'Đồng chí này là con đồng chí nào?': Câu chuyện dài trong chính trường Việt Nam

Khi được Quốc hội bầu làm thủ tướng vào ngày 7/4, ông Lê Minh Hưng trở thành trường hợp đầu tiên con một lãnh đạo cấp cao bước vào nhóm lãnh đạo chủ chốt của Việt Nam.

Cha của ông Hưng, ông Lê Minh Hương, từng là một thượng tướng Công an, ủy viên Bộ Chính trị và là Bộ trưởng Nội vụ (Công an) giai đoạn 1996-2002.

Sự thăng tiến của ông Lê Minh Hưng đại diện cho một xu hướng các chính trị gia đi lên từ nền tảng truyền thống gia đình và các mối quan hệ thuận lợi từ thế hệ đi trước.

Trên chính trường Việt Nam, có nhiều gương mặt như vậy.

Ở khóa trước, ông Trần Tuấn Anh, con trai của cựu Chủ tịch nước Trần Đức Lương, đã được bầu vào Bộ Chính trị - cơ quan ra quyết định quan trọng nhất của Đảng.

Ở những khóa trước, con trai của ông Nông Đức Mạnh - tổng bí thư giai đoạn 2001-2011 - là ông Nông Quốc Tuấn cũng có tên trong Ban chấp hành Trung ương Đảng.

Trong khóa 14 này, ngoài ông Lê Minh Hưng, có hai gương mặt nổi bật khác - đều là con trai của cựu Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, là ủy viên Bộ Chính trị Nguyễn Thanh Nghị và ủy viên Trung ương Dự khuyết Nguyễn Minh Triết.

'Hạt giống đỏ' Lê Minh Hưng

Ông Lê Minh Hưng sinh ra trong một gia đình có truyền thống theo ngành công an. Cha của ông, cố Thượng tướng Lê Minh Hương, có gần năm thập niên công tác trong ngành công an trước khi về hưu vào năm 2002, với chức vụ cao nhất là ủy viên Bộ Chính trị, bộ trưởng Công an.

Hai người con trai lớn của ông Hương – tức anh trai của Thủ tướng Hưng – cũng theo ngành công an, thăng tiến tới cấp tướng và giữ các vị trí quan trọng trong bộ này.

Ông Hưng không gia nhập lực lượng vũ trang. Ông học đại học ngoại ngữ và chính sách công, sau khi ra trường thì làm việc tại Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Từ cấp cán bộ phòng ban, ông dần bước lên các nấc thang cao hơn trong guồng máy nhà nước.

Nhìn lại quá trình học tập và làm việc của tân Thủ tướng Lê Minh Hưng, có thể thấy ông từ lâu đã được "quy hoạch" theo một lộ trình kiểu "hạt giống đỏ".

Từ vị trí chuyên viên tại Phòng Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF) thuộc Vụ Quan hệ Quốc tế, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, ông đã được gửi đi học về kinh tế thị trường và phân tích tài chính của IMF tại Đại học Kinh tài Thượng Hải, Trung Quốc trong khoảng ba tháng vào năm 1996.

Tiếp đó, ông được cử đi học thạc sĩ về chính sách công tại Đại học Saitama, Nhật Bản. Khóa học cao học của ông kéo dài từ tháng 10/1996 đến tháng 9/1997, tức chỉ khoảng gần một năm, khá ngắn so với thông lệ.

Trở về từ khóa học trên, ông Hưng nhanh chóng được thăng lên cấp phó phòng, rồi trưởng phòng phụ trách về Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Ngân hàng Nhà nước (1998-2002).

Tiếp đó, ông làm phó vụ trưởng, rồi vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế của cơ quan này (2002-2009), và đến 2011, ông được Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng bổ nhiệm làm phó thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Năm 2014 đánh dấu một bước ngoặt trong hành trình quy hoạch nhà lãnh đạo Lê Minh Hưng, khi ông được phân công làm phó chánh văn phòng Trung ương Đảng, bước đệm để ông được bầu làm ủy viên Trung ương Đảng vào năm 2016.

