Làng Văn vs BH Media: Từ vụ kiện liên bang đến cuộc điều tra của chính phủ Mỹ

Những năm đầu ở Mỹ, tôi tình cờ nghe được một cuốn băng – người bạn bảo là của Làng Văn, một cái tên lạ, nhưng nghe là có cảm tình ngay. Và bài làm tôi gần như rơi nước mắt là Đêm nhớ về Sài Gòn, với tiếng hát Duy Khánh – giọng ca mà tôi vốn ít thích nghe, nhưng đêm đó nghe như bị ai xé ruột:

... Đêm nhớ về Sài Gòn

Tiếng nhạc vàng gọi từng âm xưa

Ánh đèn vàng nhạt nhòa đêm mưa

Ai sầu trong quán úa...

Thuở ấy tôi không biết rằng cuốn băng đó sau này là một phần của di sản âm thanh đồ sộ bậc nhất của người Việt hải ngoại – theo Mimi Nguyễn, COO của Làng Văn, gia tài này hiện có hơn 37.000 bản ghi âm, 16.000 video và 101 nhãn hiệu, tích lũy qua hơn bốn mươi năm.

Tôi chỉ biết rằng trong căn phòng nhỏ ở một thành phố xa lạ, một bài hát vừa trả tôi về một nơi tôi không còn được về.

Bài 1: Một cuộc đổ vỡ và ba vụ kiện xuyên quốc gia

Điều Làng Văn đã làm cho hàng triệu người Việt xa xứ là giữ lại âm thanh của một thế giới đã mất. Đó là lý do vụ kiện mà Làng Văn nộp ngày 16/4/2026 tại tòa liên bang Hoa Kỳ, kiện công ty nội dung số BH Media tại Hà Nội, không chỉ là chuyện hai công ty tranh chấp bản quyền.

Vụ kiện này càng đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh chính phủ Hoa Kỳ đã chính thức tiến hành cuộc điều tra đối với Việt Nam về xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và phía Việt Nam đã khởi tố, bắt giữ một số cá nhân liên quan đến hành vi này.

Đây là hai vụ việc riêng biệt – một là vụ kiện giữa các tổ chức tư nhân và một là hành động của các chính phủ – nhưng có quan hệ mật thiết với nhau và cùng nhằm giải quyết vấn đề bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của các chủ sở hữu đích thực.

Vụ kiện liên bang và câu hỏi lớn hơn

Theo hồ sơ tòa án, Làng Văn cáo buộc BH Media (tên pháp lý: Bihaco Communication Trading & Service Corp.) vi phạm bản quyền qua việc tiếp tục phân phối và khai thác hàng ngàn bản ghi âm, tác phẩm âm nhạc và hình ảnh album thuộc sở hữu của Làng Văn trên các nền tảng số sau khi quyền khai thác đã hết hạn. Làng Văn còn cáo buộc BH Media đã thao túng mã ISRC để chuyển hướng doanh thu những bản thu âm do Làng Văn giữ bản quyền từ các nền tảng về phía mình.

Nhưng vụ kiện liên bang này không bắt đầu từ con số không. Phía sau nó là một quan hệ làm ăn đã đổ vỡ, một cuộc tranh chấp hợp đồng phân phối nhạc số kéo dài từ năm 2022 ở tòa Thượng thẩm California, Quận Cam, và một câu hỏi lớn hơn chuyện hai công ty: khi ký ức âm nhạc của hơn nửa thế kỷ người Việt đi từ băng cassette, đĩa CD, tiệm nhạc Little Saigon và phòng khách gia đình lên YouTube, Spotify, Facebook và Apple Music – ai giữ quyền trên ký ức ấy?

