ላዕለዎት ሰበስልጣን ኣብ ቀብሪ ኣያቶላ ክሳተፉ ከለዉ ላዕለዋይ መራሒ ኢራን ግን ኣይተራእየን

ላዕለዋይ መራሒ ኢራን ሞጅታባ ኻመኒ ካብ ቀብሪ ኣቦኡ ክበኩር ከሎ፡ ላዕለዎት ሰበስልጣን እቲ ስርዓት ምስ ኣሽሓት ሓዘንተኛታት ኰይኖም ትማሊ ሰንበት ነቲ ዝዓረፈ ኣያቶላ ናይ መወዳእታ ክብሪ ሂቦምዎም።

እቶም ካልኦት ሰለስተ ደቂ ዓሊ ኻመኒ - መስዑድ፡ ሙስጣፋን መይሳምን - ኵሎም ትማሊ ሰንበት ኣብቲ ናይ ስንብታ ስነ-ስርዓት ተረኺቦም ነይሮም። ምስኦም ፕረዚደንት መስዑድ ፐዘሽኪያንን ሓለቃ ሰራዊት ሓለውቲ ሰውራ ኣሕመድ ዋህድን ዝርከብዎም ላዕለዎት ሰበስልጣን'ውን ተሳቲፎም እዮም።

ብዛዕባ ኵነታት ሞጅታባ ዘሎ ግምታት - ንሱ ምስ ኣቦኡ በቲ ናይ ኣመሪካን እስራኤልን መጥቃዕቲ ኣየር ቈሲሉ እዩ ብዝብል ወረታት ዘሎ ኰይኑ - ካብ መጀመርታ መጋቢት ጀሚሩ ካብ ዝሽየም ንነጀው ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ዘይምርኣይ ቀጺሉ ኣሎ።

እቲ ዓቢ ኻመኒ ነታ እስላማዊት ሪፓብሊክ ካብ 1989 ጀሚሩ ክሳዕ እቲ ኣብ ለካቲት ዘጋጠሞ ሞት መሪሕዋ።

እቲ ወግዓዊ ስነ-ስርዓት ቀብሪ ብዓርቢ ዝጀመረ ኰይኑ፡ ኣብ ዝቕጽል ሰሙን ኣብ መላእ ኢራንን ዒራቕን ዝካየዱ ዝተፈላለዩ ንጥፈታት ተመዲቦም ኣለዉ።

ሰበስልጣን ኢራን ካብ 12 ክሳዕ 20 ሚልዮን ህዝቢ ኣብቲ "ቀብሪ ናይዚ ዘመን" ኢሎም ዝሰመይዎ ስነ-ስርዓታት ክሳተፍ እዩ ዝብል ትጽቢት ከም ዘለዎም ይገልጹ።

ሬሳ ኻመኒ ህዝቢ ክብሪ ንኽህቦ ኣብ 'ግራንድ ሞሳላ' ሃይማኖታዊ ማእከል ቴህራን ተቐሚጡ ዘሎ ኰይኑ፡ እቲ ስነስርዓት ጸሉት (ዱዓ) ብሓደ ፍሉጥ ሺዓዊ መራሒ ሃይማኖት ጃፋር ሶብሃኒ ይምራሕ ኣሎ።

ንሶም ኣብታ ቅድስት ከተማ ቆም ኣብ ዝርከቡ ኣብያተ-ትምህርቲ ሃይማኖት ዝምህሩ ወዲ 97 ዓመት ምሁር እዮም።

ትማሊ ሰንበት ኣብ መላእ ኢራን ወግዓዊ መዓልቲ ዕረፍቲ ዝተኣወጀሉ ኰይኑ፡ ድሕሪ ቀትሪ ሬሳ ኻመኒ ቅድሚ እቲ ሎሚ ሰኑይ ኣብ ርእሰ-ከተማ ዝካየድ ሰልፊ፡ ካብቲ 'ግራንድ ሞሳላ' ክወጽእ እዩ።

እቲ ስነ-ስርዓታት ብጥንቃቐ ዝተወደበ ኰይኑ፡ እቲ ሞጅታባ ኻመኒ ካብዚ ስነ-ስርዓት ክተርፍ ምኽንያት ዝዀነሉ ምኽንያት ግና እስራኤል ንዓኡ እውን ክትቀትሎ ትደሊ ትኸውን እያ ካብ ዝብል ስግኣት ዝተበገሰ እዩ።

ኣብ መንጎ እተን ተዋጋእቲ ሃገራት ዝተገብረ ተኣፋፊ ስምምዕ ምቍራጽ ተዅሲ ጸኒዑ ዘሎ ኰይኑ፡ ንቐዋሚ ስምምዕ ሰላም ዝግበር ዘተ ይቕጽል ኣሎ። እንተዀነ፡ ክልተኦም ወገናት ወተሃደራዊ ስጕምቲ ንምቕጻል ድሉዋት ከም ዘለዉ የጠንቅቑ።

መርበብ ሓበሬታ 'ኣክሲዮስ' ንፕረዚደንት ኣመሪካ ዶናልድ ትራምፕ ብምጥቃስ ከም ዝሓበሮ፡ እቲ ዘተ ሰላም ምስዚ ቀብሪ ተኣሳሲሩ ንሓደ ሰሙን ተቛሪጹ ኣሎ።

"ሓያሎ ላዕለዎት ሰበስልጣን ኢራን ኣብቲ ቀብሪ ስለ ዝተረኽቡ፡ ዋሽንግተን ብሓንቲ መጥቃዕቲ ንዅሎም ከተጥፍኦም ምኸኣለት ነይራ፡" ክብል ትራምፕ ከም ዝተዛረበ እቲ መርበብ ሓበሬታ ጠቒሱ። ቀጺሉ፡ "ይዅን'ምበር ነዚ ኣይንገብሮን ኢና፣ ምኽንያቱ ድሕሪኡ ምስ መን ክንዛተ ኢና፡" ኢሉ።

