«تو دیگر خواهرم نیستی»؛ وقتی جنگ، بین خانواده‌های ایرانی شکاف می‌اندازد

«به او گفت 'دیگر خواهرم نیستی' و خواهرش جواب داد 'برو به جهنم'.»

این مشاجره میان یک مرد و خواهرش در شهری نزدیک تهران، که یکی از بستگانشان شاهد آن بوده و آن را روایت کرده، تصویری گویا از اختلافات دردناکی به دست می‌دهد که هم‌زمان با ادامه حملات آمریکا و اسرائیل، میان خانواده‌ها و دوستان افزایش یافته است.

این خویشاوند که ما او را سینا می‌نامیم، می‌گوید وقتی خانواده‌اش اخیرا در خانه مادربزرگش دور هم جمع شدند، احساسات خیلی زود فوران کرد و شکاف‌های عمیق را آشکار ساخت.

عموی او عضو بسیج است؛ نیروی داوطلبانه و شبه‌نظامی که اغلب برای سرکوب نارضایتی در ایران به کار گرفته می‌شود. او حتی حاضر نشد به خواهر خودش که مخالف حکومت است، سلام کند.

سینا می‌گوید پس از این گفت‌وگو، عمویش «خیلی ساکت شد… و زود رفت».

او و دیگر جوانان ایرانی صحنه‌هایی احساسی را توصیف کرده‌اند که با گشوده شدن شکاف‌ها بر سر جنگ، رخ می‌دهد.

حتی در میان کسانی که مخالف حکومت هستند نیز درباره این‌ که آیا جنگ به تلاش‌ها برای ایجاد تغییر کمک خواهد کرد یا مانع آن خواهد شد، اختلافات عمیقی وجود دارد.

با وجود قطع اینترنت از سوی حکومت، بی‌بی‌سی توانسته با برخی از معدود ایرانیانی که راه‌هایی برای آنلاین ماندن یافته‌اند، در تماس بماند.

ایرانیان ممکن است به خاطر صحبت با برخی رسانه‌های بین‌المللی به زندان فرستاده شوند. اما با این حال در طول جنگی که یک ماه ادامه داشته، این تماس‌ها از طریق پیام‌های متنی پراکنده و تماس‌های صوتی گه‌گاه برقرار شده و اطلاعاتی را به اشتراک گذاشته‌اند.

واکنش‌های اولیه آن‌ها شوک و ترس بود. این واکنش‌ها آرام آرام جای خود را به تلاش برای سازگاری داده است؛ تغییر مکان و تغییر روال‌های زندگی. آن‌ها جزئیات زندگی خود را توصیف می‌کنند. انجام یوگا با وجود صدای انفجارها، خوردن کیک تولد به تنهایی و رفتن به کافه‌هایی که تقریبا خالی هستند.

و در برخی یادداشت‌های شخصی و بعضا غافلگیرکننده، آن‌ها جزئیاتی از تاثیر این درگیری بر روابطشان را نیز به اشتراک گذاشته‌اند. نام افراد در این گزارش تغییر داده شده است.

نوروز در ایران زمانی برای جمع شدن خانواده‌هاست.

سینا که بیست و چند ساله است، مخالف حکومت است و همچنان از حملات هوایی اسرائیل و آمریکا حمایت می‌کند، زیرا معتقد است این حملات به سقوط حکومت کمک خواهد کرد.

او می‌گوید عمویش که عضو بسیج است، در سال‌های اخیر در گردهمایی‌های خانوادگی نوروز شرکت نکرده بود، اما این بار برخلاف انتظار خانواده حاضر شد. سینا می‌گوید: «معمولا ما با او و فرزندانش صحبت نمی‌کنیم.»

او می‌گوید از زمان اعتراض‌های گسترده سال ۲۰۲۲ که پس از کشته شدن مهسا (ژینا) امینی در بازداشت گشت ارشاد شروع شد، تقریبا با عمویش صحبت نکرده است.

ایران در ماه‌های اخیر نیز شاهد سرکوبی بی‌سابقه از سوی بسیج و دیگر نیروهای امنیتی علیه اعتراض‌هایی بود که در دسامبر و ژانویه، سراسر کشور را فرا گرفت. بر اساس اعلام خبرگزاری فعالان حقوق بشر (هرانا) مستقر در آمریکا، بیش از ۶۵۰۰ نفر در جریان این اعتراض‌ها کشته و ۵۳ هزار نفر بازداشت شدند.

سینا می‌گوید طبق گفته دیگر بستگان، عمویش آن‌قدر از این اعتراض‌ها خشمگین بود که گفته بود حتی اگر فرزندان خودش به خیابان بروند و کشته شوند، برای تحویل گرفتن اجسادشان نخواهد رفت.

با این حال سینا می‌گوید به نظر می‌رسد عمویش اکنون «از مرگ می‌ترسد» و تلاش می‌کند روابطش را با برخی اعضای خانواده، از جمله مادر خودش، یعنی مادربزرگ سینا، بهبود ببخشد.

سینا می‌گوید در نوروز، او و همسرش «واقعا ناراحت و درمانده به نظر می‌رسیدند» و می‌افزاید: «من با آن‌ها وارد بحث نشدم. جای آن‌ها در زندان است».

مرد جوان دیگری به نام کاوه از تهران، نوروز را تنها گذراند.

او می‌گوید رابطه‌اش با خواهرش که عضو بسیج است، از قبل هم دشوار بود. به گفته او، پس از پیوستنش به اعتراضات ۲۰۲۲، خواهرش از فعالیت‌های او انتقاد کرد و نسبت به کشته شدن دوستانش در اعتراض‌های ژانویه همدلی نشان نداد.