Ông Hưng trở lại Ngân hàng Nhà nước vào tháng 4/2016 với vị trí thống đốc Ngân hàng Nhà nước.

Trong khoảng thời gian 10 năm, từ 2016 đến 2026, ông Lê Minh Hưng đã có những bước tiến vững chắc trên chính trường, với việc dịch chuyển qua lại giữa Ngân hàng Nhà nước và cơ quan Đảng.

Tháng 10/2020, ông lại trở lại Văn phòng Trung ương Đảng, chức vụ lúc này là chánh văn phòng.

Sự kiện bà Trương Thị Mai bị cho về hưu đã tạo điều kiện cho ông Lê Minh Hưng ngồi vào chiếc ghế trưởng ban Tổ chức Trung ương sau khi được bầu vào Bộ Chính trị vào tháng 5/2024.

Quá trình công tác này đã giúp chuẩn bị cho ông Hưng một bộ hồ sơ dày, cùng với đó là kinh nghiệm về quản lý kinh tế, tài chính, công tác đảng, công tác tổ chức cán bộ.

Sự chuẩn bị công phu này, cùng với đó là việc sửa đổi các quy định về tiêu chuẩn lãnh đạo chủ chốt, đã giúp ông Hưng đảm bảo vừa vặn cho vị trí đứng đầu chính phủ.

Bên cạnh truyền thống gia đình và sự quy hoạch công phu của tổ chức, ông Hưng còn có các thuận lợi khác nhờ các mối quan hệ trong lịch sử.

Trong giai đoạn ông Lê Minh Hương, một nhà tình báo Việt Nam, làm bộ trưởng Công an, ông Tô Lâm cũng từng có những bước thăng tiến từ phó cục trưởng, rồi cục trưởng Cục Bảo vệ Chính trị (I và III), Tổng cục An ninh.

Những người con trai của ông Nguyễn Tấn Dũng

Sau khi ông Nguyễn Tấn Dũng rời chính trường vào năm 2016, về hưu "làm người tử tế" tại Đại hội 12, nhiều cựu thành viên nội các của ông đã trở thành "củi" trong chiến dịch Đốt lò của ông Nguyễn Phú Trọng.

Tiền đồ chính trị của hai người con ông Dũng – Nguyễn Thanh Nghị và Nguyễn Minh Triết – cũng bị đặt dấu chấm hỏi. Tuy nhiên, những diễn biến trời long đất lở trong hơn hai năm qua đã đảo ngược tình hình.

Trong khoảng thời gian gần đây, cùng với cuộc củng cố quyền lực mạnh mẽ của Tổng Bí thư Tô Lâm, cựu Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đột nhiên nổi bật trở lại. Đã về hưu được 10 năm và không còn đóng vai trò chính thức nào trong chính quyền, nhưng ông Dũng được cho là có tác động rất lớn đến quá trình xây dựng quyền lực của ông Tô Lâm.

Trả lời BBC News Tiếng Việt hồi tháng 7/2025, Giáo sư người Mỹ Zachary Abuza nói rằng ông Tô Lâm cần ông Nguyễn Tấn Dũng để đảm bảo sự hậu thuẫn từ miền Nam cho các cải cách chính trị, việc tái cơ cấu bộ máy chính phủ và các kế hoạch kinh tế.

Theo ông Abuza, trong hệ thống chính trị Việt Nam, vai trò của các bậc lão thành rất quan trọng và ông Tô Lâm đã tranh thủ sự ủng hộ của một chính trị gia kỳ cựu như ông Dũng, đổi lại là sự thăng tiến của hai người con ông Dũng.

Ông Nguyễn Thanh Nghị, người con lớn của ông Dũng, khởi đầu có một chút trục trặc trước Đại hội 11 khi không có tên trong danh sách các đại biểu đoàn TP HCM dự đại hội Đảng. Tuy nhiên, ông Nghị đã trúng cử ủy viên dự khuyết Trung ương từ danh sách do chính đại hội đề cử.

