برای ترک اعتیاد ۱۴ ساعته‌ام به موبایل، روان‌درمانی را آغاز کردم

موبایل ماریوس زنگ می‌خورد و صفحه‌اش روشن می‌شود. او پیامی از من در واتساپ دریافت کرده که در آن از او خواسته‌ام برای گفت‌وگویی اولیه درباره این گزارش با من صحبت کند.

او می‌خواهد فورا جواب بدهد. می‌گوید میل به پاسخ دادن در او آن‌قدر شدید بود که به‌سختی توانست در برابرش مقاومت کند.

با این حال، او در همان لحظه در جلسه روان‌درمانی برای درمان اعتیادش به موبایل حضور داشت و نمی‌توانست جواب بدهد.

او در برابر این وسوسه مقاومت کرد، اما به محض پایان جلسه، دوباره سراغ موبایلش رفت و حدود یک ساعت بعد، در یک تماس تصویری با هم صحبت کردیم.

به او گفتم: «واقعا متأسفم. آخرین چیزی که می‌خواستم این بود که جلسه درمانت را مختل کنم.»

ماریوس آهی کشید و گفت: «نگران نباش. سال‌هاست با همین احساس زندگی می‌کنم. یک نیاز مهارنشدنی برای اینکه مدام با موبایلم باشم. مثل این است که مواد مخدر را همیشه با خودت حمل کنی. ماده اعتیادآور من همیشه در جیبم است٬ مدام چشمک می‌زند، صدا می‌دهد و به من یادآوری می‌کند که وقت مصرف دوز بعدی رسیده است.»

ماریوس، مربی بدنسازی، می‌گوید در روزهایی که اوضاعش بدتر است، بیش از ۱۴ ساعت را خیره به صفحه موبایلش می‌گذراند. به گفته او، انستاگرام بیش از هر چیز دیگری او را درگیر خود می‌کند.

او اکنون در یک دوره ۱۲ جلسه‌ای روان‌درمانی خصوصی شرکت کرده تا این وسواس را که به باور خودش ناشی از احساس تنهایی است، مهار کند.

من با نگاهی به آمار زمان استفاده از صفحه نمایش خودم٬ متوجه می‌شوم که دیروز ۱۱۶ بار موبایلم را چک کرده‌ام و بیش از سه ساعت نیز به صفحه آن خیره شده‌ام.

آیا ماریوس به موبایل اعتیاد دارد؟ آیا من هم معتادم؟

پاسخ به این پرسش، چندان ساده نیست.

اعتیاد به موبایل هنوز به‌عنوان یک اختلال رسمی شناخته نشده است، اما نتایج یک نظرسنجی اخیر از هزار بزرگسال که توسط شرکت «دیلویت» انجام شده، نشان می‌دهد ۷۰ درصد از شرکت‌کنندگان معتقدند زمان زیادی را صرف استفاده از موبایل خود می‌کنند.

در حالیکه شمار فزاینده‌ای از محققان در باره تغییر ساختار کیمیاوی مغز توسط موبایل هشدار می‌دهند، متخصصان حوزه اعتیاد به من گفتند شمار افرادی که وابستگی کامل به موبایل پیدا کرده‌اند و برای درمان مراجعه می‌کنند، رو به افزایش است.

مرکز درمان اعتیاد بریتانیا که سالانه به حدود ۳ هزار و ۵۰۰ نفر خدمات ارائه می‌دهد، می‌گوید سال گذشته از هر سه مراجعه‌کننده‌ای که برای درمان اعتیاد به مواد مخدر تحت درمان بودند، یک نفر هم‌زمان به تلفن همراه نیز وابستگی داشت. این رقم در سال ۲۰۱۹، تنها یک نفر از هر ۱۰ مراجعه‌ کننده بود.

