ፕረዚደንት ደቡብ ኣፍሪቃ ኣንጻር ስደተኛታት ንዝካየዱ ሰልፍታት ዝምልከት መጠንቀቕታ ኣመሓላሊፉ

ፕረዚደንት ሲሪል ራማፎሳ፡ ሕጋዊ ሰነድ ዘይብሎም ወጻእተኛታት ካብ ደቡብ ኣፍሪቃ ክወጽኡ ካብ ዝተወሰነሉ ዘይወግዓዊ ገደብ ግዜ ቅድሚ ሓደ መዓልቲ ኣብ ዘመሓላለፎ መልእኽቲ፡ እቶም ኣንጻር ስደተኛታት ሰልፊ ክገብሩ ዝሓስቡ ዘለዉ ሰባት ብዘይ "ምድፍፋእ፡ ምፍርራሕ ወይ ናይ መወዳእታ መጠንቀቕታ" ክንቀሳቐሱ ከም ዘለዎም ኣጠንቂቑ።

ኣብ ዝሓለፈ ሰሙናት፡ ብኣሽሓት ዝቝጸሩ ዜጋታት ካልኦት ሃገራት ኣፍሪቃ ግጭትን ዓመጽን ብምስጋእ ካብታ ሃገር ወጺኦም እዮም።

ሓደ ሕጋዊ ሰነድ ዘይብሉ ዜጋ ማላዊ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ርእይቶ፡ "ናብ ዓደይ ብምምላሰይ ሕጕስ'ኳ እንተዀንኩ፡ ነቶም ኣርባዕተ ንኣሽቱ ደቀይ ሓዲገ ብምኻደይ ግን ልበይ ተሰይሩ እዩ፡" ኢሉ።

ካብ ዝሓለፈ ኣዋርሕ ኣትሒዙ ተቓውሞታት እናሓየለ ኣብ ዝኸደሉ ዘሎ እዋን፡ ራማፎሳ ነቶም ሰልፈኛታት ብሰላማዊ መንገድን ብሓላፍነትን ክንቀሳቀሱ ብተደጋጋሚ ክምዕድ ጸኒሑ እዩ፤ ብተወሳኺ'ውን ኣብ ሕግታት ስደተኛታት ምምሕያሻት ክግበር ከም ዘድሊ ተቐቢሉዎ ኣሎ።

ኣብቲ ሰሙናዊ ናይ ጽሑፍ መልእኽቱ ንዜጋታት ሃገሩ ከም ዘዘኻኸሮ፡ "ገሊኦም ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ዝነብሩ ወጻእተኛታት ዜጋታት ብሕጋዊ መንገዲ እዮም ዘለዉ፡" ኢሉ።

"እዚኣቶም ይሰርሑ፡ ይመሃሩ፡ ስድራቤት ይምስርቱ፡ ኣብ ቍጠባና ወፍሪ ይገብሩ፡ ከምኡ'ውን ኣብ ሕብረተሰብና እወታዊ ኣበርክቶ ይገብሩ እዮም። ንሳቶም'ውን ብሕግታትናን ቅዋምናን ዕቝባ ናይ ምርካብ መሰል ኣለዎም።"

ቀጺሉ፡ "እቲ ናይ ምቅዋም መሰልን ሓሳብካ ናይ ምግላጽ ናጽነትን ንኻልኦት ሰባት ንምድፍፋእ፡ ንምፍርራሕ ወይ ድማ ኣብ ተግባራት ዕንወትን ዓመጽን ንኽሳተፉ መሰል ኣይህብን እዩ፡" ክብል ጽሒፉ።

ብመሰረት ወግዓዊ ኣሃዛት፡ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ልዕሊ ሰለስተ ሚልዮን ሕጋዊ ሰነድ ዘለዎም ወጻእተኛታት ይነብሩ።

ቅድሚ እቲ ገደብ ግዜ ምብጻሑ፡ ብኣሽሓት ዝቝጸሩ ስደተኛታት ንድሕነቶም ብምስጋእ ንሓያሎ ሰሙናት ኣብ ግዝያውያን መዓስከራት ኰይኖም ጉዳዮም ክሳዕ ዝጻረ ክጽበዩ ጸኒሖም እዮም።

ሓደ ካብቲ ዝዓበየ ተቓውሞታት ዝረኣየላ ከተማ ደርባን፡ ሰበስልጣን ነቲ መሰጋገሪ መዓስከር ንምጽራይ ኣብ ዝቀዳደምሉ ዘለዉ እዋን፡ መብዛሕትኦም ዜጋታት ማላዊ ዝነበሩሎም ድንኳናት ይፈራርሱ ኣለዉ።

ሕብርታት ዘለዎም ሳሮንግ (ባህላዊ ዓለባ) ዝተኸድና ኣንስቲ ኣብ ልዕሊ ንብረተን ተቐሚጠን፡ ናብ ሃገረን ማላዊ ንምምላስ ናብ እትወስድ ኣውቶቡስ ንምስቃል ተሰሪዐን ይጽበያ ነይረን።

ኔልሰን ምቤወ ዝተባህለ ሰብኣይ፡ ኣብ ማላዊ ንእትርከብ ስድራቤቱ ንምሕጋዝ ስራሕ ደልዩ ናብ ደቡብ ኣፍሪቃ ከም ዝመጽአ ይገልጽ።

"ግን ጸገማት የጋጥመና ኣሎ - 'ሕጋዊ ሰነድ ስለ ዘይብልኩም ናብ ዓድኹም ተመለሱ' ይብሉና ኣለዉ፡" ክብል ንቢቢሲ ተዛሪቡ።

ምቤወ ወሲኹ፡ " 'ማክወረክወረ' እዮም ዝብሉና፡" ኢሉ፤ እዚ ቃል'ዚ ነቶም ካብ ካልኦት ሃገራት ዝመጽኡ ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት ንምጽራፍ ዝጥቀምሉ ናይ ጽልኢ ቃል እዩ።

