Thượng đỉnh Trump-Tập: Những điều không được nói ra có thể mới là điều quan trọng nhất

Hôm 28/9, Trung Quốc đã công bố thêm thông tin về những nội dung đã được nhất trí trong các cuộc trao đổi giữa ông Tập Cận Bình và ông Donald Trump tuần trước, qua đó làm sáng tỏ một số kết quả cụ thể.

Nhưng cuộc thượng đỉnh không đem đến tuyên bố chung nào và cũng đạt được ít đột phá lớn.

Thay vào đó, hai chính phủ đã đưa ra các tường thuật riêng về cuộc gặp, có lẽ là dấu hiệu cho thấy bất chấp các chuyến thăm Nhà Trắng và lời hứa về quan hệ nồng ấm hơn, Washington và Bắc Kinh vẫn dè chừng lẫn nhau.

Dưới đây là bốn điều mà hiện nay chúng ta đã biết và vẫn chưa biết về những gì đã diễn ra tại các cuộc đàm phán.

Một đối thoại mới về AI và kênh liên lạc mới

Bắc Kinh cho biết họ đã nhất trí với Washington về việc khởi động một cơ chế đối thoại mới về AI, với các cuộc đàm phán tiếp theo được lên lịch vào cuối tháng 11.

Trong bối cảnh cả hai nước chạy đua phát triển trí tuệ nhân tạo tiên tiến, động thái này cho thấy họ nhận thấy cần có một số rào chắn đối với công nghệ đang ngày càng được sử dụng trong mọi lĩnh vực, từ kinh doanh đến hoạch định quân sự.

Hai bên cũng đã nhất trí thiết lập một kênh liên lạc cho các sự cố liên quan đến AI, nhằm ngăn các hiểu lầm hoặc diễn biến bất ngờ leo thang thành một cuộc đối đầu rộng lớn hơn.

Cuộc gặp được giới quan sát theo dõi sát sao để tìm kiếm bất kỳ diễn biến hay thỏa thuận nào liên quan đến AI, đặc biệt sau các lời kêu gọi từ những công ty Mỹ như Anthropic về việc làm chậm tốc độ phát triển, cũng như những tiết lộ rằng OpenAI đã truy cập trái phép vào các trang web của chính phủ tại những quốc gia như Úc và đã "can thiệp" vào nhiều trang web của các cơ quan chính phủ Mỹ.

Đình chiến thương mại: Những gì được đưa vào và những gì còn bỏ ngỏ

Truyền thông nhà nước Trung Quốc lần đầu tiên xác nhận hôm 28/9 rằng thỏa thuận đình chiến thương mại đã được gia hạn đến ngày 10/1/2027.

Việc gia hạn ngắn này bảo đảm rằng hai nhà lãnh đạo sẽ gặp lại nhau tại các sự kiện quốc tế lớn vào cuối năm nay.

Ông Trump sẽ tham dự hội nghị Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương tại Thâm Quyến vào tháng 11, trong khi ông Tập dự kiến sẽ tới Miami dự hội nghị G20 vào tháng 12.

Việc các nhà lãnh đạo của hai nền kinh tế lớn nhất thế giới gặp nhau thường xuyên như vậy là điều hiếm thấy.

Nhưng Bắc Kinh đã hy vọng có một sự gia hạn dài hơn nhiều cho thỏa thuận đình chiến, khiến khoảng thời gian tạm hoãn hai tháng này chỉ là một lợi ích khiêm tốn chứ không phải một đột phá lớn.

Trung Quốc cũng giành được mức thuế thấp hơn đối với lượng hàng hóa trị giá 30 tỷ USD nhập vào Mỹ và Bắc Kinh được chờ đợi sẽ có các đợt cắt giảm tương ứng.

Các sản phẩm Trung Quốc được đưa tới các cửa hàng tại Mỹ, từ đồ chơi, thiết bị gia dụng cỡ nhỏ cho tới đồ trang trí Giáng sinh, sẽ được hưởng lợi từ mức thuế thấp hơn này.

Chính quyền Trump cũng cho biết Bắc Kinh sẽ mua ít nhất 10 triệu tấn than mỗi năm trong các năm 2027 và 2028.

Điều đáng chú ý là những gì đã bị bỏ ngỏ.

Không có đề cập nào đến việc gia tăng xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc sang Mỹ, cũng không có dấu hiệu nào cho thấy sẽ có sự nới lỏng về các biện pháp hạn chế đối với chất bán dẫn tiên tiến của Mỹ.

Mỹ không đề cập đến Đài Loan, nhưng Trung Quốc thì có

Bản thông tin của Nhà Trắng không nhắc đến Đài Loan, nhưng vấn đề này rõ ràng là ưu tiên của ông Tập Cận Bình.

Theo tường thuật của phía Bắc Kinh về các cuộc đàm phán, ông Tập đã thúc giục ông Donald Trump chính thức phản đối nền độc lập của Đài Loan và xử lý vấn đề này một cách thận trọng.