Với người nghe, một bài hát là giọng ca, là tình cảm của lời, của giai điệu, là kỷ niệm, là một thời đã sống. Với nền tảng số, bài hát ấy còn là dữ liệu: mã số nhận diện, ai nắm quyền sở hữu, kênh phân phối, báo cáo doanh thu, tài khoản quản trị. Khi mọi thứ vận hành đúng, người nghe chỉ cần bấm play. Khi tranh chấp nổ ra, người ta mới thấy đằng sau một tiếng hát quen thuộc là cả một hệ thống pháp lý và kỹ thuật quyết định ai có quyền đưa bài hát lên, ai có quyền gỡ xuống, ai đứng tên bản ghi âm trong hệ thống dữ liệu của các nền tảng và doanh thu chảy về đâu.

Trong đơn kiện, Làng Văn cho biết BH Media từng được quyền khai thác một số nội dung theo hai thỏa thuận: Hợp đồng cấp phép ngày 24/1/2018 và Hợp đồng phân phối nhạc số ngày 16/4/2021.

Đơn kiện của Làng Văn cho biết hợp đồng cấp phép có thời hạn năm năm và hết hạn ngày 24/1/2023. Sau thời điểm đó, Làng Văn cáo buộc BH Media vẫn tiếp tục khai thác các tác phẩm của mình trên các nền tảng số.

Trong hồ sơ tòa án, Làng Văn không mô tả BH Media như một kẻ ngoài tự nhiên lấy nhạc. Hai bên từng có quan hệ hợp tác. Chính vì từng có hợp đồng, từng có quyền phân phối trong một thời hạn nhất định, tranh chấp mới trở nên phức tạp.

Câu hỏi không chỉ là "có lấy nhạc hay không," mà là: quyền đó bắt đầu khi nào, kết thúc khi nào, sau khi kết thúc thì có còn tiếp tục khai thác không, và trong thời gian hợp tác có báo cáo, thanh toán, chuyển giao quyền kiểm soát kênh đúng theo thỏa thuận hay không.

Vụ kiện tại Quận Cam: Khi hợp đồng đổ vỡ

Muốn hiểu rõ vụ kiện liên bang, phải lùi lại vụ kiện tại tòa Thượng thẩm California, Quận Cam.

Ngày 25/7/2022, Làng Văn nộp đơn tại tòa Thượng thẩm California, Quận Cam, kiện BIHACO Communication Trading & Service Corporation, tức BH Media, cùng BH Media Inc. tại Delaware. Vụ kiện có số hồ sơ 30-2022-01271713-CU-BC-CJC.

Làng Văn cáo buộc BH Media vi phạm hợp đồng, hành xử không đúng tinh thần hợp tác, tiếp tục khai thác quyền lợi không còn thuộc về mình và đòi BH Media mở sổ sách để tính toán doanh thu.

Một bên giữ kho nhạc. Một bên có khả năng đưa nội dung lên hệ thống số. Sự hợp tác, trên giấy tờ, có vẻ là một bước đi tự nhiên, tốt cho cả hai bên: kho nhạc cũ cần đường đi mới; công ty số có công cụ và kênh để đưa âm nhạc đến người nghe xa hơn.

Trong hợp đồng phân phối, theo đơn kiện của Làng Văn, BH Media đồng ý trả tổng cộng 600.000 USD tiền ứng trước, chia làm ba đợt: 400.000 USD khi ký hợp đồng, 100.000 USD trước ngày 1/1/2022 và 100.000 trước ngày 1/1/2023.

Trong đơn kiện, Làng Văn nói BH Media đã trả đợt đầu, nhưng không trả khoản 100.000 USD đến hạn đầu năm 2022. Thư ngày 4/1/2022 của Làng Văn do Mimi Nguyễn ký gửi BH Media nhắc đến khoản tiền này và yêu cầu thanh toán trong vòng 30 ngày.

Xin lưu ý, đây là những cáo buộc trong đơn kiện của Làng Văn đối với BH Media và đã được tòa án công bố. BH Media chưa trả lời email của chúng tôi đề nghị bình luận về các cáo buộc này.

