استراتژی تازه پوتین؛ غیرقابل‌ سکونت کردن شهرهای اوکراین

در چرخشی قابل‌توجه، این بار سربازان اوکراینی از خطوط مقدم با خانواده‌های خود در کی‌یف تماس می‌گیرند تا مطمئن شوند آنها در امان هستند، نه اینکه خانواده‌ها نگران حال سربازان باشند.

پیتر دیکینسون که در کی‌یف زندگی می‌کند، به سرویس جهانی بی‌بی‌سی می‌گوید: «حالا مردم درباره کی‌یف به‌عنوان یک شهر در خط مقدم صحبت می‌کنند.»

او می‌گوید: «در عمل، اکنون اینجا به همان اندازه شهرهایی که از نظر جغرافیایی دقیقا در خط مقدم جنگ قرار دارند خطرناک است، اگر نگوییم خطرناک‌تر.»

روسیه در هفته‌های اخیر حملات موشکی و پهپادی به پایتخت اوکراین و دیگر شهرهای بزرگ را افزایش داده و اهداف غیرنظامی، از جمله مدارس، بیمارستان‌ها، هتل‌ها، مراکز داده، قطارها و پل‌ها را هدف قرار داده است.

برای مثال، در ۳۰ سپتامبر پهپادها به دو فروشگاه نزدیک کی‌یف آسیب زدند. روز بعد، یک پهپاد به ساختمان مدرسه‌ای در منطقه سولومیانسکی کی‌یف برخورد کرد و هم‌زمان یک مرکز تجاری در منطقه اودسا هدف قرار گرفت.

در ۸ اکتبر نیز یک پهپاد روسی به محوطه یک مدرسه و کودکستان در منطقه بوچا در استان کی‌یف برخورد کرد.

وزارت دفاع روسیه می‌گوید این ساختمان‌های غیرنظامی برای تولید یا نگهداری تسلیحات استفاده می‌شدند و روسیه فقط تاسیسات نظامی و صنایع دفاعی را هدف قرار می‌دهد.

اما دمیترو لوبینتس، کمیسر حقوق بشر پارلمان اوکراین، می‌گوید حملات روسیه از ژانویه تا اوت ۱۵ هزار و ۲۸۰ غیرنظامی را کشته یا زخمی کرده است؛ ۵۵ درصد بیشتر از مدت مشابه سال گذشته.

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، گفت یکی از «شرورانه‌ترین حملات» روسیه در هفته گذشته دست‌کم ۲۵ کشته، از جمله کودکان، بر جای گذاشته است.

بمباران شهرهای اوکراین از زمانی که ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در سال ۲۰۲۲ تهاجم تمام‌ عیار را آغاز کرد، بخشی از جنگ بوده است.

فیلیپس اوبراین، استاد دانشگاه سنت اندروز، به سرویس جهانی بی‌بی‌سی می‌گوید: «من اسمش را تغییر راهبرد نمی‌گذارم، این تشدید است.»

اما دیکینسون که وبلاگ «اوکراین الرت» شورای آتلانتیک را اداره می‌کند، می‌گوید ماهیت حملات اخیر متفاوت است و اکنون کی‌یف شب و روز هدف قرار می‌گیرد.

او می‌گوید: «این تهدیدی عظیم برای جان مردم است، اما در عین حال زندگی را به‌شدت مختل می‌کند، چون مدارس نمی‌توانند کار کنند، کسب‌وکارها نمی‌توانند فعالیت کنند و نوعی احساس دائمی بلاتکلیفی به وجود می‌آید.»

یکی از روشن‌ترین نشانه‌های این تشدید، هدف قرار گرفتن پل‌های روی رود دنیپرو است که پایتخت اوکراین را تقسیم می‌کند، پل‌هایی که دیکینسون آن‌ها را «شریان‌های حیاتی شهر» می‌نامد.