کاوه از طریق استارلینک که ارتباط اینترنتی ماهواره‌ای ارائه می‌کند، برای دوستان و خانواده‌اش اینترنت فراهم می‌کند. در ایران داشتن یا استفاده از تجهیزات استارلینک می‌تواند تا دو سال زندان به همراه داشته باشد.

او ابتدا برای تعطیلات به خانواده‌اش پیوست، اما می‌گوید محل اقامتشان را ترک کرد و وقتی کمی بعد بازگشت، متوجه شد خواهرش استارلینک او و دستگاه‌های متصل به آن را قطع کرده است. به گفته او، وقتی با خواهرش روبه‌رو شد، بین‌شان دعوا درگرفت.

او می‌گوید: «دیگر تحملش را ندارم … دعوا کردم و گفتم نمی‌توانم تحمل کنم و رفتم.»

کاوه در حالی که به تنهایی به خانه بازمی‌گشت، از طریق یک خط رمزگذاری‌شده گفت: «برای نوروز خیلی هیجان‌زده بودم. لباس‌هایم را جمع کرده بودم و می‌خواستم آنجا کنار خانواده باشم. اما حالا اصلا چنین حسی ندارم.»

اکثر ایرانیان به اینترنت دسترسی ندارند. دستگاه‌های استارلینک علاوه بر غیرقانونی بودن، گران هم هستند، بنابراین کسانی که به آن دسترسی دارند معمولا از نظر مالی وضعیت بهتری دارند. تعداد کمی دیگر نیز از طریق وی‌پی‌ان‌ها موفق به اتصال می‌شوند.

بیشتر ایرانیانی که با بی‌بی‌سی فارسی صحبت می‌کنند، مخالف حکومت ایران هستند. اما حتی در میان منتقدان دولت نیز درباره این جنگ و پیامدهای آن اختلاف نظرهای عمیقی وجود دارد.

بر اساس اعلام «فدراسیون بین‌المللی جمعیت‌های صلیب سرخ و هلال احمر»، ۱۹۰۰ نفر در حملات آمریکا و اسرائیل در ایران کشته شده‌اند. این در حالی است که هرانا این رقم را بیش از۳۴۰۰ نفر اعلام می‌کند که بیش از ۱۵۰۰ نفرشان غیرنظامی هستند.

مارال، دانشجویی در دهه ۲۰ زندگی‌اش در شهر رشت در شمال ایران، از حمایت پدرش از جنگ بسیار ناامید شده است.

پدر او از حامیان پرشور رضا پهلوی، ولیعهد ایران پیش از انقلاب اسلامی، است.

آقای پهلوی اکنون در آمریکا زندگی می‌کند و خود را به عنوان رهبر احتمالی دوره انتقالی معرفی کرده است. او با وجود افزایش تلفات، از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران حمایت می‌کند. او این حملات را «مداخله بشردوستانه» توصیف کرده و اخیرا از آمریکا خواسته «به مسیر خود ادامه دهد».

او در ماه‌های اخیر به عنوان یکی از چهره‌های مخالف حکومت در ایران مورد توجه قرار گرفته و برخی معترضان در اعتراض‌های ژانویه نام او را شعار داده‌اند.

مارال می‌گوید: «فقط می‌خواهم این جنگ هرچه زودتر تمام شود. افراد عادی زیادی کشته شده‌اند.»

او می‌گوید وقتی بمب‌ها فرود می‌آیند، «عصبانی» می‌شود، زیرا پدرش «زیادی خوش‌بین» است.

او می‌گوید: «سعی می‌کنیم با او صحبت کنیم، اما او مدام درباره شاهزاده حرف می‌زند.»

«پدرم در این توهم زندگی می‌کند که ایران مرزهایش را باز خواهد کرد و ظرف پنج سال همه‌‌ چیز بازسازی می‌شود و همه‌ چیز خوب خواهد شد. او تحت تاثیر تبلیغات اسرائیل است که می‌گوید دو کشور با هم دوست خواهند شد.»

او اضافه می‌کند که پدر و مادرش اغلب درباره پهلوی با هم مشاجره می‌کنند.

در همین حال تارا، زنی در دهه ۲۰ زندگی‌اش در تهران، می‌گوید اعضای نزدیک خانواده‌اش در ابتدا او را به خاطر مخالفت با جنگ سرزنش کردند.

او می‌گوید: «همه آن‌ها از حملات به ایران حمایت می‌کنند … مادرم و خواهرم به من گفتند: تو کسی را [در اعتراضات] از دست نداده‌ای، به همین دلیل با حملات مخالفی. نمی‌خواهی روال زندگی‌ات، ورزش و قرارهای قهوه‌ات مختل شود … اگر آن‌ها [حکومت] یکی از دوستان یا بستگانت را [در اعتراض‌ها] کشته بودند، نظرت متفاوت بود.»

اما تارا می‌گوید: «در این جنگ هم هزاران انسان بی‌گناه ممکن است کشته شوند، بدون آن‌که حتی کسی آن‌ها را به یاد بیاورد.»

با این حال او می‌گوید دیدگاه خواهرش، مانند چند ایرانی دیگر که بی‌بی‌سی با آن‌ها صحبت کرده، با ادامه حملات نرم‌تر شده است. او می‌گوید اخیرا پس از آن‌ که منطقه‌ای در نزدیکی‌شان هدف قرار گرفت، خواهرش فقط گفت: «امیدوارم جنگ زود تمام شود.»

با وجود اختلافاتشان، تارا می‌گوید خانواده همچنان تلاش می‌کند همه جا با هم بروند. به این ترتیب، «اگر ما را بزنند، همه با هم می‌میریم».