"እዚ ሃገሮም እዩ፣ ስለዚ እንታይ ክንገብር ንኽእል? ናብ ዓድና ክንምለስ ከም ዘሎና ዝተቐበልናዮ ከይፈተና እዩ፡" ኢሉ።

ሓሰን ፊሪ ዝተባህለ ጉዳዩ ክሳብ ዝጻረ ገና ዝጽበ ዘሎ ማላዊ፡ ነቶም ተቓወምቲ ዘመሓላልፎ መልእኽቲ ኣለዎ።

"ነቶም ደቡብ ኣፍሪቃውያን ክብሎም ዝደሊ ነገር እንተ ሃልዩ፡ ኵላትና ሓደ ኢና። ዝዀነ ይዅን ይፈጸም፡ ዝዀነ ይዅን ይምጻእ፡ ኣፍሪቃ ወይ ሓንቲ ኣፍሪቃ ኰይና ክትቅጽል ኣለዋ።"

ኣስዒቡ፡ "ብዘይ ደቡብ ኣፍሪቃ... ብዘይ ማላዊ... ወይ ብዘይ ዝዀነ ቦታ ኣፍሪቃ ክትህሉ ኣይትኽእልን እያ፡" ክብል ንቢቢሲ ገሊጹ፤ "ስለዚ ዝዀነ ይዅን ነገር እንተ ተፈጸመ፡ ክንፋቐርን ከም ሓንቲ ኣፍሪቃ ኴንና ክንቀራረብን ኣለና፡" ኢሉ።

ኣብ ከተማታት ደርባን፡ ጆሃንስበርግን ካልኦት ከተማታትን ሰሉስ መዓልቲ ኣንጻር ስደተኛታት ዝካየድ ሰልፊ ፍቓድ ተዋሂቡዎ ኣሎ።

ሰበስልጣን ነቶም ኣዳለውቲ ናይቲ ሰልፊ ዓመጽ ከይፍጠር ንኽከላኸሉ ኣጠንቂቖም ኣለዉ፤ ይዅን እምበር ንዝዀነ ከጋጥም ዝኽእል ዕግርግር ድሉዋት ምዃኖም ገሊጾም።

ፖሊስ ባህላዊ ኣጽዋር ምሓዝ ዝተኸልከለ ምዃኑ ገሊጹ ኣሎ። እዚ ድማ ኣብ መንጎ ሰልፈኛታትን ፖሊስን ወጥሪ ክፈጥር ይኽእል እዩ፤ ምኽንያቱ መብዛሕትኦም እቶም ሰልፈኛታት ኣባላት ብሄረሰብ ዙሉ ኰይኖም፡ ናብ ሰላማዊ ሰልፊ ክኸዱ ከለዉ ወትሩ ዋልታታቶም፡ ጅራፎምን ዱላታቶምን ሒዞም እዮም ዝወጽኡ።

ብመሰረት መንግስቲ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ኣብ መጀመርታ ናይዚ ዓመት ማዕበላት ተቓውሞ ካብ ዝጅምር ኣትሒዙ፡ ልዕሊ 12,000 ስደተኛታት ተሰጒጎም ወይ ናብ ሃገሮም ተመሊሶም እዮም።

ሃገራት ጋና፡ ማላዊ፡ ሞዛምቢክ፡ ናይጀርያን ዚምባብወን ኣብ ዝሓለፋ ሰሙናት ብኣየርን ኣውቶቡስን ዜጋታተን ናብ ዓዶም ንምምላስ ባይታታት ከጣጥሓ ጸኒሐን ኣለዋ፤ ብመሰረት እዚ ድማ 3,500 ዝዀኑ ወጻእተኛታት ብገዛእ ፍቓዶም ካብታ ሃገር ንምውጻእ ተመዝጊቦም ኣለዉ።

ሰበስልጣን ደቡብ ኣፍሪቃ፡ እቶም ናብ ዓዶም ዝተመልሱ ልዕሊ 500 ናይጀርያውያን ትኽክለኛ ሰነዳት ከም ዘይነበሮም ክገልጹ ከለዉ፡ ናይጀርያ ግን ነዚ ክሲ ነጺጋቶ ኣላ።

ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ጽልኢ ወጻእተኛታት ንነዊሕ እዋን ዝጸንሐ ጸገም ኰይኑ፡ ሓድሓደ ግዜ ናብ ዓመጽ ክሰጋገር ጸኒሑ እዩ።

ብመሰረት እቲ ብማእከል ፍልሰትን ሕብረተሰብን ኣፍሪቃ (ACMS) ዝመሓደር 'ዜኖዋች' ዝተባህለ ኣብ ልዕሊ ወጻእተኛታት ዝካየድ ዓመጽ ዝከታተል ዘውጽኦ ጸብጻብ፡ ኣብዚ ዓመት'ዚ ጥራይ ክልተ ሰባት ተቐቲሎም ኣለዉ።

ኣብ 2008፡ ኣንጻር ወጻእተኛታት ዜጋታት ኣብ ዝተላዕለ ናይ ዕግርግር ማዕበል ልዕሊ 60 ሰባት ሞይቶም እዮም።