در مورد پیشنهاد عمان به ایران برای اداره تنگه هرمز چه میدانیم؟
منبع تصویر، Shutterstock
توقف حملات متقابل ایران و آمریکا باعث قوت گرفتن تحرکات دیپلماتیک و تلاش میانجیگران برای حل اختلافات دو طرف شده است که اصلیترین مورد آن در حال حاضر مساله جریان کشتیرانی در تنگه هرمز است.
در روزهای اخیر همزمان با دیدارها و گفتوگوهایی میان مقامهای عمان و ایران، رسانهها از طرحی خبر دادهاند که بنابر گزارشها مسقط درباره مدیریت تنگه هرمز به ایران پیشنهاد کرده است.
خبرگزاری رویترز امروز به نقل از منابعی در منطقه خلیج فارس گزارش داد که عمان طرحی را برای ایجاد یک سازوکار منطقهای مشترک برای مدیریت تنگه هرمز به ایران پیشنهاد کرده است که در چارچوب آن شناورهایی که از این آبراه عبور میکنند «داوطلبانه» مبلغی را میپردازند اما کنترل تنگه هرمز «منحصرا» در اختیار ایران نخواهد بود.
به گفته این منابع، طرح پیشنهادی عمان از حمایت کشورهای منطقه برخوردار است و بر مبنای الگوی مورد استفاده در تنگه مالاکا تدوین شده است؛ آبراهی که در آن مالزی، اندونزی و سنگاپور به جای دریافت عوارض ثابت از کشتیها، مبالغی را برای ارائه خدمات دریافت میکنند. شناورهایی که از مالاکا عبور میکنند برای خدماتی مانند ناوبری، حفاظت از محیط زیست و عملیات جستجو و نجات، مبلغی را داوطلبانه میپردازند.
در همین حال بلومبرگ هم به نقل از منابع آگاه گزارش داده است که یک ایده مطرح شده در مذاکرات ایران و عمان، بازگشایی «کریدور میانی» تنگه هرمز است.
از زمان آغاز جنگ اخیر آمریکا و اسرائیل با ایران در نهم اسفند، کشتیها حتی در مقاطع آتشبس، عمدتا از این کریدور که تصور میشود ممکن است مینگذاری شده باشد، پرهیز کردهاند.
کشتیها در حال حاضر یا مسیر نزدیک به ایران را انتخاب میکنند یا کریدوری که عمان در آبهای سرزمینی خود اعلام کرده است؛ هرچند ایران اصرار دارد که تنها مسیر «امن» مسیری است که در قلمرو آن کشور قرار دارد. در زمانی هم که ایران و آمریکا همچنان به اجرای تفاهمنامه امضا شده متعهد بودند، تهران پیوسته تاکید داشت که مسیر جنوبی تنگه هرمز در آبهای عمان که مورد حمایت آمریکاست، نقض مفاد مندرج در تفاهمنامه درباره «ترتیبات ایرانی» مدیریت این آبراه است.
بلومبرگ به نقل از منابعش گزارش داده است که میانجیگران عمانی ابراز امیدواری میکنند که در چند روز آینده خبری را از پیشرفت در این زمینه اعلام کنند هرچند تاکید کردهاند که تضمینی در این مورد وجود ندارد.
منابع بلومبرگ هم تاکید کردهاند که «کریدور میانی» احتمالا مینگذاری شده و پیش از بازگشایی باید مینروبی شود.
بریتانیا، فرانسه و چند کشور اروپایی دیگر گفتهاند که برای هدایت عملیات مینروبی آمادگی دارند ولی تاکید کردهاند که چنین عملیاتی تنها پس از برقراری امنیت میسر است.
بیبیسی دریافته است که بریتانیا و آمریکا تصمیم دارند که برای بررسی وضعیت تنگه هرمز، بهزودی اجلاسی را در لندن برگزار کنند. پیت هگست، وزیر دفاع و دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، هم در این کنفرانس که اکسیوس نخست خبر آن را گزارش کرده بود، حضور خواهند داشت.
بر اساس این گزارش، هدف این کنفرانس سطح بالا، ایجاد یک ائتلاف بینالمللی بالقوه برای تامین امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز است.
رایزنیهای دیپلماتیک ایران و عمان
گزیدهای از مهمترین خبرها، گزارشهای میدانی و گفتوگوهای اختصاصی را هر هفته در ایمیل خود دریافت کنید.
اینجا مشترک شوید
پایان % title %
ایران و عمان رسما در مورد طرحهای پیشنهادی گزارش شده اظهارنظری نکردهاند اما تماسها و گفتوگوهایی میان دو کشور در جریان بوده است.