در ساحل سمت راست رودخانه، دفاتر دولتی، شرکت‌ها و بخش بزرگی از فعالیت اقتصادی پایتخت قرار دارد، در حالی که در ساحل چپ بیشتر مناطق مسکونی واقع شده‌اند. هیچ تونلی وجود ندارد و فقط پل‌ها دو بخش شهر را به هم متصل می‌کنند. روی این پل‌ها خطوط مترو و خیابان‌ها قرار دارند. هر روز میلیون‌ها نفر میان دو سوی رودخانه رفت‌وآمد می‌کنند.

زمستان در راه است

دیکینسون می‌گوید احتمالا پهپادهای روسیه آنقدر قدرتمند نیستند که سازه‌های بزرگی مانند پل‌ها را نابود کنند، بنابراین به نظر می‌رسد هدف، وادار کردن مقام‌ها به بستن آن‌ها باشد. زمان‌بندی حملات نیز معنادار است.

او می‌گوید: «اگر ماموریتشان فقط از کار انداختن زیرساخت بود، خیلی راحت می‌توانستند این کار را آخر شب یا ساعات اولیه صبح انجام دهند... با همان تاثیر، اما طبیعتا بدون خطر برای جان انسان‌ها. ولی این کار را نمی‌کنند. عملا در ساعت شلوغی حمله می‌کنند.»

او افزود: «واقعا احساس می‌شود این یک سیاست کاملا عمدی است. تقریبا هیچ راهی وجود ندارد که بتوان این حملات را صرفا خسارت جانبی یا نحوی اهداف نظامی مشروع توضیح داد.»

زلنسکی نیز به روزنامه فایننشال تایمز گفت: «روس‌ها نتوانستند ما را اشغال کنند. بنابراین حالا حملات گسترده و کشتار گسترده انجام می‌دهند. و البته می‌خواهند پل‌های ما را هدف قرار دهند و بر اساس اطلاعاتی که داریم، مراکز داده، اینترنت، شبکه تلفن همراه، بیمارستان‌ها، کودکستان‌ها، مدارس، دانشگاه‌ها؛ همه‌ چیز. آن‌ها می‌خواهند مردم از شهرهایشان فرار کنند.»

او افزود: «بر اساس اطلاعاتی که داریم و گفته‌های برخی افراد نزدیک به پوتین، می‌دانیم که در اوایل سپتامبر پوتین گفت: «دیگر هیچ قاعده‌ای در کار نیست.»»

اوبراین می‌گوید زلنسکی معتقد است پوتین می‌خواهد «اوکراین را تا حد ممکن برای غیرنظامیان غیرقابل‌ زندگی کند، به‌خصوص با نزدیک شدن زمستان».

و در کشوری که دما تا منفی ۲۰ درجه سانتی‌گراد پایین می‌آید، قطع ارتباط نیروگاه‌های هسته‌ای با شبکه برق و محروم کردن شهرها از گرما و آب می‌تواند زندگی را به‌شدت دشوار کند.

«گسترش ترس»

اوبراین می‌گوید: «وقتی همه این عوامل را کنار هم بگذارید، هدف اصلی این است که آنقدر فشار سیاسی بر دولت اوکراین وارد شود که به توافقی مطابق خواسته‌های روسیه تن بدهد.»

به نظر می‌رسد کی‌یف مهم‌ترین هدف باشد، اما اودسا، لویو، دنیپرو و خارکیف نیز احتمالا هدف قرار خواهند گرفت، «چون آن‌ها می‌خواهند هر جا که ممکن است غیرنظامیان را هدف قرار دهند».

دیکینسون می‌گوید یکی از اهداف اصلی این فشار برای وادار کردن غیرنظامیان به «فرار از شهرهایشان»، درهم شکستن روحیه اوکراینی‌هاست.

او می‌گوید: «این تصور را ایجاد می‌کند که دولت درمانده است و نمی‌تواند از مردم محافظت کند»، چیزی که روسیه امیدوار است درخواست‌ها برای تسلیم را افزایش دهد.

