Campuchia phủ nhận bắt giữ hai thành viên Việt Tân, Na Uy và Úc phản ứng thế nào?

Bộ Nội vụ Campuchia vừa phủ nhận việc giới chức nước này đã bắt giữ các thành viên Đảng Việt Tân và bàn giao cho Việt Nam.

Ba người bị bắt mới đây là các ông Nguyễn Đức Thuận (quốc tịch Na Uy), Trần Hiệp (quốc tịch Úc) và Thái Công Trường Sơn (quốc tịch Việt Nam).

Tổ chức Việt Tân đã xác nhận ông Thuận và ông Hiệp là thành viên, đồng thời cho biết đang xác minh thông tin về ông Sơn.

Bộ Công an Việt Nam cáo buộc ba người này sử dụng giấy tờ giả, đang tìm cách nhập cảnh trái phép vào Việt Nam để thực hiện hoạt động khủng bố thì bị bắt.

Trong khi đó, Đảng Việt Tân và đại diện gia đình nói ông Thuận và ông Hiệp chỉ tới Campuchia công tác và không hề có kế hoạch nhập cảnh vào Việt Nam. Điều này làm dấy lên nghi ngờ hai ông bị bắt cóc ở Campuchia rồi đem về Việt Nam.

Một đại diện của Đảng Việt Tân nói với BBC News Tiếng Việt hôm 29/9 rằng việc theo dõi và bắt giữ những người này ở Campuchia chỉ có thể là hành động của "các tổ chức chuyên nghiệp".

Campuchia phủ nhận tham gia bắt giữ

Hôm 7/10, Bộ Nội vụ Campuchia đã phát đi thông cáo phủ nhận việc giới chức nước này đã bắt giữ và bàn giao ông Trần Hiệp và ông Nguyễn Đức Thuận cho chính quyền Việt Nam.

Trong thông cáo do Hãng thông tấn Campuchia (AKP) đăng tải hôm 7/10, bộ này cho biết Cảnh sát Quốc gia Campuchia đã mở cuộc điều tra sau khi nhận được yêu cầu từ Đại sứ quán Úc vào ngày 22/9 liên quan đến việc mất tích của ông Trần Hiệp, người mang hộ chiếu Úc.

Bộ Nội vụ Campuchia cho biết sau đó họ nhận được thông tin rằng người cùng đi với ông Hiệp là ông Nguyễn Đức Thuận cũng đã mất liên lạc với gia đình.

Hai người này đã bay từ Thái Lan tới Campuchia trên chuyến bay K6 723, nhập cảnh vào ngày 15/9 qua Sân bay Quốc tế Techo, Bộ Nội vụ Campuchia cho biết.

Thông cáo cũng dẫn thông tin từ Bộ Công an Việt Nam cho biết các ông Hiệp, Thuận và Sơn đã bị bắt vào lúc 21 giờ 50 ngày 18/9 tại cửa khẩu Mỹ Quý Tây (Tây Ninh) khi đang nhập cảnh trái phép vào Việt Nam.

Bộ Nội vụ Campuchia bác bỏ các thông tin "trên một số cơ quan truyền thông nước ngoài" cho rằng giới chức nước này có vai trò trong việc chuyển giao hai công dân nước ngoài nói trên cho Việt Nam.

"Các cơ quan chức năng của Vương quốc Campuchia không bắt giữ và bàn giao các cá nhân nói trên cho phía Việt Nam," Bộ Nội vụ tuyên bố.

Dựa trên thông cáo của Bộ Nội vụ Campuchia, có thể thấy Phnom Penh bác bỏ việc tham gia bắt giữ những người trên.

Tuy nhiên, việc những người này bị bắt ở đâu – bên trong lãnh thổ Campuchia như phía Việt Tân nói hay tại cửa khẩu Mỹ Quý Tây như thông tin từ chính quyền Việt Nam – vẫn là điều chưa rõ ràng.

Trong thông cáo đầu tiên của Việt Tân, đảng này khẳng định ông Thuận và ông Hiệp "mất tích" tại Campuchia từ ngày 18/9. Thông cáo không có nội dung cáo buộc giới chức Campuchia thực hiện việc bắt giữ và bàn giao cho Việt Nam.

Theo logic, bản thân việc chính quyền Campuchia không tham gia bắt giữ những người trên (như thông cáo của Bộ Nội vụ) không loại trừ khả năng những người này bị bắt bên trong lãnh thổ Campuchia bởi một lực lượng khác.

Thư ngỏ của 29 tổ chức quốc tế

Vào ngày 7/10, một bức thư ngỏ đã được 29 tổ chức quốc tế – trong đó có Freedom House, Human Rights Foundation, World Liberty Congress – ký tên, lên án hành động của chính quyền Việt Nam trong vụ bắt giữ.

Các tác giả bức thư ngỏ cho rằng ông Thuận và ông Hiệp mất tích vào sáng ngày 18/9 khi đang trên đường đến khu vực Kaoh Andaet của Campuchia.

Thư ngỏ cáo buộc Hà Nội "bắt cóc ba nhà bảo vệ nhân quyền tại Campuchia" và "sau đó tùy tiện giam giữ họ tại Việt Nam".

Bức thư ngỏ cũng nêu các yêu cầu đối với chính phủ Việt Nam, trong đó có việc hủy bỏ mọi cáo buộc đối với những người bị bắt, cho phép viên chức lãnh sự Na Uy và Úc được gặp công dân của mình ngay lập tức và thường xuyên theo quy định của Công ước Vienna về Quan hệ Lãnh sự; công khai nơi giam giữ; cho phép họ được gặp gia đình, được lựa chọn và gặp luật sư, được chăm sóc y tế.