Không có bằng chứng cho thấy vai trò của ông Nguyễn Tấn Dũng trong chuyện này như thế nào, nhưng đây là giai đoạn ông đang là một vị thủ tướng đầy quyền lực.

Từ bước khởi đầu ấy, ông Nghị đã trúng ủy viên Trung ương ba kỳ tiếp theo.

Sau khi ông Dũng rời chính trường vào năm 2016, ông Nghị chủ yếu đảm trách các vị trí lãnh đạo ở tỉnh Kiên Giang và làm thứ trưởng, rồi bộ trưởng Bộ Xây dựng.

Vào năm 2020, ông Nguyễn Thanh Nghị, trong tư cách bí thư Tỉnh ủy Kiên Giang, phải làm kiểm điểm vì các sai phạm đất đai xảy ra tại tỉnh này trong giai đoạn 2011-2017 (ông Nghị làm phó bí thư, phó chủ tịch UBND tỉnh và bí thư tỉnh Kiên Giang trong giai đoạn 2014-2020).

Sự nghiệp chính trị của ông đã bật tăng trở lại, trùng với giai đoạn suy yếu quyền lực của ông Trọng và sự đi lên của ông Tô Lâm. Sau khi ông Trọng qua đời vào tháng 7/2024, ông Tô Lâm đã trở thành nhà lãnh đạo cao nhất và công chúng nhìn thấy hình ảnh của ông Nguyễn Tấn Dũng xuất hiện bên cạnh tân tổng bí thư thường xuyên hơn tại các sự kiện quốc gia.

Ông Nguyễn Thanh Nghị, sau khi rời bộ Xây dựng vào tháng 1/2025, 8 tháng sau, ông lại quay trở lại Hà Nội khi được Đảng bổ nhiệm vào ghế trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, rồi được bầu làm ủy viên Bộ Chính trị khóa 14 vào đầu năm 2026.

Gia đình ông Nguyễn Tấn Dũng không chỉ có ông Nguyễn Thanh Nghị tham gia chính trường.

Trước Đại hội 14, một số bản tin truyền hình của Việt Nam đã đưa tin về các lớp bồi dưỡng ủy viên Trung ương, trong đó có hình ảnh ông Nguyễn Minh Triết, con trai út của ông Nguyễn Tấn Dũng, tham dự với tư cách học viên. Lúc bấy giờ, trong bối cảnh chính trường Việt Nam đang có nhiều biến động, đã có các dự báo về khả năng ông Triết vào Ban Chấp hành Trung ương.

Kết quả của Đại hội 14 cho thấy ông Triết đã trúng cử, trong khi một số nhân vật dày dạn kinh nghiệm cùng tham gia khóa bồi dưỡng trên, như Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng, lại không có tên trong danh sách 200 ủy viên Trung ương.

Những số phận khác

Trước ông Lê Minh Hưng và ông Nguyễn Thanh Nghị, từng có trường hợp con của cựu lãnh đạo chủ chốt vào Bộ Chính trị.

Đó là ông Trần Tuấn Anh, con của cố Chủ tịch nước Trần Đức Lương.

Khi còn là bộ trưởng Công Thương, ông Trần Tuấn Anh từng bị chỉ trích và phải viết thư "xin lỗi người dân" khi một chiếc xe biển xanh của Bộ Công Thương vào tận bãi đỗ ở sân bay Nội Bài (Hà Nội) để đón vợ ông vào năm 2019.

Dù bị điều tiếng, nhưng tại Đại hội 13 vào năm 2021, ông vẫn tái cử Ban Chấp hành Trung ương Đảng và, không những thế, còn được bầu vào Bộ Chính trị. Sau đó, ông được phân công giữ chức trưởng ban Kinh tế Trung ương.