እቲ ፕረዚደንት፡ ህዝቢ ኢራን ክበኪ ክርኢ ከሎ ከም ዝተገረመ ብምግላጽ፡ ሰባት ንኻመኒ ዝጸልእዎ ይመስሎ ከም ዝነበረ ገሊጹ፤ "ምናልባት ናይ ሓሶት ንብዓት ይኸውን፡" ኢሉ።

ዛህራ ሳፋኢ ዝተባህለት ጓል 50 ዓመት ሓዘንተኛ ሰበይቲ ንሮይተርስ ኣብ ዝሃበቶ ምላሽ፡ "ንሕና ቅድሚ 47 ዓመት ሰውራ ዘካየድና ናይ ሓሶት ንብዓት ንምፍሳስ ኣይኰነን። ኵሎም እዞም ሰማእታት እውን ንንብዓት ሓሶት ክንብል ኣይከፈልናዮምን፡" ኢላ።

ማዕከናት ዜና ኣሶሼትድ ፕረስን ጋርድያንን ከም ዝጸብጸብዎ፡ ሰባት ብሰንበት ኣብ ልዕሊ ፕረዚደንት ኣመሪካ ዶናልድ ትራምፕ ፍርዲ ሞት ክብየን ይጽውዑ ነይሮም።

ገጣሚ መሓመድ ራሱሊ ቅድሚ ጸሎት ኣብ ዘስምዖ ግጥሚ፡ "ንትራምፕ ምቕታል ናትና ሓላፍነት እዩ፡" ኢሉ ነይሩ።

ራሱሊ "ሞት ንኣመሪካ!" ከምኡ'ውን "ሞት ንእስራኤል!" ዝብሉ ጭርሖታት ከቃልሕ ተሰሚዑ።

ብሰንበት ኣብታ ከተማ ዝነበሩ ሰባት "ንትራምፕ ቅተልዎ"፡ ናብ ቀዳማይ ምኒስተር እስራኤል በንያሚን ናታንያሁ ብምምልካት ድማ "ንቢቢ ቅተልዎ" ከምኡ'ውን "ሕነ ክንፈዲ ኢና" ዝብሉ ጭርሖታት ዝሓዙ ፖስተራት ሒዞም ተራእዮም እዮም።

እቲ ኣብ ቴህራን ዝግበር ስነ-ስርዓታት ጥራይ ልዕሊ 10 ሚልዮን ሓዘንተኛታት ካብ መላእ ሃገር ክስሕብ እዩ ዝብል ትጽቢት ዘሎ ኰይኑ፡ ጽኑዕ ጸጥታዊ ስጕምትታት ተወሲዱ ኣሎ።

ወግዓውያን ማዕከናት ዜና ከኣ ብሰንኪ ጻዕቂ ህዝቢ ሓደጋ ምዕግርጋር ከይፍጠር ኣጠንቂቖም ኣለዉ።

ወግዓዊ ማዕከን ዜና 'ኢርና' ትማሊ ሰንበት ከም ዝሓበሮ፡ ልዕሊ 4,000 ሰባት ኣብ ውሽጥን ጥቓን 'ግራንድ ሞሳላ' ዝርከቡ ማእከላት ሕክምና በጺሖም ኣለዉ፤ ዘጋጠመ ሞት ግን የሎን።

ካብቲ ስነ-ስርዓት ዝተረኽቡ ኣሳእል ከም ዘርእይዎ፡ ነቶም ሓዘንተኛታት ካብቲ ሙቐት ንምዝሓል ማይ ይንጸገሎም ነይሩ።

ሓካይም ድማ ብዕድመ ንዝደፍኣ ሰበይቲ ብዓራት ሕሙማት ክወስድወን ከለዉ ይርኣዩ።

ሳጹን ሬሳ ኻመኒ ኣብ ቴህራን ኣብ ዝተኻየደ መጥቃዕቲ ምስ ዝተቐትሉ ኣርባዕተ ኣዝማዱ ተሰሪዑ ይርአ ኣሎ። ካብኣቶም ሓንቲ ጓል ሓደ ዓመት ዛህራ መሓመዲ ጎልፓየጋኒ ትርከቦም።

ዓሊ ኻመኒ ኣብ ምሉእ ዘመነ-መንግስቱ ምስ ሃገራት ምዕራብ ናይ ምግጫው ፖሊሲ እዩ ተኸቲሉ። ንዓመታት ድማ ነቶም ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ዝርከቡ ጸረ-ኣመሪካን ጸረ-እስራኤልን ዕጡቓት ጕጅለታት - ማለት ንሓማስ ኣብ ቓዛ፡ ሕዝቦላህ ኣብ ሊባኖስን ሑቲ ኣብ የመንን - ሓገዝ ክህብ ጸኒሑ እዩ።

ሎሚ ሰኑይ ኣብ ጐደናታት ቴህራን ዝግበር ስነ-ስርዓት (ሰልፊ) ምስ ተዛዘመ፡ ሳጹን ሬሳ ኻመኒ ጽባሕ ሰሉስ ናብ ቆም ክጓዓዝ እዩ።

ድሕሪኡ ረቡዕ ናብ ዒራቕ ኣብ ዝርከብ ኣገዳሲ ሺዓዊ መካነ-ቅዱሳን ክውሰድ ኰይኑ፡ ሓሙስ ድማ ኣብታ ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ እታ ሃገር እትርከብ ትውልዲ ዓዱ መሽሃድ ሓመድ ኣዳም ክለብስ እዩ።