آندری سیبیها، وزیر خارجه اوکراین، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «روسیه به‌طور نظام‌مند مکان‌هایی را هدف قرار می‌دهد که می‌داند مردم در جریان زندگی روزمره خود در آن‌ها حضور خواهند داشت، با هدف به حداکثر رساندن تلفات، گسترش ترس و وارد کردن فشار بر جامعه اوکراین.»

اما هدف دیگری نیز وجود دارد.

دیکینسون می‌گوید: «اگر مردم نباشند، نمی‌توانند در کارخانه‌ها کار کنند و نمی‌توانند سلاح‌هایی را تولید کنند که برای دفاع از کشور لازم است.»

بدون کسب‌وکارهای فعال و مالیاتی که می‌پردازند، دولت نیز برای تامین مالی خود با مشکل روبه‌رو خواهد شد.

اولکساندر کراوچنکو، وزیر اقتصاد و محیط زیست اوکراین، می‌گوید هر یک ساعت هشدار حمله هوایی که کسب‌وکارها را مجبور به تعطیلی می‌کند، حدود ۴۵ میلیون دلار برای اوکراین هزینه دارد.

او به گاردین گفت: «وقتی مردم در پناهگاه هستند، کسب‌وکار عملا متوقف می‌شود.»

اوکراین همین حالا نیز مجبور شده از متحدانش پول بیشتری درخواست کند.

دیکینسون می‌گوید دلیل دیگری که روسیه اکنون این حملات را افزایش داده، صرفا این است که «می‌تواند».

اوکراین با کمبود شدید مهمات سامانه‌های دفاع هوایی پاتریوت روبه‌رو شده است؛ سامانه‌ای که به گفته او «تنها سامانه‌ای است که واقعا در برابر تهدید موشک‌های بالستیک قابل اعتماد است».

آمریکا تنها کشوری است که این مهمات را در حجم قابل توجه تولید می‌کند و «آمریکایی‌ها و شرکای آن‌ها در خاورمیانه بخش بزرگی از ذخایر را در جنگ علیه ایران مصرف کرده‌اند».

در همین حال، اولکساندر کووالنکو، تحلیلگر نظامی اوکراینی، می‌گوید: «دشمن تولید هیچ نوع موشکی را کاهش نداده و ذخایرش نیز تمام نشده است. برعکس، در حال افزایش آن‌هاست.»

علاوه بر این، روسیه از اواسط اوت استفاده از نوع جدیدی از پهپادهای جت‌موتور را آغاز کرده که «اوکراین در حال حاضر اساسا پاسخی برای آن ندارد».

این پهپادها با دو برابر سرعت، در ارتفاع بسیار بیشتر و با سامانه‌های هدف‌گیری و ناوبری بسیار پیشرفته‌تر پرواز می‌کنند و به همین دلیل رهگیری آن‌ها از پهپادهای ملخی نسل قبلی بسیار دشوارتر است.

یوری ایهنات، سخنگوی نیروی هوایی اوکراین، می‌گوید روسیه در ماه اوت ۲۸۵۰ فروند از این پهپادها را در حمله به اوکراین استفاده کرد و تا ۲۹ سپتامبر ۳۱۷۷ فروند دیگر نیز به کار گرفته بود.

اریک اشمیت، مدیر سابق گوگل و یکی از بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاران خارجی در بخش دفاعی اوکراین، اذعان کرده است که آن‌ها سرعت گسترش استفاده روسیه از این پهپادهای جدید را دست‌کم گرفته بودند.

او به اکونومیست گفت: «روسیه موفق شده یک پهپاد را مستقیما به پنجره مرکزی ساختمان ستاد اس‌بی‌یو [سرویس امنیتی اوکراین] هدایت کند. این هشداری است درباره این‌ که این سامانه‌ها چه توانایی‌هایی دارند.»

زلنسکی می‌گوید: «نرخ رهگیری پهپادهای جت‌موتور در حال حاضر حدود ۵۰ تا ۵۵ درصد است و گاهی با کمک نیروی هوایی اوکراین به ۶۰ درصد می‌رسد.»