به گفته این مرکز، برخی بیماران حتی از ادامه درمان اعتیاد اصلی خود صرف‌نظر می‌کنند، زیرا حاضر نیستند هنگام ورود به مرکز درمانی، موبایل خود را تحویل دهند.

اما چه زمانی استفاده بیش از حد از تلفون همراه به مرحله‌ای می‌رسد که فرد به کمک تخصصی نیاز پیدا می‌کند؟

در حالی که از مسیر ورودی پوشیده از درخت به سمت عمارت رینفوردهال می‌روم، پنجره‌های بزرگ شیشه‌رنگی متعلق به دوران ژاکوبن که مشرف به باغ‌های آراسته هستند، توجهم را جلب می‌کنند.

شاید کمتر کسی انتظار داشته باشد چنین مکانی به مرکزی برای درمان اعتیاد دیجیتال تبدیل شده باشد.

مرکز ترک اعتیاد «استپس توگدر» در شهر سنت هلنز، واقع در منطقه مرزی‌ساید، علاوه بر افرادی که با اعتیاد به مواد مخدر، الکل یا قمار دست‌وپنجه نرم می‌کنند، از افرادی نیز پذیرش می‌کند که وابستگی شدیدی به موبایل و ابزارهای دیجیتال پیدا کرده‌اند.

با این حال، درمانگران این مرکز می‌گویند شاهد افزایش شمار افرادی هستند که نمی‌توانند از موبایل و دیگر دستگاه‌های دیجیتال خود دل بکنند.

کلی واتسون، درمانگر ارشد این مرکز می‌گوید: «این مشکل می‌تواند هر کسی را، با هر پیشینه‌ای، درگیر کند. همه ما موبایل داریم، ساختار مغزی مشابهی داریم و بسیاری از ما ممکن است به آن وابسته شویم.»

او می‌گوید که بخشی از مغز بر اساس سیستم پاداش عمل می‌کند. دریافت یک پیام، گرفتن یک لایک در شبکه‌های اجتماعی یا حتی خواندن اطلاعات تازه در یک وب‌سایت، باعث ترشح دوپامین، ماده کیمیاوی مرتبط با احساس لذت و انگیزه در مغز می‌شود.

به گفته او، برای برخی افراد، نیاز به تجربه دوباره این احساس آن‌قدر شدید شده و باعث می‌شود که ساعت‌ها یا حتی روزها در دنیای آنلاین غرق شوند.

جیمز، که در یکی دیگر از مراکز «استپس توگدر» در شهر لستر تحت درمان است، این حس را تجربه کرده است.

این مرد ۴۸ ساله ابتدا برای درمان اعتیاد به الکل مراجعه کرد، اما خیلی زود مشخص شد که وابستگی او به دنیای دیجیتال نیز از کنترل خارج شده است.

پس از اینکه جیمز شغلش را از دست داد، بیشتر روزهایش صرف گشتن در شبکه‌های اجتماعی، سر زدن مداوم به وب‌سایت‌های خبری و وسواس درباره اتفاقات نقاط مختلف جهان می‌شد.

اگر مطلبی در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌کرد، نیمه‌های شب از خواب بیدار می‌شد تا تعداد لایک‌ها و نظرها را بررسی کند. او می‌گوید احساس می‌کرد دنیای دیجیتال او را به گروگان گرفته است.

اما دیگر هیچ لذتی از استفاده از موبایلش نمی‌برد.

او می‌گوید: «از برداشتن موبایل هم می‌ترسیدم. انگار بخشی از روحم را از من گرفته بودند، اما با وجود این، نمی‌توانستم جلوی خودم را بگیرم.»

واتسون می‌گوید وقتی مراجعین برای نخستین‌بار وارد رینفورد هال می‌شوند، مضطرب و سردرگم‌اند و نمی‌خواهند موبایل‌هایشان را کنار بگذارند.