Sau cuộc gặp trước đó vào tháng 5, ông Trump tiết lộ rằng ông Tập đã trực tiếp hỏi liệu Mỹ có bảo vệ Đài Loan trong trường hợp Trung Quốc tấn công hay không.

Ông nói với các phóng viên: "Chỉ có một người biết điều đó và đó là tôi", đồng thời đặt câu hỏi liệu việc quân Mỹ "di chuyển 9.500 dặm để tham chiến" vì vấn đề này có hợp lý hay không.

Lần này, ông Trump tiết lộ ít thông tin hơn nhiều.

"Chúng tôi không nói nhiều về vấn đề đó," ông nói với các phóng viên vào cuối tuần.

"Hiện tại mọi thứ vẫn ổn. Mọi việc đang tiếp diễn," ông Trump nói. "Ông ấy hiểu rất rõ cảm nhận của tôi."

Sự im lặng đó có thể mang nhiều ý nghĩa.

Trước đây, ông Trump từng mô tả gói bán vũ khí trị giá 14 tỷ USD mà Mỹ đề xuất cho Đài Loan là "một quân bài đàm phán rất tốt" trong các cuộc trao đổi của ông với Bắc Kinh.

Gói vũ khí này đã bị đình lại trong nhiều tháng.

Khiến tình hình càng trở nên khó hiểu hơn, Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc David Perdue nói với Fox News rằng ông Trump đã đề nghị bán vũ khí cho ông Tập trong thời gian diễn ra hội nghị thượng đỉnh.

Bộ Ngoại giao sau đó đã làm rõ rằng luật pháp Mỹ cấm bán vũ khí cho Trung Quốc và không có kế hoạch nào theo hướng đó.

Bắc Kinh coi hòn đảo tự quản Đài Loan là một phần của Trung Quốc.

Hầu hết các quốc gia, bao gồm cả Mỹ, không công nhận Đài Loan là một quốc gia độc lập, nhưng Washington phản đối mọi nỗ lực sử dụng vũ lực để giành quyền kiểm soát hòn đảo và cam kết cung cấp vũ khí cho Đài Loan.

Trung Quốc có thể đang mở rộng cánh cửa đầu tư

Trung Quốc cho biết sẽ cho phép nhiều công ty tài chính nước ngoài hơn, bao gồm các ngân hàng, công ty đầu tư và công ty bảo hiểm có hậu thuẫn từ Mỹ, nộp đơn xin kinh doanh và mở văn phòng tại Trung Quốc.

Tuy nhiên, mọi sự chấp thuận vẫn sẽ phụ thuộc vào luật pháp và các quy định của Trung Quốc.

Dòng cuối cùng đó là điểm mấu chốt.

Trung Quốc đang mở cửa, nhưng vẫn kiểm soát ai được bước qua cánh cửa đó.

Các công ty tài chính nước ngoài từ lâu đã phàn nàn rằng các rào cản pháp lý, yêu cầu cấp phép và những lo ngại về lệnh cấm xuất cảnh khiến việc mở rộng hoạt động tại Trung Quốc trở nên khó khăn, ngay cả khi về mặt kỹ thuật thì quyền tiếp cận thị trường được cho phép.

Bắc Kinh cũng cho biết họ đang thảo luận các phương án nhằm tăng số lượng chuyến bay giữa hai nước, nhưng chưa bên nào giải thích điều đó sẽ được thực hiện như thế nào.

Và dù đã cho phép công dân từ hơn 75 quốc gia trên thế giới được nhập cảnh miễn thị thực, Trung Quốc vẫn chưa mở rộng quyền lợi đó cho công dân Mỹ.

Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Mỹ vẫn xếp việc đi lại tới Trung Quốc ở mức cảnh báo Cấp độ 2, khuyến nghị du khách "cần tăng cường thận trọng" do nguy cơ thực thi pháp luật tùy tiện, lệnh cấm xuất cảnh và nguy cơ bị giam giữ.

Vì vậy, mặc dù hai bên đang nói về việc khuyến khích kinh doanh và đi lại, một số trở ngại lớn nhất vẫn còn đó.

Vậy chúng ta biết điều gì?

Hội nghị thượng đỉnh này tạo ra thêm đối thoại, nhưng tính đến nay vẫn mang đến rất ít thay đổi về mặt quyết sách.

Những vấn đề gây tranh cãi nhất, từ công nghệ tiên tiến đến Đài Loan, vẫn chưa được giải quyết.

Nhưng đối với cả hai nhà lãnh đạo, đây là một kết quả quen thuộc: lời hứa về nhiều kênh liên lạc hơn, những nhượng bộ kinh tế ở mức khiêm tốn và các đề xuất khiêm tốn nhằm ổn định quan hệ.

Và mặc dù cả hai đều tiếp tục cam kết duy trì mối quan hệ ổn định, việc duy trì đối thoại Mỹ-Trung dường như dễ dàng hơn nhiều so với việc yêu cầu một trong hai siêu cường đưa ra nhượng bộ.