«راسوت»؛ رقیب روسی استارلینک چیست و چرا اهمیت دارد؟

دمیتری مدودف، معاون رئیس شورای امنیت روسیه، هشدار داده است که در صورت دخالت آمریکا در «راسوت»، منظومه ماهواره‌ای جدیدی که روسیه در حال توسعه آن است، «جنگی تمام‌عیار در فضا» در خواهد گرفت.

او گفت چنین رویارویی‌ در صورتی رخ می‌دهد که آمریکا بخواهد در فعالیت سامانه ماهواره‌ای نوظهور «راسوت» روسیه اختلال ایجاد کند.

این اظهارات پس از آن مطرح شد که گزارش شد ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، از آمریکا خواسته است این پروژه را تحریم یا «مسدود» کند.

مدودف در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «درخواست [زلنسکی] برای «مسدود کردن» ماهواره‌های راسوت روسیه فقط می‌تواند به معنای نابودی آن‌ها باشد، راهی قطعی برای رسیدن به جنگی تمام‌عیار در فضا. امیدوارم آمریکا این را درک کند. در غیر این صورت، ماهواره‌های استارلینک مثل مگس سقوط خواهند کرد. فضا جای تنگی است، بنابراین رعایت احترام متقابل ضروری است.»

این پروژه آشکارا برای مسکو اهمیت دارد. کرملین ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۶ ابراز امیدواری کرد که این سامانه «هرچه زودتر... به‌طور موثر آغاز به کار کند». اما این سامانه دقیقا چیست و چه زمانی ممکن است عملیاتی شود؟

راسوت چیست؟

«راسوت-۳» (طلوع-۳) یک سامانه ارتباطات ماهواره‌ای است که برای عملکردی مشابه استارلینکِ شرکت اسپیس‌ایکس طراحی شده است. این سامانه را شرکت روسی «بیورو ۱۴۴۰»، از زیرمجموعه‌های هلدینگ «ایکس هولدینگ» می‌سازد. ساخت این پروژه در دسامبر ۲۰۲۳ اعلام شد و قرار است تا سال ۲۰۲۷ به فضا پرتاب شود.

به گفته ایکس هولدینگ، این سامانه برای ارائه پوشش پایه به ۲۵۰ ماهواره و برای پوشش جهانی به بیش از ۷۰۰ ماهواره نیاز دارد.

برای مقایسه، بر اساس گزارش وب‌سایت اسپیس‌دات‌کام، اوت ۲۰۲۶ بیش از ۱۱ هزار ماهواره استارلینک در مدار قرار داشتند.

این سامانه نخستین بار در سال‌ ۲۰۲۳ به‌عنوان پروژه‌ای غیرنظامی معرفی شد، هرچند روزنامه اقتصادی «ودوموستی» همان زمان به نقل از یک کارشناس فناوری اطلاعات نوشت که نیروهای نظامی نیز می‌توانند از آن «در مناطق کمتر توسعه‌یافته» استفاده کنند.

به گفته ولودیمیر زلنسکی، ممکن است چین نیز در این پروژه نقش داشته باشد.

زلنسکی به فایننشال تایمز گفت: «می‌دانیم که چین روی ماهواره‌ها کار می‌کند و روی امکان کمک به روسیه برای دستیابی به سامانه‌ای شبیه استارلینک نیز کار می‌کند.»

اگرچه این سامانه در ابتدا ماهیتی غیرنظامی داشت، وزارت دفاع روسیه از آن استفاده کرده است.

چرا اهمیت دارد؟

در اوایل سال ۲۰۲۶، از دست رفتن دسترسی به استارلینک ضربه قابل‌ توجهی به نیروهای روسیه در اوکراین وارد کرد.

با وجود ادعای وزارت دفاع روسیه مبنی بر در اختیار داشتن سامانه‌های ارتباطی ویژه نظامی، نیروهای روس برای پدافند هوایی و کنترل پهپادها به اینترنت استارلینک وابسته بودند.

گزینه‌های ماهواره‌ای موجود، از جمله سامانه‌ای متعلق به غول انرژی روسیه، گازپروم، ناکافی بودند و نیروهای روسیه به اینترنت کابلی و «پل‌های وای‌فای» بی‌سیم روی آوردند.

در برنامه هفتگی پربیننده مرور اخبار شبکه دولتی روسیا ۱، یوگنی پوپوف، مجری برنامه، گفت گسترش سریع شبکه راسوت و استقرار پایانه‌های آن در جبهه می‌تواند به‌طور قابل‌ توجهی اهداف نظامی مسکو در اوکراین را پیش ببرد.

در گزارش دیگری در همان برنامه گفته شد که راسوت هم‌ اکنون برای کنترل برخی از تسلیحات بدون‌ سرنشین روسیه استفاده می‌شود.

این نخستین بار نبود که پوپوف درباره راسوت صحبت می‌کرد. او در برنامه‌ای در ۳۰ اوت ۲۰۲۶ گفته بود انتظار می‌رود راسوت به‌زودی وارد فعالیت شبانه‌روزی شود.

