حمله به فرودگاه ریاض؛ لحظه خطرناک دیگری در منازعه‌ای از پیش متشنج

حمله روز شنبه به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض، لحظه خطرناک دیگری را در منطقه‌ای رقم می‌زند که هم‌اکنون نیز غرق در تنش و درگیری است.

عربستان سعودی برای چنین رویدادی آمادگی نداشت.

حوثی‌ها در هفته‌های اخیر حملات خود را به خاک عربستان سعودی شدت بخشیده‌اند ولی حملات چند روز گذشته آن‌ها زیرساخت‌های حیاتی این کشور، از جمله فرودگاه اصلی پایتخت را هدف قرار داده و به نظر می‌رسد به‌سادگی از سامانه‌های پدافند هوایی عربستان عبور کرده است.

آسیب‌های فیزیکی را می‌توان به‌سرعت ترمیم کرد اما اعتبار این کشور به عنوان پناهگاهی امن و باثبات در حال فروپاشی است.

حوثی‌ها افزون بر تمامی حملات به فرودگاه، کوشیده‌اند کنترل مواضع راهبردی مهمی را در طول ساحل دریای سرخ و اطراف تنگه باب‌المندب به دست گیرند. این اقدام خطر را برای کشتیرانی امن در طول این گذرگاه حیاتی دریایی بیشتر افزایش می‌دهد؛ هرچند حکومت یمن می‌گوید امنیت این تنگه را «تامین کرده است.»

جنگ داخلی یمن میان حکومت این کشور، که جامعه بین‌المللی آن را به رسمیت می‌شناسد و عربستان سعودی از آن پشتیبانی می‌کند، و حوثی‌ها که از حمایت ایران برخوردارند، بیش از یک دهه ادامه داشته است. این نبرد هزاران کشته بر جای گذاشته و یمن را به یکی از بدترین بحران‌های بشردوستانه جهان دچار کرده است.

این درگیری ژئوپولیتیکی پیچیده و اغلب سردرگم‌کننده است و برای درک این دور تازه از تشدید تنش‌ها باید آن را در چارچوب گسترده‌تر تنش میان ایران، آمریکا و اسرائیل بررسی کرد.

عربستان از زمان شورش القاعده در اواسط دهه ۲۰۰۰ با چنین تهدید جدی روبرو نشده بود.

حکومت عربستان سعودی آن چالش را از راه یک کارزار موثر برای جلب حمایت مردم و کسب اعتماد آنان پشت سر گذاشت. سپس از خیزش‌های بهار عربی در سراسر منطقه که به سرنگونی رهبران تونس، لیبی، مصر و یمن انجامید، جان سالم به در برد.

این کشور حتی حمله موشک بالستیک ایران به ریاض در اسفند (مارس) را هرچند با نارضایتی پشت سر گذاشت.

اما این بار وضعیت متفاوت است. عربستان سعودی شاید یکی از نیرومندترین نیروی‌های هوایی خاورمیانه را در اختیار داشته باشد و حملات هوایی ویرانگری را علیه مواضع حوثی‌ها انجام داده باشد. به‌رغم این موضوع، نیروهای مقابل توانسته‌اند بخش‌های بزرگی از یمن، به‌ویژه در شمال و غرب را تصرف کنند.

حوثی‌ها اما دقیقا می‌دانند به کجا ضربه بزنند: بخش آسیب‌پذیر اقتصاد عربستان.

حوثی‌ها به عنوان بخشی از «محور مقاومت»، شریک راهبردی حیاتی برای ایران به شمار می‌روند. آن‌ها از جیزان در کنار دریای سرخ تا مجتمع پتروشیمی در خریص، پهپادهای انتحاری و موشک‌ها را با دقتی مرگبار شلیک می‌کنند.

مسیر کشتیرانی دریای سرخ اهمیت فزاینده‌ای پیدا کرده است، زیرا تنگه هرمز در سوی دیگر خلیج فارس، از زمانی که آمریکا و ایران نتوانسته‌اند به توافقی برای پایان دادن به جنگ خود برسند، هنوز به‌طور کامل بازگشایی نشده است.

هدف قرار دادن کشتی‌ها در دریای سرخ روش دیگری است که حوثی‌ها می‌کوشند با کمک آن اعمال فشار کنند؛ این حملات به اقتصاد جهانی آسیب می‌زنند و همین موضوع اهرم فشاری مهم برای تهران به شمار می‌رود.

در اوایل سپتامبر، کاخ سفید اعلام کرد که به طور مستقیم در درگیری یمن مداخله نخواهد کرد ولی می‌تواند پشتیبانی اطلاعاتی در اختیار عربستانی‌ها قرار دهد. کاخ سفید بعدا گفت که اطلاعات در اختیار سعودی‌ها می‌گذارد و کارشناسان نظامی را نیز به عربستان اعزام کرده است.

با این حال، پس از آخرین حمله به ریاض که به کشته شدن یک شهروند آمریکایی انجامید، ممکن است اوضاع چرخش تازه‌ای پیدا کرده باشد.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در گفت‌وگو با خبرنگاران، حمله روز شنبه را «وحشتناک» خواند و اشاره کرد که شاید در حمایت از عربستانی‌ها مداخله نظامی کند: «ما تازه از این حمله اخیر باخبر شده‌ایم، بنابراین تصمیم‌گیری خواهیم کرد. ما بسیار سریع اقدام می‌کنیم.»

اما اکنون چنین اقدامی دست‌کم پیش از انتخابات کلیدی میان‌دوره‌ای ماه آینده آمریکا بعید به نظر می‌رسد.

دونالد ترامپ هنگام انتخاب دوباره در سال ۲۰۲۴ وعده داد که به نقش آمریکا در جنگ‌های سراسر جهان پایان دهد. با وجود این، ایالات متحده در حال حاضر در سه منازعه حل‌نشده در خاورمیانه، در غزه، لبنان و ایران درگیر است.

اگر رئیس‌جمهور آمریکا در درگیری دیگری، این بار در یمن گرفتار شود، بعید است رای‌دهندگان از آن استقبال کنند. اکنون به نظر می‌رسد این جنگ پیش از آنکه با یک آتش‌بس متزلزل دیگر به پایان برسد، چه با مداخله آمریکا و چه بدون آن، شدت خواهد یافت.