Vì sao các CEO công nghệ đổ lỗi cho AI về việc sa thải hàng loạt?

Việc cắt giảm nhân sự quy mô lớn tại các công ty công nghệ lớn đã trở thành một chuyện thường tình hàng năm. Tuy nhiên, cách các giám đốc điều hành giải thích những quyết định đó đã thay đổi.

Những từ ngữ sáo rỗng như hiệu quả, tuyển dụng quá nhiều và quá nhiều tầng quản lý đã không còn được sử dụng.

Ngày nay, tất cả các lời giải thích đều bắt nguồn từ trí tuệ nhân tạo (AI).

Trong những tuần gần đây, các gã khổng lồ Google, Amazon, Meta, cũng như các công ty nhỏ hơn như Pinterest và Atlassian, đều đã công bố hoặc cảnh báo về kế hoạch thu hẹp lực lượng lao động của họ, chỉ ra những phát triển trong AI mà họ cho rằng đang cho phép họ làm được nhiều việc hơn với ít người hơn.

"Tôi nghĩ rằng năm 2026 sẽ là năm mà AI bắt đầu thay đổi mạnh mẽ cách chúng ta làm việc," ông chủ của Meta, Mark Zuckerberg, đã nói vào tháng Một.

Kể từ đó, công ty của ông, sở hữu Facebook, Instagram và WhatsApp, đã sa thải hàng trăm người, gồm cả 700 người chỉ mới đây.

Meta, công ty có kế hoạch tăng gần gấp đôi chi tiêu cho AI trong năm nay, vẫn đang tuyển dụng trong "các lĩnh vực ưu tiên", một người phát ngôn cho hay.

Tuy nhiên, theo thông tin từ hai nguồn của công ty gửi tới BBC, dự kiến ​​sẽ có thêm nhiều đợt cắt giảm việc làm trong những tháng tới, đồng thời nhiều bộ phận của công ty cũng đang tạm dừng tuyển dụng.

'Tôi muốn đi trước xu hướng'

Jack Dorsey, người đứng đầu công ty công nghệ tài chính Block, thậm chí còn nói rõ hơn về mục tiêu của mình.

"Đây không chỉ là về hiệu quả," ông nói với các cổ đông vào tháng trước khi thông báo rằng công ty của mình, đơn vị vận hành các nền tảng như CashApp, Square và Tidal, sẽ cắt giảm gần một nửa lực lượng lao động.

"Các công cụ trí tuệ nhân tạo đã thay đổi ý nghĩa của việc xây dựng và điều hành một công ty… Một đội ngũ nhỏ hơn đáng kể, sử dụng các công cụ mà chúng tôi đang xây dựng, có thể làm được nhiều việc hơn và làm tốt hơn."

Ông Dorsey dự đoán "đa số các công ty" sẽ đi đến kết luận tương tự trong vòng một năm tới. "Tôi muốn đi trước xu hướng đó," ông nói thêm.

Những lời của ông Dorsey đã vấp phải nhiều hoài nghi, những người chỉ ra rằng ông đã chỉ đạo ít nhất hai đợt cắt giảm việc làm hàng loạt trong hai năm qua và chưa bao giờ đề cập đến trí tuệ nhân tạo.

Nhưng việc giải thích việc cắt giảm bằng cách chỉ ra những tiến bộ trong trí tuệ nhân tạo nghe có vẻ thuyết phục hơn là viện dẫn áp lực chi phí hoặc mong muốn làm hài lòng các cổ đông, theo nhà đầu tư công nghệ Terrence Rohan, người từng giữ ghế trong nhiều hội đồng quản trị công ty.

"Việc đề cập đến AI sẽ khiến bài đăng trên blog hấp dẫn hơn," ông Rohan nói.

"Hoặc ít nhất nó sẽ không khiến bạn trông giống như kẻ xấu chỉ muốn cắt giảm nhân sự để tiết kiệm chi phí."

Điều đó không có nghĩa là những lời nói đó không có cơ sở, ông Rohan nói thêm. Một số công ty mà ông đang hỗ trợ đang sử dụng mã nguồn được AI tạo ra từ 25% đến 75%.

