، آلوارادو، بتانکورت و شرکایش را به پدرش معرفی کرد و گفت آن‌ها می‌توانند مشکل را حل کنند. با وجود نداشتن هیچ تجربه‌ای در صنعت برق، ۱۲ قرارداد چند میلیون‌ دلاری به آن‌ها داده شد.»

شرکت مهندسی «درویک اسوشیتس» که بتانکورت به همراه یکی از پسرعموهایش تاسیس کرد، بین سال‌های ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۱ میلادی بدون برگزاری مناقصه ۱۲ قرارداد دولتی برای ساخت ۱۱ نیروگاه جدید و یک قرارداد برای تغییر و توسعه یک نیروگاه موجود دریافت کرد؛ قراردادهایی که ارزش آن‌ها در مجموع به ۵ میلیارد دلار می‌رسید.

اندکی بعد، او و شرکایش در ونزوئلا به لقبی شناخته شدند که تا امروز با آن از آن‌ها یاد می‌شود.

سزار باتیس، مدیر رسانه دیجیتال ونزوئلایی «ال پیتاسو» که درباره فعالیت‌های بتانکورت و شرکایش نیز تحقیق کرده است، به بی‌بی‌سی موندو گفت: «در سال ۲۰۱۱، خوان کارلوس زاپاتا، روزنامه‌نگار حوزه اقتصاد، در یادداشتی درباره گروهی از جوانان نوشت که آن زمان تازه وارد دهه سوم زندگی‌شان شده بودند و از طریق آنچه دولت بولیواری نامیده می‌شد، معاملات بزرگی انجام می‌دادند. او به این گروه لقب "بولی‌چیکوس" داد.»

ترکیب «بولی‌چیکو» از واژه‌های «بولیواری» و «چیکو»، به معنای پسر یا جوان، ساخته شده است.

وکیل بتانکورت این توصیف را رد می‌کند.

جان سیل، وکیل این تاجر در آمریکا، به بی‌بی‌سی موندو گفت: «این اصطلاحی است که رسانه‌ها ساخته‌اند و برای کنار هم قرار دادن گروهی از جوانان به کار می‌رود که تنها وجه مشترکشان موفقیت است.»

وکیل بتانکورت افزود: «پیش از آنکه نام او در کنار "بولی‌چیکوس" قرار گیرد، فردی ثروتمند بود و از خانواده‌ای با ریشه و پیشینه شناخته‌شده در ونزوئلا می‌آمد.»

او این سخنان را در اشاره به پیوندهای ادعایی خانواده بتانکورت با ارموخنس لوپس، سرپرست ریاست‌جمهوری ونزوئلا در سال‌های ۱۸۸۷ و ۱۸۸۸، مطرح کرد.

اما پس از شکل‌گیری این لقب، پرسش‌ها و انتقادها نیز آغاز شدند.

شرکت درویک ادعا کرد تمام پروژه‌های برق‌رسانی واگذارشده را اجرا کرده است. با این‌ حال، سازمان‌های متخصص مبارزه با فساد مانند شفافیت ونزوئلا و پروژه گزارش‌دهی جرائم سازمان‌یافته و فساد، «اوسی‌سی‌آرپی» اعلام کردند چندین پروژه تکمیل نشده یا به‌شکلی نادرست اجرا شده‌اند.

آن‌ها می‌گویند این موضوع می‌تواند توضیح دهد چرا ونزوئلا تا امروز همچنان با قطعی‌های مکرر برق روبه‌روست.

افزون بر این، شفافیت ونزوئلا در گزارشی که سال ۲۰۱۸ منتشر کرد، اعلام کرد هزینه واقعی ۱۱ پروژه واگذارشده به درویک باید ۲/۱ میلیارد دلار می‌بود.

این بدان معناست که دولت ۱۳۸ درصد بیش از مبلغ واقعی پرداخت کرده بود.

گسترش امپراتوری و افزایش مشکلات

مقام‌های ونزوئلا با وجود انتقادها از عملکرد «درویک» در صنعت برق، به این شرکت اجازه دادند از طریق «پتروزامورا» وارد بخش نفت شود.

پتروزامورا مشارکتی راهبردی برای استخراج نفت در دریاچه ماراکایبو بود که شرکت‌هایی روسی در کنار پدوسا در آن حضور داشتند. فعالیت‌های تجاری بتانکورت، با این‌ حال، صرفا به ونزوئلا محدود نماند.