اما اوکراین در حال کار روی روش‌های تازه برای مقابله با آن‌هاست و به گفته اوبراین، ظاهرا پیشرفت‌هایی نیز حاصل شده است. با این حال، روسیه تعداد آنقدر زیادی از این پهپادها شلیک می‌کند که حتی اگر ۸۰ درصد آن‌ها سرنگون شوند، «هر شب تعداد زیادی عبور خواهند کرد».

دیکینسون نیز موافق است. او می‌گوید: «واقع‌بینانه، حتی در بهترین حالت، یک یا دو ماه طول می‌کشد تا اوکراین بتواند واقعا با این تهدید مقابله کند.»

اشمیت نیز افزود: «دست‌کم پنج شرکت اوکراینی راه‌حل‌هایی تهیه کرده‌اند و در حال آزمایش آن‌ها هستند.»

دیکینسون می‌گوید این جنگ از همان ابتدا یک رقابت تسلیحاتی فناوری بوده است که در آن هیچ طرفی ظاهرا نمی‌تواند برتری قاطعی ایجاد کند. چالش فقط توسعه فناوری نیست، بلکه تولید انبوه آن و آموزش افراد برای استفاده از آن نیز هست.

اما هدف قرار دادن غیرنظامیان از سوی روسیه به گفته او «مستقیما با» نبود پیشرفت این کشور در میدان زمینی نیز ارتباط دارد.

دیکینسون می‌گوید مسکو انتظار یک جنگ سریع را داشت، اما چهار سال و نیم بعد همچنان برای روستاهایی می‌جنگد که با پای پیاده فاصله چندانی با خطوط آغاز تهاجم فوریه ۲۰۲۲ ندارند. وبلاگ‌نویسان نظامی روس از گرفتار شدن و بن‌بست صحبت می‌کنند.

او می‌گوید: «هر روز شمار بسیار زیادی از مردم کشته می‌شوند.»

میک رایان، ژنرال بازنشسته استرالیایی از مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی، موسسه لووی و موسسه جنگ مدرن آکادمی نظامی آمریکا، می‌گوید پوتین می‌خواهد این تصور را ایجاد کند که روسیه در حال پیشروی است.

«تاکتیک‌های ایجاد وحشت»

اوبراین نیز موافق است. به گفته او، در حالی که روسیه پیشروی نمی‌کند و اقتصاد خود این کشور نیز با مشکل روبه‌روست، حملات هوایی «حوزه‌ای است که آن‌ها فکر می‌کنند می‌توانند در آن فشار وارد کنند».

اما او می‌گوید این «راهبرد دولتی نیست که با اعتماد به‌ نفس فکر کند جنگ در جهت مطلوبش پیش می‌رود».

اوبراین می‌گوید پوتین برای پیروزی در جنگ «تا هرجا که لازم باشد پیش خواهد رفت»، اما دو استثنا قائل است.

او انتظار ندارد پوتین از سلاح هسته‌ای استفاده کند، با اشاره به این‌ که چین، شریک نزدیک روسیه، چنین چیزی را نمی‌خواهد؛ و همچنین انتظار ندارد روسیه یک شهر کامل را با سلاح شیمیایی یا بیولوژیک هدف قرار دهد.

دیکینسون می‌گوید هنوز مهاجرت گسترده‌ای از کی‌یف رخ نداده، اما خانواده‌ها در حال بحث درباره ترک شهر برای زمستان هستند.

او در استفاده از واژه «تروریسم» محتاط است، «اما فکر می‌کنم راه دیگری برای توصیف این وضعیت وجود ندارد. این تاکتیک محض ایجاد وحشت است... برای این‌ که مردم را ناآرام نگه دارند، زندگی‌شان را مختل کنند و دائما آن‌ها را در اضطراب نگه دارند. و این تاکتیک دارد جواب می‌دهد.»