Thư cũng kêu gọi hai chính phủ Úc và Na Uy nêu vụ việc này với Chính phủ Việt Nam "ở cấp chính trị cao nhất".

Các tổ chức cho hay họ "đặc biệt quan ngại về sự an toàn của ông Sơn, bởi ông ở trong tình thế đặc biệt dễ bị bức hại do không có lãnh sự nước ngoài nào bảo vệ".

Theo bức thư, ông Thuận, 52 tuổi, là dược sĩ, sống tại Oslo và từ lâu đã vận động cho nhân quyền tại Việt Nam với các nghị sĩ Na Uy và châu Âu. Ông Thuận mắc bệnh tiểu đường và cần insulin hằng ngày. Bất kỳ sự gián đoạn nào trong việc sử dụng thuốc đều có thể khiến tính mạng của ông gặp nguy hiểm nghiêm trọng.

Ông Hiệp, 51 tuổi, là kỹ sư công nghệ thông tin, sống tại Melbourne và hoạt động lâu năm trong các lãnh vực công bằng xã hội và chống buôn người.

Hai chín tổ chức ký tên vào thư ngỏ cho rằng "vụ việc này không chỉ là vấn đề của Việt Nam" và rằng đây là một "hành vi đàn áp xuyên quốc gia trắng trợn."

"Hành động này gửi đi một thông điệp tới mọi nhà hoạt động, nhà báo và người đang sống lưu vong rằng không một đường biên giới hay hộ chiếu nước ngoài nào có thể bảo vệ họ khỏi tầm với của chính quyền độc đoán Hà Nội."

"Trong suốt 10 ngày, chính phủ Việt Nam bí mật giam giữ ông Thuận và ông Hiệp trong khi gia đình họ khẩn trương tìm kiếm bất kỳ thông tin nào về số phận của người thân. Điều này đi ngược lại nghĩa vụ của Việt Nam theo Công ước Vienna về Quan hệ Lãnh sự, trong đó yêu cầu phải thông báo không chậm trễ cho Na Uy và Úc, đồng thời cho phép viên chức lãnh sự của hai nước tiếp xúc với công dân của mình."

Các tổ chức ký tên cũng nêu việc Liên Hiệp Quốc đã nhiều lần lên án việc Việt Nam sử dụng các điều luật về khủng bố "có nội dung mơ hồ và quá rộng", cũng như việc "tùy tiện đưa các tổ chức nhân quyền hoạt động ở nước ngoài vào danh sách tổ chức khủng bố".

Về phía Việt Nam, sau thông báo của Cơ quan an ninh điều tra Bộ Công an vào ngày 28/9 về việc bắt giữ và khởi tố ba người trên để điều tra về hành vi "Khủng bố" và "Làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức", đến nay không có thêm thông tin cập nhật nào được công bố.

Vụ việc xảy ra như thế nào?

Hôm 25/9, tổ chức Việt Tân phát đi thông cáo về việc hai thành viên là ông Hiệp và ông Thuận "mất tích tại Campuchia".

Đến ngày 28/9, Bộ Công an Việt Nam thông báo rằng ba người đã bị bắt khi "nhập cảnh trái phép vào Việt Nam" tại Cửa khẩu Mỹ Quý Tây vào ngày 18/9. Cả ba đã bị khởi tố để điều tra về tội "Khủng bố" theo quy định tại khoản 2 Điều 299 và tội "Làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức" theo quy định tại khoản 2 Điều 341 Bộ luật Hình sự.

Cũng theo Bộ Công an, cả ba ông "đã khai nhận là thành viên của tổ chức khủng bố 'Việt Tân', mang theo giấy tờ giả nhập cảnh trái phép vào Việt Nam để tiến hành các hoạt động khủng bố, phá hoại".

Tổ chức Việt Tân và gia đình hai ông Hiệp và Thuận đã bác bỏ các cáo buộc nói trên.

Trong hai cuộc trả lời phỏng vấn riêng biệt với BBC News Tiếng Việt hôm 29/9, đại diện Việt Tân là ông Nguyễn Phong và vợ ông Trần Hiệp là bà Chloe Đặng đều cho hay cả hai ông không có ý định sang Việt Nam.

Theo đó, lịch trình của hai ông là bay từ Thái Lan sang Campuchia công tác từ ngày 15-18/9, sau đó bay về Bangkok vào ngày 19/9. Ông Nguyễn Phong nói rằng việc bắt giữ những người này "do những người chuyên nghiệp" thực hiện và gọi đây là hành vi "bắt cóc bên ngoài lãnh thổ Việt Nam".

Về phía Úc, Thủ tướng Anthony Albanese ngày 29/9 xác nhận chính phủ đang hỗ trợ lãnh sự cho gia đình ông Trần Hiệp. Bộ Ngoại giao và Thương mại Úc (DFAT) cho biết đang khẩn trương làm việc với các cơ quan chức năng Việt Nam về trường hợp này, theo ABC News.

Phía Na Uy cũng cho biết đang theo dõi vụ việc và hỗ trợ lãnh sự cho công dân Nguyễn Đức Thuận.

Ngày 26/9, Cơ quan Điều tra Hình sự Quốc gia Na Uy (Kripos) xác nhận với đài TV 2 rằng cảnh sát Campuchia đã đề nghị cảnh sát Na Uy hỗ trợ điều tra vụ ông Thuận mất tích.

Đến ngày 2/10, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Na Uy, bà Cecilie Roang, nói Na Uy đã chính thức được xác nhận về việc ông Thuận bị giam giữ, đang làm việc để được tiếp xúc trực tiếp với ông, đồng thời chuyển tới phía Việt Nam những lo ngại của gia đình về sức khỏe của ông.

Bà nói Bộ Ngoại giao Na Uy coi đây là một vụ việc được ưu tiên cao.