Nếu chỉ nhìn vào đó, vụ kiện có thể được hiểu như một tranh chấp tiền bạc. Nhưng hồ sơ cho thấy tiền ứng trước chỉ là phần nổi. Phần chìm là việc báo cáo và quyền kiểm soát.

Trong thế giới băng đĩa, người ta còn có thể đếm được: bao nhiêu cuốn băng được sản xuất, bao nhiêu cuốn bán ra, bao nhiêu cuốn còn trong kho.

Trong thế giới số, một bản ghi âm có thể hiện diện cùng lúc trên YouTube, Spotify, Apple Music, Amazon, Facebook, các kênh chính thức, kênh phụ, danh sách phát và nhiều hệ thống trung gian. Đi kèm bản ghi âm là thông tin ẩn giúp nền tảng nhận diện: tên bài, ca sĩ, album, mã ISRC – nhãn phát hành, bên phân phối và bên được ghi nhận là có quyền nhận doanh thu. Nếu những dữ kiện này không được báo cáo đầy đủ, người giữ catalog, tức bản quyền, không biết nội dung của mình đang ở đâu, đem về bao nhiêu và dòng tiền chảy về ai.

Làng Văn cáo buộc BH Media không cung cấp đầy đủ báo cáo này theo hợp đồng. Sau khi BH Media không thanh toán trong thời hạn 30 ngày, Làng Văn đã tuyên bố chấm dứt hợp đồng và yêu cầu BH Media trả lại quyền kiểm soát các kênh phân phối. Nhưng Làng Văn cáo buộc BH Media vẫn tiếp tục khai thác nội dung trên nhiều kênh, trong đó có Làng Văn Lyrics và Làng Văn Music.

BH Media kiện ngược

Đến đây, nếu chỉ đọc đơn kiện của Làng Văn, người đọc có thể nghĩ câu chuyện khá đơn giản. Nhưng vụ kiện tại tòa Thượng thẩm California, Quận Cam không chỉ có một chiều.

BH Media đã kiện ngược lại. Trong đơn kiện ngược nộp từ đầu năm 2023 và được cập nhật qua hồ sơ quản lý vụ kiện ngày 5/2/2026, BH Media cáo buộc Làng Văn, Mimi Nguyễn và Lan Nguyễn – cả công ty lẫn hai cá nhân – vi phạm hợp đồng và gian lận liên quan đến các thỏa thuận cấp phép và phân phối. BH Media yêu cầu ít nhất 1,2 triệu USD tiền bồi thường, cộng thêm các khoản thiệt hại gián tiếp và khoản bồi thường mang tính trừng phạt để làm gương.

Trục chính trong đơn kiện ngược của BH Media là cáo buộc Làng Văn, Mimi Nguyễn và Lan Nguyễn (nhà sáng lập Làng Văn) đã trình bày sai hoặc che giấu thông tin liên quan đến quyền sở hữu hoặc quyền cấp phép một số tác phẩm trong catalog.

BH Media nói họ đã ký hợp đồng, bỏ tiền đầu tư, triển khai phân phối – dựa trên niềm tin rằng Làng Văn có đủ quyền đối với những nội dung đưa vào thỏa thuận. Nhưng về sau, theo BH Media, hóa ra một số tác phẩm trong catalog không thuộc quyền sở hữu hoặc quyền cấp phép của Làng Văn – và chính điều đó gây ra rắc rối với các nền tảng, gián đoạn kinh doanh và khiến BH Media mất doanh thu.

Đó là cáo buộc từ phía BH Media, hiện chưa được tòa phân xử.

Về phần mình, phía Làng Văn bác bỏ vụ kiện ngược này. Luật sư của Làng Văn, Mimi Nguyễn và Lan Nguyễn cho rằng đơn kiện ngược của BH Media không đủ cụ thể theo yêu cầu của tòa.

Chúng tôi đã liên lạc với luật sư đại diện BH Media và công ty BH Media để đề nghị bình luận nhưng chưa được trả lời đối với cả vấn đề Làng Văn kiện BH Media lẫn việc công ty này kiện Làng Văn.