او در میانه دهه گذشته روند بین‌المللی کردن فعالیت‌هایش را با خرید سهام شرکت اسپانیایی عینک آفتابی «هاکرز» آغاز کرد و در سال ۲۰۱۶ به سهام‌دار عمده و رئیس آن تبدیل شد.

او هم‌زمان بانک‌هایی را نیز در سوئیس و آفریقا خرید.

امروز، براساس تحقیقات شفافیت ونزوئلا، شبکه تجاری بتانکورت شامل حدود ۵۰ شرکت در ۱۶ کشور است.

او رویکردی محتاطانه و کم‌ سر و صدا در پیش گرفته، از شبکه‌های اجتماعی دوری کرده و تنها در موارد اندکی با رسانه‌ها مصاحبه کرده است اما هم‌زمان با گسترش فعالیت‌های بین‌المللی‌اش، سوءظن‌ها درباره کسب‌وکارهایش نیز افزایش یافت.

اتو رایش، سفیر پیشین آمریکا در ونزوئلا، در سال ۲۰۱۳ در دادگاهی آمریکایی علیه بتانکورت و دو نفر از شرکایش شکایت کرد و آن‌ها را به «پرداخت مبالغ هنگفت به مقام‌های دولتی ونزوئلا در ازای واگذاری قراردادها» متهم کرد.

شکایت این دیپلمات پنج سال بعد رد شد، اما مشکلات قضایی بتانکورت پایان نیافت.

از اواخر دهه گذشته، مقام‌های قضایی اسپانیا، سوئیس، آندورا و آمریکا چندین تحقیق را درباره بتانکورت و دیگر «بولی‌چیکوس» به‌دلیل مشارکت احتمالی در پرونده‌های فساد مرتبط با پدوسا آغاز کرده‌اند.

بتانکورت در سال ۲۰۲۵ بار دیگر خبرساز شد؛ زمانی که پلیس بریتانیا او را دو بار در لندن، شهری که طی سال‌های اخیر در آن اقامت داشت، بازداشت کرد.

چند روز بعد، مقام‌های اسپانیایی قلعه «آلامین» در استان تولدو را بازرسی کردند، ملکی که بتانکورت چند سال پیش خریده بود.

هر دو اقدام در چارچوب تحقیقاتی درباره پول‌شویی احتمالی انجام شدند که دادستانی سوئیس آغاز کرده بود.

وکیل بتانکورت درباره این اتهام‌ها تلویحاً گفت که آن‌ها ساختگی‌اند.

او گفت: «موضوع درباره گروهی از کارآفرینان جوان و بسیار موفق است... بعضی از آن‌ها قانون را نقض کرده‌اند و برخی نکرده‌اند، اما همه را با یک چوب رانده‌اند.»

واشنگتن چه می‌گوید؟

اما چرا آمریکا شخصی را برای شراکت انتخاب کرد که چنین سوءظن‌ها و اتهام‌هایی علیه او مطرح شده است؟

مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در مصاحبه با سرخیو نوولی، روزنامه‌نگار ونزوئلایی، سه دلیل ارائه کرد.

او ابتدا گفت: «سابقه تولید نفت دارد.»

برخی کارشناسان می‌گویند شرکت او اکنون روزانه حدود ۱۸۰ هزار بشکه نفت تولید می‌کند که پس از تولید بیش از ۲۰۰ هزار بشکه‌ای شورون قرار می‌گیرد.

با این‌ حال، دیگران می‌گویند این ارقام را باید با احتیاط ارزیابی کرد.

یک منبع آگاه که خواست نامش فاش نشود، گفت: «او توانسته است تولید پتروزامورا در دریاچه ماراکایبو را افزایش دهد، اما در واقع همه چاه‌هایی را که اکنون کنترل می‌کند با هم جمع زده و گفته است: «ببینید چقدر تولید می‌کنم.»»

روبیو در ادامه گفت: «هیچ تحقیقی علیه او در نظام قضایی ما وجود ندارد.»

وکیل بتانکورت نیز از این ادعا حمایت کرد و گفت: «دولت آمریکا از طریق وزارت دادگستری تحقیقات گسترده‌ای درباره او انجام داد، اما هرگز اتهامی مطرح نکرد.»

درست است که تاکنون در آمریکا به طور رسمی علیه بتانکورت اعلام جرم نشده، اما برخی گزارش‌های رسانه‌ای حاکی از آن است که نام او در تحقیقات مربوط به «عملیات مانی فلایت» مطرح شده است؛ طرحی که بر اساس آن، حدود یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار از منابع شرکت نفت دولتی ونزوئلا (پدوسا) بین سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۸ به خارج منتقل شده است.

