Trump akitumia lori, ndege ya mtego ilivyomlinda Clinton dhidi ya tishio angani

Wakati Donald Trump alipoondoka kwenye mkutano wa kilele wa NATO mjini Ankara, Uturuki, chini ya hatua kali za kipekee za kiusalama, operesheni hiyo ilionyesha ni kwa kiwango gani Marekani inaweza kwenda ili kumlinda rais anayekabiliwa na tishio kubwa.

Trump alionekana akipanda ndege yake ya kawaida mbele ya kamera. Lakini hakuondoka Uturuki kwa ndege hiyo.

Badala yake, kulingana na ripoti, alihamishwa kwa siri kupitia uwanja wa ndege ndani ya gari la kubebea chakula na kuhamishiwa kwenye ndege ndogo ya kijeshi.

Ndege kubwa ilibaki nyuma, ikiwa na maafisa wa utawala wake pamoja na waandishi wa habari waliokuwa wakisafiri naye.

Kwa muda fulani, dunia ilikuwa ikitazama ndege isiyo sahihi.

Operesheni hiyo ilichochewa na taarifa ya kiintelijensia kuhusu tishio linaloweza kuhatarisha maisha ya Trump.

Pia ilizua maswali kuhusu matumizi ya watu wengine katika safari hiyo ya rais, wakiwemo maafisa wa ngazi ya juu na waandishi wa habari, ambao walibaki kwenye ndege iliyoonekana kana kwamba imembeba rais.

Hata hivyo, wazo hilo halikuwa geni.

Zaidi ya miaka 25 iliyopita, Bill Clinton alikabiliwa na tishio kama hilo alipojiandaa kusafiri hadi Pakistan, mojawapo ya maeneo hatari zaidi katika ziara yake ya mwaka 2000 barani Asia Kusini.

Kikosi chake cha usalama kilitengeneza taswira ya uongo kuhusu mahali ambapo rais alikuwa akisafiri.

Mazingira yalikuwa tofauti. Hatari zilikuwa tofauti. Lakini kanuni iliyotumika ilikuwa inafanana sana: kufanya iwe vigumu kwa mtu yeyote anayefuatilia kujua ni ndege ipi inayombeba rais.

Safari hatari kuelekea Pakistan

Ilikuwa mwezi Machi mwaka 2000, na Pakistan ilikuwa ikipitia kipindi cha sintofahamu kubwa ya kisiasa na kiusalama.

Jenerali Pervez Musharraf alikuwa amechukua madaraka kupitia mapinduzi ya kijeshi miezi michache tu kabla ya hapo, akimuondoa madarakani Waziri Mkuu Nawaz Sharif.

Uhusiano kati ya Pakistan na India ulikuwa wa mvutano, hasa kuhusiana na suala la Kashmir. Nchi zote mbili zilikuwa zimefanya majaribio ya silaha za nyuklia mwaka 1998, jambo lililozua hofu kwamba mzozo kati yao ungeweza kuwa na madhara makubwa zaidi.

Kulikuwa na tishio jingine lililokuwa likiongezeka katika eneo hilo.

Afghanistan ilikuwa chini ya utawala wa Taliban, na Osama bin Laden pamoja na mtandao wake wa al-Qaeda walikuwa wakifanyia shughuli zao huko. Marekani ilikuwa na wasiwasi unaoongezeka kuhusu ugaidi na uwezekano wa wapiganaji kushambulia maslahi ya Marekani.

Hata hivyo, Clinton aliamua kuitembelea Pakistan.

Ilikuwa safari muhimu ya kidiplomasia. Ziara hiyo ingechukua takriban saa sita pekee, lakini ilikuwa na uzito mkubwa wa kisiasa.

Clinton alitaka kuzungumza moja kwa moja na uongozi wa kijeshi wa Pakistan kuhusu Kashmir, silaha za nyuklia, ugaidi na utulivu wa eneo hilo.

Pia ilikuwa ziara ya kwanza ya rais wa Marekani akiwa madarakani nchini Pakistan katika kipindi cha zaidi ya miongo mitatu.

Changamoto ilikuwa ni jinsi ya kumfikisha huko kwa usalama.

Maafisa wa Marekani walikuwa tayari wakichukua hatua za kipekee za kiusalama kuhusiana na ziara hiyo pana katika eneo la Kusini mwa Asia. Kusimama kulikopangwa nchini Pakistan kulionekana kuwa jambo nyeti sana, na hofu kuhusu usalama ilikuwa tayari imesababisha mabadiliko katika ratiba ya Clinton.

Hivyo, Ikulu ya Marekani (White House) iliandaa mpango uliolenga kuficha harakati za rais.

Ndege iliyokusudiwa kuwapotosha watu wote

Clinton alikuwa Mumbai, ambayo wakati huo ilijulikana kama Bombay wakati operesheni hiyo ilipoanza kutekelezwa.

Ndege kubwa ya kijeshi ya Marekani ya usafirishaji iliandaliwa kwa ajili ya safari hiyo ya kwenda Pakistan. Ndege ya pili, aina ya Gulfstream isiyo na alama zozote, nayo ilikuwa tayari.

Ndege hiyo kubwa ingetoa taswira ya kumbeba rais.

Kumbe, ndege aina ya Gulfstream ndiyo ingemchukua yeye.