پوپوف گفت: «این امر برتری فناوری ما بر دشمن را تثبیت خواهد کرد.»

تا عملیاتی شدن چقدر فاصله دارد؟

به‌رغم برنامه اولیه برای پرتاب ۲۵۰ ماهواره تا سال ۲۰۲۷، این پروژه در آغاز با تاخیرها و مشکلات فنی روبه‌رو شد.

۱۶ ماهواره «راسوت-۳» در مارس ۲۰۲۶ به فضا پرتاب شدند. قرار بود شرکت «بیورو ۱۴۴۰» این ماهواره‌ها را در سال ۲۰۲۵ پرتاب کند، اما بنا بر گزارش‌ها، به دلیل ناتوانی در تولید تعداد کافی ماهواره طبق برنامه زمان‌بندی‌شده، این هدف محقق نشد.

یکی از این ماهواره‌ها پس از پرتاب از دست رفت.

پرتاب دیگری در ژوئیه ۲۰۲۶ انجام شد که این بار تعداد ماهواره‌های پرتاب‌شده مشخص نشد.

به نظر می‌رسد این پرتاب نشانه سرعت گرفتن پروژه بود. وادیم اسکیبیتسکی، معاون اداره اطلاعات دفاعی اوکراین، در اوت ۲۰۲۶ به آر‌بی‌سی اوکراینی گفت ماهواره‌ها «بسیار سریع‌تر از آنچه برنامه‌های خودشان پیش‌بینی کرده بود» پرتاب می‌شوند.

اسکیبیتسکی گفت: «در حال حاضر، آن‌ها فقط به‌صورت مقطعی و زمانی که ماهواره از فراز قلمرو ما عبور می‌کند، می‌توانند کار کنند. وقتی روس‌ها یک منظومه کامل ماهواره‌ای را به مدار بفرستند، این سامانه مانند استارلینک عمل خواهد کرد.»

به گفته اسکیبیتسکی، روسیه قصد دارد در سال‌ ۲۰۲۷ در مجموع ۲۹۲ ماهواره راسوت در مدار داشته باشد.

تحلیل دیگری از اوکراین در اوت ۲۰۲۶ اعلام کرد که راسوت ممکن است تا اواسط ۲۰۲۷ پوشش ماهواره‌ای شبانه‌روزی برای نیروهای روسیه فراهم کند.

با وجود تبلیغات تلویزیون روسیه درباره راسوت، ارتش این کشور درباره کاربردهای احتمالی و آزمایش‌های این سامانه سکوت کرده است.

در همین حال، برخی مفسران روس حمله پهپادی ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۶ به یک قطار مسافربری در اوکراین، در نزدیکی مرز لهستان، را آزمایش احتمالی راسوت دانستند.

یوری پودولیاکا، وبلاگ‌نویس پرطرفدار، گفت: «اگر حمله به غرب اوکراین نتیجه این «آزمایش» بوده باشد، من تحت تاثیر قرار گرفته‌ام. در این صورت، سرنوشت بخش غربی سرزمین‌های تحت کنترل حکومت کی‌یف چندان آسان‌تر از مناطق شرقی و مرکزی نخواهد بود.»

استارشی ادی، وبلاگ‌نویس راست افراطی، گفت: «با توسعه اینترنت ماهواره‌ای روسیه، سفر سیاستمداران کشورهای دشمن به کی‌یف به نوعی قمار مرگبار تبدیل خواهد شد.»

تهدید علیه استارلینک چه معنایی دارد؟

مدودف در اظهارات ۴ اکتبر خود هشدار داد که اگر «راسوت» مسدود شود، «ماهواره‌های استارلینک مثل مگس یکی پس از دیگری سقوط خواهند کرد».

روسیه مدت‌هاست ادعا می‌کند تسلیحاتی در اختیار دارد که قادرند اهدافی را در مدار پایین زمین هدف قرار دهند.

سرگئی سوروویکین، فرمانده وقت نیروهای هوافضای روسیه، در گفت‌وگویی در سال‌ ۲۰۲۰ با روزنامه «کراسنایا زوزدا» وابسته به وزارت دفاع روسیه گفت سامانه‌های موشکی زمین‌به‌هوای اس-۵۰۰ «در آینده قادر خواهند بود ماهواره‌های مدار پایین و تسلیحات فضایی را نابود کنند».

سلاح دیگری که گفته می‌شود توان هدف قرار دادن ماهواره‌ها را دارد، سامانه لیزری «پرسوت» است.

روزنامه دولتی «راسیسکایا گازتا» در سال‌ ۲۰۲۴، به نقل از مقاله‌ای در مجله «آرمیسکی اسبورنیک» وزارت دفاع که از آن زمان حذف شده است، گزارش داد این سامانه در برابر اهدافی در ارتفاع ۲۰۰ تا ۱۱۰۰ کیلومتری موثر است.

با این حال، «پرسوت» برای اخلال در عملکرد ماهواره‌ها طراحی شده است، نه برای نابودی آن‌ها.