Tuy nhiên, vào tháng 1/2024, ông đã bị cho thôi chức với các sai phạm được xác định xảy ra vào thời ông lãnh đạo Bộ Công Thương.

Một trường hợp khác cũng có kết cục tương tự là ông Nguyễn Xuân Anh, con trai của cựu Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương Nguyễn Văn Chi.

Ông Xuân Anh, lúc mới 35 tuổi vào năm 2011, đã trúng ủy viên dự khuyết Trung ương cùng khóa 11 với ông Nguyễn Thanh Nghị.

Sau đó, ông còn trúng ủy viên Trung ương ở khóa tiếp theo và chức vụ cao nhất mà ông đảm trách là bí thư Thành ủy Đà Nẵng.

Thế nhưng, vào tháng 9/2017, Ủy ban Kiểm tra Trung ương Đảng đã kết luận rằng những vi phạm, khuyết điểm của ông Nguyễn Xuân Anh là nghiêm trọng, làm ảnh hưởng xấu đến uy tín của tổ chức Đảng và cá nhân, gây bức xúc trong cán bộ, đảng viên và nhân dân, "đến mức phải thi hành kỷ luật". Dư luận cho rằng các vi phạm này liên quan đến vụ án Vũ Nhôm.

Vào tháng 10 cùng năm, Ban Chấp hành Trung ương khóa 12 đã cách chức bí thư Thành ủy Đà Nẵng cùng các chức vụ khác trong Đảng của ông. Hội đồng Nhân dân TP Đà Nẵng sau đó đã bãi nhiệm các chức danh trong chính quyền.

Con trai cựu Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh là Nông Quốc Tuấn có một sự nghiệp không mấy nổi bật. Vốn là một cán bộ Đoàn Thanh niên, ông Tuấn sau đó thăng tiến lên các cương vị cao hơn trong đảng và chính quyền, với các chức vụ đáng chú ý nhất là ủy viên Trung ương Đảng khóa 11, bí thư Tỉnh ủy Bắc Giang (2010-2012).

Bí thư tỉnh ủy là chức danh trong Đảng tương đương với hàm bộ trưởng. Tuy nhiên, ông Tuấn sau đó thay vì thăng tiến thì lặng lẽ hơn với chức danh thứ trưởng, phó chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc tới năm 2024, và nghỉ hưu khi vừa qua tuổi 61.

61 tuổi cũng là thời điểm thái tử Đảng Lê Mạnh Hà – con cố Chủ tịch nước Lê Đức Anh – về hưu khi đang giữ chức phó chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ, chức vụ cao nhất ông nắm giữ.

Ông Hà là người bị Ủy ban Kiểm tra Trung ương Đảng kỷ luật khiển trách vào tháng 12/2018 do liên quan đến vụ án MobiFone, sự kiện khiến cho hai lãnh đạo Bộ Thông tin và Truyền thông phải hầu tòa.

Sự thăng tiến của hàng loạt thái tử Đảng trong thời gian qua diễn ra dưới thời ông Nguyễn Phú Trọng làm tổng bí thư, và cả thời ông Tô Lâm làm lãnh đạo.

Trái với gia đình hàng loạt các lãnh đạo chủ chốt, những người con của ông Nguyễn Phú Trọng dường như đứng ngoài chính trị.

Khi ông Nguyễn Phú Trọng qua đời vào tháng 7/2024, người con trai của ông, chỉ là một công chức nhà nước bình thường, đã thay mặt gia đình nói lời cảm tạ. Đó cũng là một trong những dịp hiếm hoi con trai ông Trọng xuất hiện trên báo chí.

Theo một bài viết đăng vào tháng 7/2024 trên Tạp chí Cộng sản, ông Trọng còn có một người con gái là bà Nguyễn Thị Kim Ngọc, là ủy viên Ban Biên tập, chánh văn phòng của tạp chí này. Tạp chí Cộng sản là nơi mà ông Trọng từng làm tổng biên tập trước khi thăng tiến lên các chức vụ cao hơn.