Clinton alionekana akiondoka na ndege rasmi, lakini badala yake alihamia kwenye ndege ndogo isiyo na alama. Ndege ile iliyoonekana kuwa ndiyo muhimu iliendelea na safari kuelekea Islamabad.

Ilikuwa ni ndege ya kughushi (ya kuwapotosha watazamaji).

Mpango huo ulimaanisha kuwa mtu yeyote aliyejaribu kufuatilia harakati za rais kutoka ardhini angepata taswira ya kuaminika lakini isiyo ya kweli.

Ndege hiyo ya kughushi iliwasili Islamabad kwanza. Ilikuwa na muonekano unaofahamika wa ndege rasmi ya rais wa Marekani na ilivutia umakini ambao kwa kawaida huambatana na kuwasili kwa rais.

Clinton aliwasili pekee

Ndege yake isiyo na alama ilitua mbali na umakini uliokuwa ukizunguka ndege ya kwanza, ikimruhusu kuondoka uwanja wa ndege bila kuweka wazi mienendo yake.

Udanganyifu huo haukuishia kwenye barabara ya kurukia ndege. Operesheni ya usalama pia ilitumia magari kadhaa kwenye msafara, na kufanya iwe vigumu kutambua ni gari gani lililombeba rais.

Ilikuwa juhudi iliyopangwa kwa uangalifu ili kuunda kutokuwa na uhakika kuhusu mahali Clinton alikuwa katika kila hatua ya safari.

Waandishi wa habari walikuwa sehemu ya hatari.

Kulikuwa na kipengele kingine kisicho cha kawaida katika operesheni hiyo.

Susan Page, wakati huo mwandishi wa habari wa Ikulu ya Marekani kwa USA Today na rais wa Chama cha Waandishi wa Habari wa Ikulu ya Marekani, alipewa taarifa ya siri kuhusu mipango ya usalama.

Aliambiwa kwamba Ikulu ya Marekani ilikuwa ikitumia ndege ya udanganyifu kwa sababu ya hatari zilizokuwa zikizunguka ziara ya Pakistani.

Sababu ya taarifa hiyo ilikuwa muhimu. Waandishi wa habari waliosafiri na Clinton walikuwa katika hatari nyingi sawa na rais.

Page alikubali kuweka taarifa hiyo kuwa siri.

Umma haukujifunza maelezo kamili ya operesheni hiyo hadi miaka kadhaa baadaye.

Hilo linafanya hadithi ya Clinton iwe muhimu hasa baada ya kutoroka kwa Trump hivi karibuni kutoka Uturuki.

Katika kesi ya Clinton, angalau mwakilishi mmoja mkuu wa vyombo vya habari vinavyosafiri alionywa kuhusu udanganyifu huo.

Katika kesi ya Trump, waandishi wa habari na maafisa wakuu waliobaki kwenye ndege ya awali inasemekana hawakujua kwamba rais alikuwa ameondoka kisiri.

Kwa hivyo, shughuli hizo mbili zina tofauti kubwa.

Lakini pia zinatoa wazo moja la msingi.

Mbinu za usalama wa rais

Wakati tishio la kiusalama ni kubwa vya kutosha, kumlinda rais kunaweza kuhusisha kumficha huku akiwa anaonekana wazi, na kwa makusudi kuunda taswira kwamba yuko mahali pengine.

Marais husafiri wakiwa na ulinzi wa hali ya juu zaidi duniani. Ndege zao hulindwa, njia zao hupangwa kwa kina na harakati zao huzungukwa na tabaka mbalimbali za ulinzi.

Lakini kuonekana waziwazi yenyewe huleta changamoto.

Kila mtu anajua jinsi ndege ya Air Force One inavyoonekana. Kila mtu anajua wakati msafara wa rais unapopita jijini. Waandishi wa habari hufuatilia harakati za rais na kamera za televisheni hurusha matukio hayo duniani kote.

Hali hiyo hufanya mbinu za kuwapotosha watu (udanganyifu wa kimkakati) kuwa sehemu muhimu ya usalama wa rais.

Lengo si lazima kumfanya rais asionekane kabisa. Lengo ni kufanya iwe vigumu kujua hasa alipo.

Mwaka 2000, hilo lilihusisha kutuma ndege mbadala (ya kuigiza) iliyoonekana halisi kwenda Islamabad, huku Clinton akiwasili kwa ndege isiyo na alama zozote za utambulisho.

Mwaka 2026, ilihusisha kuruhusu ndege halisi ya Trump iendelee kuonekana huku yeye akihamishiwa kwa siri kwenye ndege nyingine.

Teknolojia na mazingira vimebadilika, lakini changamoto inayozikabili timu za usalama bado ni ileile inayojulikana.

Rais anaweza kuwa mmoja wa watu wanaoonekana zaidi duniani, lakini wakati tishio ni kubwa mno, mahali salama zaidi kwake kunaweza kuwa mahali ambapo hakuna anayepata mtazamo.

Hilo ndilo somo lililojificha katika safari ya siri ya ndege aliyofanya Bill Clinton kwenda Pakistan zaidi ya miongo miwili iliyopita.

Pia inasaidia kuelezea hatua za kipekee zilizochukuliwa kumtoa Donald Trump nchini Uturuki kwa usalama.