او می‌گوید: «آنها می‌گویند: "اما موبایلم را برای کار لازم دارم، باید با خانواده‌ام در ارتباط باشم." از لحن صدایشان می‌توان ترس را احساس کرد. موبایل برای آنها به یک پناهگاه امن تبدیل شده است.»

بسیاری از مراجعین دست‌کم ۲۸ روز را در این مرکز می‌گذرانند و در کنار جلسات گروهی و فردی روان‌درمانی، برای شناسایی ریشه‌های اعتیادشان و کاهش تدریجی وابستگی به موبایل کمک دریافت می‌کنند.

واتسون با آنها کار می‌کند تا به‌تدریج زمان استفاده از صفحه‌نمایش را کاهش دهند و متوجه شوند وقتی از موبایل فاصله می‌گیرند، چه افکار و احساساتی را تجربه می‌کنند.

او می‌گوید: «اغلب مشکل همین‌جاست - زندگی برای بعضی‌ها بیش از حد دشوار می‌شود و با غرق شدن در موبایل، خودشان را از دنیای واقعی جدا می‌کنند.»

اما این تلاش‌ها فقط به رینفورد هال محدود نمی‌شود. در نقاط مختلف جهان، افراد برای مقابله با اعتیاد دیجیتال گرد هم آمده‌اند و از یکدیگر حمایت می‌کنند.

در سال ۲۰۱۷، گروهی از افرادی که نگران وابستگی خود به انترنت و فناوری بودند، گرد هم آمدند و انجمن «معتادان گمنام انترنت و فناوری» را تاسیس کردند. انجمنی جهانی که با الهام از «الکلی‌های گمنام» شکل گرفته است.

جنی یکی از اعضای این انجمن است. او می‌گوید در اوج اعتیادش به موبایل، گاهی چندین روز نمی‌خوابید و به‌دلیل شدت وابستگی، به‌ندرت چیزی می‌خورد یا می‌آشامید.

این زن ۳۰ ساله که نخواست بی‌بی‌سی نام واقعی‌اش را منتشر کند، می‌گوید: «بخش‌هایی از زندگی‌ام را کاملا از دست می‌دادم.»

برای او فرقی نمی‌کرد روی صفحه نمایش چه چیزی ظاهر شود٬ فلم، سریال یا ویدیوی کوتاه، فقط باید مشغول تماشا می‌بود.

جنی می‌گوید: «تا زمانی که در حالت ترک قرار نگرفتم واز دوستان و خانواده‌ام نخواستم موبایل و وسایل دیجیتالم را از من دور نگه دارند، متوجه نشدم چقدر معتاد شده‌ام. اوضاع آن‌قدر بد بود که فکر می‌کردم اگر چیزی تماشا نکنم، می‌میرم.»

اگر دوباره دچار لغزش می‌شد، لپ‌تاپ یا موبایل اعضای خانواده را بدون اجازه برمی‌داشت. اما بعد احساس گناه و شرم به سراغش می‌آمد و برای فرار از این احساسات، دوباره ساعت‌ها به تماشای محتوا روی می‌آورد.

او پس از سال‌ها جست‌وجو برای یافتن کمک، با انجمن «معتادان گمنام انترنت و فناوری» آشنا شد و برنامه ۱۲ مرحله‌ای آن را دنبال کرد. جنی اکنون در مسیر بهبودی است و می‌گوید پنج سال است که هیچ فلم، سریال یا محتوای آنلاین تماشا نکرده است.

او می‌گوید اکنون با داشتن یک موبایل ساده و استفاده از انترنت فقط برای کارش احساس راحتی می‌کند. به گفته او، «حالا کنترل اوضاع دست خودم است.»

تام، یکی دیگر از اعضای «معتادان گمنام انترنت و فناوری» می‌گوید اعتیادش او را به روزهای بسیار تاریکی کشاند و گاهی ماه‌ها از زندگی‌اش در میان صفحه‌های نمایش از دست می‌رفت.