درتازهترین این اظهارنظرها، کاظم غریبآبادی، معاون حقوق وزیر خارجه ایران، گفته است که پیشنهاد شده است با عمان در مورد یک مسیر موقت در تنگۀ هرمز مذاکره شود و اگر تفاهم شد، جایگزین مسیر شمال و جنوب در تنگه شود.
به گزارش تسنیم، آقای غریبآبادی گفته است که پیشنهاد ایران این است که «یک مسیر تنگه باید بهطور کامل در اختیار ایران باشد و بخشی از مسیر دیگر هم همینطور. این سناریو قطعی است و هیچ فرمول دیگری را ایران قبول نمیکند.»
همزمام و براساس گزارشها عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، دیشب در تماسهای تلفنی جداگانه با وزیران امور خارجه عمان و عربستان گفتوگو کرد.
وزارت امور خارجه ایران در اطلاعیهای نوشت که وضعیت تنگه هرمز و تلاش دیپلماتیک برای کاهش تنش و برقراری ثبات در منطقه، موضوعات مورد بحث در این تماسها بوده است.
هفته پیش هم یک هیئت دیپلماتیک به تهران سفر کرد و از همان زمان بود که حملات متقابل ایران و آمریکا متوقف شد.
پس از دو روز مذاکرات ایران با نمایندگان عمان در تهران، اسماعیل بقایی از پیشرفت در این گفتگوها خبر داد اما گفت در حال حاضر تغییری در وضعیت تردد در تنگه هرمز ایجاد نشده است.
سخنگوی وزارت خارجه ایران گفت: «جمعه و شنبه چند دور گفتوگو بین ایران و عمان در سطح معاونان وزرای خارجه در تهران برگزار شد که طی آن دو طرف در مورد اصول مشترک و سازوکارهای عملیاتی برای مدیریت تردد ایمن کشتیرانی در تنگه هرمز تبادلنظر کردند.»
اسماعیل بقایی افزود: «این گفتوگوها مفید بود و پیشرفتهایی حاصل شد؛ هیئت نمایندگی عمان عصر شنبه تهران را ترک کرد اما رایزنیهای فنی و سیاسی بین دوطرف ادامه دارد.»
سازمان بینالمللی دریانوردی گفته است که نقشی در مذاکرات ایران و عمان ندارد.
یک سخنگوی این نهاد وابسته به سازمان ملل گفت: «هرگونه پیشنهادی برای ایجاد مسیرهای جدید کشتیرانی یا اتخاذ تدابیری برای مدیریت ترافیک باید از سوی کشورهای عضو به سازمان بینالمللی دریانوردی ارائه شود.»
در هفتههای گذشته اکسیوس گزارش کرده بود که یک ایده مطرح شده در مورد مساله هزینه مدیریت تنگه هرمز، واریز کردن مبالغ دریافتی به یک صندوق مشترک است که سازمان بینالمللی دریانوردی در مدیریت آن نقش داشته باشد.
تنگه مالاکا و شباهت آن به تنگه هرمز
تنگه مالاکا که در شرق آسیا و بین مالزی، اندونزی و سنگاپور قرار دارد، از جهات مختلفی به تنگه هرمز شباهت دارد، ازجمله از نظر راهبردی و ژئوپولیتیک.
تنگه مالاکا پرترددترین مسیر دریایی جهان است. ۲۴ درصد از تجارت دریایی جهان از آن عبور میکند، از جمله حدود ۲۹ درصد از نفت خام حملشده از طریق دریا و ۲۶ درصد از خودروها.
مالاکا دروازه اصلی ورود انرژی به چین، ژاپن و کره جنوبی است. تقریبا ۸۰ درصد از واردات نفت چین از این مسیر عبور میکند. وابستگیای که پکن آن را «معضل مالاکا» مینامد.
دزدی دریایی همچنان نگرانی دائمی است و بیش از ۱۳۰ مورد حادثه در سال ۲۰۲۵ در این تنگه گزارش شده است. اما بزرگترین خطر، مسائل سیاسی و ژئوپلیتیکی است. هرگونه تشدید تنش میان چین و آمریکا یا هند بر سر تسلط دریایی در منطقه میتواند عبور از این تنگه را به شدت مختل کند.
مالاکا همچنین در معرض بلایای طبیعی مانند سونامی و فعالیتهای آتشفشانی قرار دارد. برای مثال، سونامی ۲۶ دسامبر ۲۰۰۴ خسارت قابلتوجهی به زیرساختهای ساحلی در ورودی جنوبی تنگه وارد کرد.
