اگر پاپ بیمار باشد، چه کسی کلیسای کاتولیک را اداره می‌کند؟
منبع تصویر، Getty Images
پس از آن‌که مشخص شد پاپ لئون چهاردهم به سرطان ریه مبتلاست، بار دیگر همان پرسشی مطرح شد که هنگام بستری شدن سلف او، پاپ فرانسیس، در مارس سال گذشته ذهن بسیاری را به خود مشغول کرده بود: حالا چه خواهد شد؟
نیکول وینفیلد، خبرنگار خبرگزاری آسوشیتدپرس، پرسشی را مطرح کرد که بسیاری دارند: وقتی پاپ بیهوش، ناتوان یا قادر به اداره امور نیست، چه کسی مسئول کلیسای کاتولیک می‌شود؟
پاسخ او در دو کلمه بود: «خود پاپ.»
این پاسخ کوتاه، موقعیتی پیچیده را به‌سادگی توضیح می‌دهد.
برخلاف حالتی که پاپ می‌میرد یا کناره‌گیری کند و برای جانشینی او قواعد مشخصی وجود دارد، اگر رهبر کاتولیک‌های جهان به دلیل بیماری شدید نتواند وظایف خود را به‌طور کامل انجام دهد، سازوکار روشنی برای واگذاری اختیارات پاپ و اداره امور کلیسا وجود ندارد.
پاپ لئون چهاردهم، ۷۱ ساله، در رم تحت عملی ۹۰ دقیقه‌ای قرار گرفت که طی آن لوب پایینی ریه راست او برداشته شد.
پیش از عمل جراحی، مدیر دفتر مطبوعاتی واتیکان سفر پاپ به اروگوئه، آرژانتین و پرو را تائید کرده بود، اما پس از این تشخیص، اکنون درباره این سفر تردید وجود دارد.
منبع تصویر، Getty Images
پاپ عالی‌ترین مقام کلیسای کاتولیک و دولت‌شهر واتیکان است، بنابراین رهبری او هم از نظر مذهبی و هم از جنبه‌های اداری و دیپلماتیک اهمیتی اساسی دارد.
وقتی پاپ قادر نباشد وظایف خود را به‌صورت حضوری انجام دهد، اداره امور کلیسا بر عهده دیوان پاپی است، نهاد مرکزی حکمرانی کلیسای کاتولیک.
مقررات چه می‌گویند؟
در مارس ۲۰۲۵، زمانی که کلیسا در پی بیماری پاپ فرانسیس با وضعیتی مشابه روبه‌رو شده بود، فیلیپه دومینگس، مدیر مرکز لائیک در رم و متخصص امور واتیکان، به بی‌بی‌سی موندو گفت اگر پاپ هوشیار نباشد، امور کم و بیش به همان شکل ادامه خواهد یافت.
او گفت: «هر کاردینال در واتیکان نقش خاص خود را دارد و دبیر دیوان پاپی در چنین شرایطی نقش بسیار مهمی ایفا می‌کند.»
پیترو پارولین که اکنون این سمت را در اختیار دارد، مسئول نظارت بر امور دیپلماتیک و اداری است و نقشی شبیه «نخست‌وزیر» واتیکان دارد.
خبرنگاران در روزهای اخیر از او پرسیدند آیا درباره وضعیت سلامت پاپ نگران است یا نه. پارولین پاسخ داد: «بله، چون مطمئنا انتظار چنین چیزی را نداشتم.»
با این حال، دبیر دولت واتیکان افزود که با پاپ صحبت کرده و این گفت‌وگو باعث آرامش خاطرش شده است.
او گفت: «خوشبختانه چیزی است که خیلی زود تشخیص داده‌ایم. و معمولا وقتی چنین مواردی زود شناسایی شوند، می‌توان آن‌ها را درمان کرد.»
منبع تصویر، Getty Images
گزیده‌ای از مهم‌ترین خبرها، گزارش‌های میدانی و گفت‌وگوهای اختصاصی را هر هفته در ایمیل خود دریافت کنید.
اینجا مشترک شوید
پایان % title %
اختیارات دبیر دولت جایگزین اختیارات پاپ نمی‌شود. دومینگس تاکید کرد: «او نمی‌تواند تصمیم‌هایی را بگیرد که در اختیار پاپ است، مانند انتصاب اسقف‌ها.»