Vụ kiện tại tòa Thượng thẩm California hiện vẫn chưa kết thúc. Theo lịch tòa, nếu hai bên không dàn xếp, vụ kiện sẽ được đưa ra xét xử với bồi thẩm đoàn vào tháng 11/2027.

Hai tầng tranh chấp

Đặt vụ kiện liên bang 2026 bên cạnh vụ kiện tại tòa Thượng thẩm California 2022, tranh chấp Làng Văn-BH Media hiện có hai tầng.

Tầng thứ nhất là tầng hợp đồng: ai vi phạm thỏa thuận, ai không trả tiền, ai báo cáo thiếu, ai giữ kênh, ai có quyền đòi bồi thường.

Tầng thứ hai là tầng bản quyền số: sau khi quyền cấp phép hết hạn, BH Media có còn tiếp tục khai thác các bản ghi của Làng Văn không; nếu có, bằng cách nào; và việc sử dụng mã nhận diện, thông tin nền tảng, kênh YouTube, Meta, Spotify, Apple Music có làm chuyển hướng quyền kiểm soát hoặc doanh thu hay không.

Trong đơn kiện liên bang, Làng Văn muốn tòa ra lệnh cho BH Media ngừng sử dụng tác phẩm của họ, bồi thường án phí luật sư và thiệt hại.

Làng Văn còn cáo buộc BH Media có hệ thống xóa mã nhận diện của Làng Văn khỏi các bản ghi và thay bằng mã của BH Media – để chuyển hướng doanh thu từ YouTube, Spotify, Meta và Apple Music về phía mình.

Tiếng hát còn đó, quyền đã đi đâu

Người nghe nhạc không thấy mã số. Họ chỉ nghe Ngọc Lan, Don Hồ, Phi Nhung, Duy Quang, Đức Huy, Trúc Phương, Chế Linh, Duy Khánh hay một bài bolero cũ mở lên giữa đêm khuya.

Nhưng YouTube, Spotify, Apple Music không trả tiền theo cảm xúc người nghe – họ trả tiền theo mã số. Ai đứng tên mã số đó, người đó nhận tiền. Và khi mã số bị tranh chấp hoặc bị thay đổi, tiền từ bản nhạc đó có thể chảy về tài khoản của người khác – trong khi người nghe vẫn tưởng mình đang nghe nhạc của Làng Văn.

Kho nhạc hải ngoại không chỉ là tài sản thương mại của Làng Văn, trung tâm do bà Lan Nguyễn thành lập tại Mỹ vào năm 1982. Nó là một phần ký ức của cộng đồng người Việt sau 1975 – những cuốn băng theo người tị nạn qua biển, những đĩa CD mua ở Little Saigon, những bài hát mở trong đám cưới, đám giỗ, trong xe, trong căn phòng của cha mẹ, trong ký ức của những người đã rời quê và trong tiếng Việt còn được giữ lại qua âm nhạc.

Tiếng hát Duy Khánh vẫn còn đó trên YouTube. Nhưng ai đứng tên bản ghi đó? Ai nhận tiền từ mỗi lần người ta rưng rưng nghe Đêm nhớ về Sài Gòn giữa đêm khuya ở một thành phố không phải là Sài Gòn? Đó là câu hỏi mà tòa án sẽ phải trả lời.

Một cuốn băng cũ có thể nhão vì nghe quá nhiều. Một bản ghi trong thời đại số có thể lạc theo cách khác: không mất tiếng hát, mà mất tên, mất mã, mất quyền, mất dòng tiền, mất đường về với người đã giữ nó.

Trong bài viết tiếp theo, chúng tôi sẽ đặt vụ kiện này trong bối cảnh cuộc chiến chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ mà chính phủ Mỹ và Việt Nam đang tiến hành, cũng như xem xét tiền lệ trong một vụ kiện xuyên biên giới khác.