Đó là dấu hiệu cho thấy mối đe dọa thực sự mà các công cụ AI để viết mã gây ra đối với các công việc như nhà phát triển phần mềm, kỹ sư máy tính và lập trình viên, những vị trí từng được coi là gần như đảm bảo cho sự nghiệp ổn định, lương cao.

"Một phần là do câu chuyện đang thay đổi, một phần là do chúng ta thực sự bắt đầu thấy những bước tiến vượt bậc về năng suất," Anne Hoecker, một đối tác tại Bain, người đứng đầu bộ phận công nghệ của công ty tư vấn, nói về việc cắt giảm việc làm gần đây.

"Gần đây, các nhà lãnh đạo nhận thấy rằng những công cụ này đủ tốt để thực sự có thể làm cùng một lượng công việc với lượng nhân viên ít hơn đáng kể."

Thể hiện 'tính kỷ luật' bằng cách chi 650 tỷ đô la

Có một cách khác mà trí tuệ nhân tạo đang dẫn đến việc cắt giảm việc làm - và điều đó không liên quan gì đến khả năng kỹ thuật của các công cụ lập trình và chatbot.

Amazon, Meta, Google và Microsoft đang cùng nhau lên kế hoạch đầu tư 650 tỷ đô la vào AI trong năm tới.

Khi các nhà điều hành tìm cách giảm bớt sự lo ngại của nhà đầu tư về chi phí này, họ sẽ dùng đến khoản dành cho tiền lương, vốn thường là khoản chi lớn nhất của các công ty công nghệ.

Các công ty không hề che giấu mối liên hệ này.

Vào tháng Hai, các giám đốc của Amazon cho biết họ có kế hoạch chi 200 tỷ đô la trong năm tới cho các khoản đầu tư vào AI, nhiều nhất trong số tất cả các công ty công nghệ lớn.

Đồng thời, giám đốc tài chính của công ty lưu ý rằng họ sẽ tiếp tục "nỗ lực hết sức để bù đắp điều đó bằng hiệu quả và giảm chi phí" ở những nơi khác trong công ty. Kể từ tháng 10/2025, Amazon đã cắt giảm khoảng 30.000 nhân viên văn phòng.

Google, công ty đã thực hiện một số đợt cắt giảm việc làm quy mô nhỏ hơn kể từ khi sa thải 12.000 người vào năm 2023, đã đưa ra những đảm bảo tương tự cho các nhà đầu tư vào tháng Hai, khi thảo luận về kế hoạch đầu tư vào AI của mình.

"Càng giải phóng được nhiều vốn trong tổ chức để đầu tư, chúng tôi càng có thể thúc đẩy guồng máy đầu tư để hỗ trợ tăng trưởng trong tương lai tốt hơn," Giám đốc tài chính Anat Ashkenazi cho hay.

Mặc dù chi phí, chẳng hạn, đối với 30.000 nhân viên của Amazon nhỏ hơn nhiều so với kế hoạch chi tiêu cho AI của công ty này, nhưng các công ty có quy mô như vậy hiện sẽ tận dụng mọi cơ hội để cắt giảm chi phí, ông Rohan bình luận.

"Họ đang thực hiện việc này từng chút một," ông Rohan nói về việc cắt giảm chi phí tại các công ty công nghệ lớn. "Nếu có thể điều chỉnh bộ máy dù chỉ một chút, điều đó cũng rất hữu ích."

Bà Hoecker nói rằng việc cắt giảm việc làm cũng là tín hiệu cho các nhà đầu tư thị trường chứng khoán, vốn đang lo ngại về chi phí "thực sự và khổng lồ" của việc phát triển AI, rằng các giám đốc điều hành không tùy tiện ném tiền.

"Điều đó cho thấy sự kỷ luật," bà Hoecker nói.

"Có thể việc sa thải nhân viên sẽ không làm giảm đáng kể khoản chi phí đó, nhưng bằng cách tạo ra một chút dòng tiền, điều đó cũng có lợi."