از دیگر وظایفی که منحصرا در اختیار پاپ قرار دارد، برای مثال تائید قدیس اعلام کردن افراد جدید و همچنین پیام‌های او به مومنان در روزهای چهارشنبه یا یکشنبه است.
هرچند سریر مقدس سازوکارهایی دارد که در غیاب رهبرش به فعالیت ادامه دهد، در نظام حقوقی آن خلاهایی وجود دارد که اگر مشکلات سلامتی پاپ برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، می‌تواند مشکل‌ساز شود.
کارشناسان می‌گویند قوانین کلیسا، که برای جانشینی پاپ در صورت مرگ یا استعفا روندهای دقیقی مشخص کرده است، در وضعیتی که پاپ زنده است اما نمی‌تواند وظایف خود را به‌طور کامل انجام دهد، با خلا قانونی روبه‌روست.
ماده ۳۳۵ این قانون به این احتمال اشاره می‌کند که سریر مقدس «خالی یا کاملا ناتوان» باشد، اما مشخص نمی‌کند «کاملا ناتوان» دقیقا به چه معناست و در چنین وضعیتی چه مراحلی باید طی شود.
در مورد اسقف‌ها، برای مثال، کلیسا مقررات مشخصی دارد. بر اساس ماده ۴۱۲، اگر یک اسقف به دلیل بیماری، تبعید یا هر شرایط دیگری نتواند اختیارات خود را اعمال کند، اسقف‌نشین می‌تواند «ناتوان از اداره» تلقی شود و مسئولیت به یک اسقف معاون یا نایب عمومی منتقل شود.
اما از آنجا که مقررات مشابهی برای پاپ وجود ندارد، این پرسش همچنان بی‌پاسخ است که در صورت ناتوانی او چه کسی باید نقش او را بر عهده بگیرد.
استعفا
به لحاظ نظری، اگر پاپ به دلایل سلامتی نتواند به کار خود ادامه دهد، تنها راه‌حل این است که کناره‌گیری کند.
در سال ۱۹۶۵، پاپ پل ششم نامه‌هایی برای رئیس مجمع کاردینال‌ها نوشت و این احتمال را مطرح کرد که اگر به‌شدت بیمار شود، رئیس مجمع و دیگر کاردینال‌ها باید استعفای او را بپذیرند.
پاپ فرانسیس نیز با آگاهی از چنین احتمالی، در سال ۲۰۲۲ تائید کرد که نامه استعفایی نوشته و گذاشته است تا در صورت ناتوانی پزشکی از آن استفاده شود.
اما همچنان این ابهام وجود دارد که اگر پاپ دیگر در شرایطی نباشد که اراده خود را بیان کند، این استعفا چگونه فعال خواهد شد، چون قوانین کلیسا مقرر می‌کند استعفای پاپ باید «آزادانه و آشکار» باشد.
در مورد بندیکت شانزدهم، که از سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۳ پاپ بود، خود او شخصا و علنا استعفایش را اعلام کرد.
دومینگس توضیح داد: «اگر پاپ به آلزایمر مبتلا باشد و زمانی برسد که دیگر نتواند خودش تصمیم بگیرد، فردی در دبیرخانه دولت باید نامه را علنی و یک گزارش پزشکی ارائه کند.»
در سال ۲۰۲۱، گروهی از کارشناسان پیشنهاد کردند اگر پاپ کاملا ناتوان شود، مجمع کاردینال‌ها باید اداره کلیسا را بر عهده بگیرد و کمیسیونی برای ارزیابی دوره‌ای وضعیت سلامت او تعیین کند.
بر اساس این پیشنهاد، یک کمیته پزشکی هر شش ماه وضعیت سلامتی پاپ را بررسی می‌کند و اگر مشخص شود دیگر قادر به ادامه کار نیست، مجمع کاردینال‌ها می‌تواند روند انتخاب جانشین را فعال کند.
با این حال، واتیکان تاکنون هیچ یک از این پیشنهادها را اجرایی نکرده است و این بدان معناست که کلیسای کاتولیک همچنان سازوکار رسمی برای مواجهه با ناتوانی طولانی مدت یک پاپ ندارد.