او می‌گوید: «۱۰ ساعت بدون وقفه غرق استفاده از وسایل دیجیتال می‌شدم٬ هم‌زمان موسیقی گوش می‌دادم، یوتیوب تماشا می‌کردم، در شبکه‌های اجتماعی می‌چرخیدم و بازی ویدیویی انجام می‌دادم.»

«بعد دو ساعت پیاده‌روی می‌کردم و دوباره همان چرخه را از سر می‌گرفتم. این وضعیت ممکن بود ماه‌ها ادامه پیدا کند.»

تام می‌گوید شدت این وابستگی باعث شد کسب‌وکارش را از دست بدهد و احساس کند دیگر هدفی در زندگی ندارد.

او می‌گوید: «به جایی رسیده بودم که به خودکشی فکر می‌کردم.»

اما حالا شرایطش تغییر کرده است: «دوباره از زندگی لذت واقعی می‌برم. پیکل‌بال بازی می‌کنم، وقت بیشتری را بیرون از خانه می‌گذرانم و به باشگاه می‌روم.»

هیلدا بورک، روان‌درمانگر مورد تأیید انجمن مشاوره و روان‌درمانی بریتانیا، پس از آنکه با شمار فزاینده‌ای از مراجعین دارای وابستگی به ابزارهای دیجیتال روبه‌رو شد، کتابی با عنوان «کاربرگ درمان اعتیاد به تلفن همراه» نوشت.

او می‌گوید اگر نگران هستید زمان زیادی را صرف صفحه‌نمایش می‌کنید، ابتدا رفتار خود را بررسی کنید و از خود بپرسید چه عاملی پشت این رفتار قرار دارد.

بورک می‌گوید: «از خودتان بپرسید: آن روز چه اتفاقی افتاده بود؟ آیا منتظر بودم کسی به پیامم پاسخ بدهد؟»

به گفته او، در بسیاری از موارد، همین انتظار برای دریافت پاسخ یک پیام، احساس ناراحتی اولیه را ایجاد می‌کند و باعث می‌شود برای فرار از آن، ناخودآگاه سراغ موبایل برویم.

او توصیه می‌کند: «به‌جای اینکه وارد فضای آنلاین شوید، کار دیگری انجام دهید٬ با دوستی تماس بگیرید، برای دویدن بیرون بروید یا کتاب بخوانید.»

او همچنین تأکید می‌کند: «خودتان را با احساس گناه یا شرمندگی سرزنش نکنید. در عوض، فکر کنید دفعه بعد چگونه می‌توانید این وضعیت را بهتر مدیریت کنید.»

در همین حال، شرکت‌های سازنده موبایل نیز قابلیت‌هایی را برای ثبت زمان استفاده از صفحه‌نمایش و محدود کردن دسترسی به برخی برنامه‌ها اضافه کرده‌اند تا به کاربران کمک کنند از چرخه اعتیادآوری که بسیاری در آن گرفتار می‌شوند، خارج شوند.

ماریوس امیدوار است که دوره روان‌درمانی بتواند به او کمک کند بر وابستگی‌اش به موبایل غلبه کند. با این حال، او می‌گوید استفاده از موبایل همیشه هم جنبه منفی ندارد٬ چرا که به کمک برنامه‌های مختلف، در حال یادگیری زبان اسپانیایی است.

او می‌گوید: «همه‌چیز بد نیست.»

اما تنها چند ثانیه بعد، ناخودآگاه دستش به سمت موبایلش می‌رود. به محض اینکه آن را لمس می‌کند، انگار تصمیمش را به یاد می‌آورد و با حالتی قاطع موبایل را کنار می‌گذارد.

او می‌گوید: «هر روز با خودم عهد می‌کنم کمتر از موبایل استفاده کنم و واقعا هم دارد نتیجه می‌دهد. هر روز، کم‌کم دوباره از زندگی لذت می‌برم. مطمئنم که می‌شود از پس این کار برآمد.»