Điều này rất khác với gia đình của các cựu Tứ Trụ khác cùng thời với ông Trọng.

Con trai của cựu Chủ tịch nước Trương Tấn Sang là ông Trương Tấn Sơn, 42 tuổi, mới đây đã được bổ nhiệm làm giám đốc Sở Công thương tỉnh Tây Ninh, tỉnh mới hình thành từ sự sáp nhập tỉnh Long An và Tây Ninh cũ.

Đó là một sự thăng tiến khi ông Sơn, từng là phó tổng giám đốc Saigontourist, một công ty nhà nước của TP HCM, rồi rẽ sang con đường chính trị, từ cấp huyện rồi cấp xã ở Tây Ninh.

Con trai ông Nguyễn Sinh Hùng là ông Nguyễn Sinh Nhật Tân, sinh năm 1975, hiện là thứ trưởng Bộ Công thương.

Một nhân vật khác ít được chú ý cho tới gần đây là Giám đốc Kho bạc Nhà nước Trần Quân – con trai của cố Chủ tịch nước Trần Đại Quang. Ông Quân, 43 tuổi, mới đây đã được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa 14 với tư cách ủy viên dự khuyết.

'Đồng chí này là con đồng chí nào?'

Tương tự như Trung Quốc, khái niệm "Thái tử Đảng" cũng đã được đề cập đến từ lâu tại Việt Nam, chỉ con em cán bộ lãnh đạo tham gia chính trường, nắm giữ các trọng trách quốc gia.

Dư luận Việt Nam từ lâu đã râm ran vì tình trạng "vua thì lại làm vua", vốn được cho là thiếu minh bạch trong hệ thống tuyển dụng và thăng tiến trong hệ thống chính trị.

Lời phàn nàn về tệ "con ông cháu cha" thực ra đã len vào nghị trường.

Để phản bác, hồi năm 2015, Phó Bí thư Thành ủy TP HCM Nguyễn Thị Quyết Tâm từng nói: "Nếu như con em cán bộ lãnh đạo có sự trưởng thành và được các đại hội Đảng tín nhiệm, được tổ chức tín nhiệm giao những trọng trách thì đó là điều hạnh phúc của dân tộc, của Đảng... Không có gì nghi ngại cả. Đó là sự kế thừa truyền thống, họ giữ gìn truyền thống đó và biết phát huy truyền thống đó để làm tiếp sự nghiệp mà cha ông họ đã đi."

Phát biểu này sau đó đã được nhiều người dẫn lại ở trên mạng xã hội, với mục đích đa phần là để châm biếm.

Hồi năm 2016, tác giả Duyên Trường trên báo Tuổi Trẻ từng kể rằng trong một buổi lễ có truyền hình trực tiếp, khi một cán bộ trẻ lên đăng đàn, bên dưới có một đại biểu hỏi: "Đồng chí này là con đồng chí nào?"

Tác giả Duyên Trường lúc đó nhận định rằng rõ ràng là trong trường hợp cụ thể ấy, nhân vật chính "đồng chí này" không phải là yếu tố quan trọng, mà quan trọng hơn ở đây là "đồng chí nào".

Thực ra, trên thế giới, việc con cái các cựu chính trị gia tiếp nối truyền thống cha ông mình là điều khá phổ biến, chẳng hạn ở Mỹ có các gia tộc Kennedy hoặc gia tộc Bush. Tuy nhiên, điểm khác biệt ở đây là Việt Nam có một môi trường chính trị khác hẳn.

Với sự lãnh đạo độc quyền của Đảng Cộng sản, các sự bổ nhiệm, thăng tiến thường thiếu tính minh bạch, không có sự thách thức từ phe đối lập và sự soi xét của báo chí, do đó các lời đàm tiếu, phàn nàn về tệ "con ông cháu cha" có cơ hội và lý do để nảy nở, nhất là khi xảy ra các vụ bê bối như trường hợp các ông Trần Tuấn Anh và Nguyễn Xuân Anh.