فرانسیسکو کونویت، پسرعموی بتانکورت که سال گذشته از زندانی در ونزوئلا فرار کرد، یکی از متهمان این پرونده است.

مارکو روبیو در پایان دلیل سومی ارائه کرد: «او فردی است که از مخالفان بسیار حمایت کرد. برای مثال، در دوره خوان گوایدو... و همین موضوع او را در موقعیت بسیار نامطلوبی نزد نیکلاس مادورو قرار داد.»

به نظر می‌رسد برخلاف برخی افرادی که در سایه چاویسم به موفقیت اقتصادی رسیدند، بتانکورت و شرکایش از نظر ایدئولوژیک با جنبش تحت رهبری چاوز همسو نبودند.

باتیس گفت: «آن‌ها فقط فرصتی تجاری دیدند و از آن استفاده کردند.»

بوید نیز به یاد می‌آورد: «بتانکورت گوستاوو، برادر خوان گوایدو، را به قلعه‌اش در اسپانیا دعوت می‌کرد. او به لطف این روابط، در دولت نخست دونالد ترامپ به مقام‌های آمریکایی مانند مائوریسیو کلاور-کارونه و چهره‌های نزدیک به ترامپ، مانند رودی جولیانی، شهردار سابق نیویورک، نزدیک شد.»

این روزنامه‌نگار افزود: «او حتی در تلاش ناموفق ۳۰ آوریل ۲۰۱۹ برای سرنگونی مادورو نیز نقش داشت. مادورو به همین دلیل علیه او اقدام کرد، او را از صنعت نفت کنار گذاشت و وادارش کرد در مادرید و لندن بماند.»

حمایتی که بتانکورت در ونزوئلا از آن برخوردار بود، در سال ۲۰۲۲ متزلزل شد، زمانی که طارقالعیسمی، وزیر نفت وقت، او را به مشارکت در شبکه‌ای متهم کرد که چهار میلیارد دلار از شرکت دولتی نفت اختلاس کرده بود.

با این‌ حال، چند ماه بعد این اتهام‌زننده بود که به اتهام فساد بازداشت شد.

در زمان و مکان مناسب

ارتباطاتی که بتانکورت در آمریکا و به‌ویژه با مائوریسیو کلاور-کارونه برقرار کرد، احتمالا نقش مهمی در کاهش فشار قضایی مقام‌های سوئیس و اسپانیا علیه او در اواخر سال ۲۰۲۵ داشتند.

کلاور-کارونه در دولت نخست ترامپ عضو شورای امنیت ملی بود و تا چندی پیش نیز به‌عنوان مشاور غیررسمی رئیس‌جمهور در امور ونزوئلا فعالیت می‌کرد.

براساس گزارش واشنگتن پست، مقام‌های آمریکایی در سال جاری از سوئیس خواستند درخواست خود از دستگاه قضایی بریتانیا برای استرداد بتانکورت را پس بگیرد.

مقام‌های سوئیس این درخواست را پذیرفتند. دادگاهی در لندن در ماه مه گذشته ممنوعیت خروج از کشور بتانکورت را لغو کرد. او تابعیت ایتالیا را نیز دارد.

وکیل بتانکورت توضیح داد: «سوئیس مدارکی را که قضات انگلیسی برای پشتیبانی از درخواست استرداد خواسته بودند، ارائه نکرد. به همین دلیل ممنوعیت خروج از کشور لغو شد.»

او پذیرفت که این تصمیم به معنای پایان تحقیقات در سوئیس نیست.

نقش ادعایی بتانکورت به‌عنوان رابط میان واشنگتن و کاراکاس نیز احتمالا جایگاه او نزد کاخ سفید را تقویت کرده است.

براساس گزارش اکسیوس، بتانکورت در نخستین دقایق پس از عملیات نظامی سوم ژانویه که به دستگیری مادورو و همسرش سیلیا فلورس منجر شد، با دلسی رودریگز، معاون رئیس‌جمهور وقت، گفت‌وگو و او را متقاعد کرد با مارکو روبیو تماس بگیرد.

وکیل بتانکورت نیز این روایت را تائید کرد.

جان سیل گفت: «او به‌عنوان واسطه عمل کرد. هیچ نقشی در برکناری مادورو نداشت، اما چون همه به او اعتماد داشتند، به میانجی تبدیل شد.»

بوید در پایان گفت: «او بسیار ماهر است. همیشه موفق می‌شود برای دور ماندن از مشکل و پول درآوردن، در مکان و زمان مناسب قرار بگیرد.»