حمله با زبان اقتصاد؛ قالیباف چگونه آمریکا را هدف گرفته است؟

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران و مذاکره‌کننده ارشد این کشور از زمان آغاز درگیری آمریکا و ایران در ۲۸ فوریه (۹ اسفند)، به‌طور فزاینده‌ای از پیام‌های انگلیسی‌زبان در شبکه ایکس برای مخاطب قرار دادن افکار عمومی آمریکا استفاده کرده است.

به‌ویژه از ماه اوت، بسیاری از این پیام‌ها با بهره‌گیری از اصطلاحات و ادبیات رایج در بازارهای مالی منتشر شده‌اند تا این استدلال را مطرح کنند که اسکات بسنت، وزیر دارایی آمریکا، و دولت ترامپ قادر به مهار تورم و اختلال‌های اقتصادی ناشی از این درگیری نیستند.

در کنار روایت‌های آشنا درباره توانایی‌های نظامی ایران و اهرم فشار این کشور در تنگه هرمز، به نظر می‌رسد این پست‌ها برای برجسته کردن نقاط آسیب‌پذیر اقتصاد آمریکا و ایجاد تردید درباره توانایی واشنگتن در مدیریت قیمت انرژی و بازارهای مالی طراحی شده‌اند.

برخی ناظران معتقدند پیام‌های انگلیسی‌زبان محمدباقر قالیباف به‌گونه‌ای تنظیم شده‌اند که مخاطبان آمریکایی را هدف قرار دهند؛ موضوعی که گمانه‌زنی‌هایی را درباره این پرسش برانگیخته است که چه کسانی ممکن است در شکل‌گیری محتوای این پیام‌ها نقش داشته باشند.

به نظر می‌رسد هدف این پیام‌ها آن است که توجه‌ها را از هزینه‌هایی که ایران متحمل می‌شود به هزینه‌هایی که آمریکا با آن روبه‌رو است، معطوف کنند. پیام‌های قالیباف با تاکید بر تورم، اختلال در بازار نفت و نااطمینانی سرمایه‌گذاران، می‌کوشند این استدلال را تقویت کنند که ادامه رویارویی با ایران می‌تواند هزینه‌های اقتصادی و سیاسی قابل توجهی برای آمریکا در پی داشته باشد، به‌ویژه در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای این کشور.

قالیباف از چه اصطلاحات مالی استفاده می‌کند؟

محمدباقر قالیباف بارها استدلال کرده است که دولت دونالد ترامپ در حمله به ایران، منافع اسرائیل را بر منافع شهروندان عادی آمریکا ترجیح داده است.

بسیاری از پیام‌های او با زبانی ساده و قابل فهم برای مخاطبان گسترده نوشته شده‌اند و درباره هزینه‌های اقتصادی این درگیری هشدار می‌دهند. در برخی از این پیام‌ها نیز از ارجاع‌های فرهنگ عامه، از جمله میم‌هایی با حضور شخصیت «هومر سیمپسون»، استفاده شده است.

با این حال، به نظر می‌رسد برخی از این پیام‌ها مخاطبان تخصصی‌تری را هدف گرفته‌اند؛ به‌ویژه فعالان بازارهای مالی، از جمله صندوق‌های پوشش ریسک، تحلیلگران و بانک‌های سرمایه‌گذاری.

نخستین نمونه قابل توجه در ۲۹ مارس دیده شد؛ زمانی که به نظر می‌رسید محمدباقر قالیباف توصیه‌ای برای سرمایه‌گذاری ارائه می‌کند. او مدعی شد پیام‌های دونالد ترامپ در شبکه «تروث سوشال» اغلب «زمینه‌ای برای شناسایی سود و فروش دارایی» فراهم می‌کنند و باید آن‌ها را «شاخصی معکوس» در نظر گرفت.

او افزود: «برعکس عمل کنید؛ اگر آن‌ها قیمت را بالا می‌برند، روی افت آن شرط ببندید. اگر قیمت را پایین می‌آورند، روی افزایش آن سرمایه‌گذاری کنید.»

پیام اصلی ثابت مانده است: سرمایه‌گذاران نباید به توانایی دولت در مدیریت تورم یا نوسان‌های ناشی از اختلال در کشتیرانی از طریق تنگه هرمز اعتماد کنند.

در ۳ سپتامبر، محمدباقر قالیباف یکی از پیام‌های خود در شبکه ایکس را با نمادهایی شبیه به علائم معاملاتی بلومبرگ منتشر کرد: «OQX26|USGG10YR|DOESSPR». این نمادها به قراردادهای آتی نفت خام عمان، نرخ بازده اوراق خزانه‌داری ۱۰ ساله آمریکا و ذخایر راهبردی نفت آمریکا اشاره داشتند. این شاخص‌ها از جمله معیارهایی هستند که تحلیلگران برای ارزیابی تلاش‌ها جهت مهار قیمت نفت به دقت زیر نظر دارند.

چند ساعت پس از آن‌که بانک مرکزی آمریکا در ۱۶ سپتامبر نرخ‌های بهره را افزایش داد، محمدباقر قالیباف در پیامی در شبکه ایکس آنچه را «قاعده تیلور تنگه‌ها» نامید منتشر کرد؛ اشاره‌ای به فرمولی که بانک‌های مرکزی هنگام تعیین سیاست پولی از آن استفاده می‌کنند.

او با افزودن تنگه هرمز و باب‌المندب به‌عنوان متغیرهای این فرمول، این پیام را منتقل کرد که نفوذ ایران بر مسیرهای کلیدی کشتیرانی به عاملی مهم در افزایش تورم در آمریکا تبدیل شده است.

چرا قالیباف بسنت را هدف می‌گیرد؟

از ماه اوت، بسیاری از پیام‌های محمدباقر قالیباف بر اسکات بسنت، وزیر دارایی آمریکا، متمرکز بوده‌اند و او را فردی ناکارآمد به تصویر کشیده و اعتبارش را زیر سوال برده‌اند.

چندین پیام، اسکات بسنت را در قالب شخصیت «وایل ای. کایوت» به تصویر کشیده‌اند. پس از آن‌که آمریکا در ۲۴ اوت راهبرد موسوم به «دی‌دی اقتصادی» را با هدف افزایش فشار بر ایران معرفی کرد، محمدباقر قالیباف این ابتکار را به تمسخر گرفت و یادآور شد که بسنت گفته بود نمی‌خواهد «نظام مالی جهانی را منفجر کند».

او نوشت: «جناب، اینجا نرماندی نیست؛ انگار در یک نمایش بداهه بازی می‌کنید و حتی متن خودتان را هم فراموش کرده‌اید» و افزود که این «روز دلقک‌ها» است.

سه روز بعد، او نوشت: «اسکاتی، رفیق، اعتبارت در خطر است» و هم‌زمان مقاله‌ای از نیویورک تایمز را به اشتراک گذاشت که مداخلات بسنت در بازار را بررسی می‌کرد.

در پستی دیگر، در پاسخ به ادعای بسنت مبنی بر اینکه آمریکا با موفقیت عبور ۱۳۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز را اسکورت کرده است، قالیباف نوشت: «دروغگو، دروغگو، نرخ بازده اوراق در حال جهش است»، اشاره‌ای به افزایش نرخ بازده اوراق کوتاه‌مدت خزانه‌داری آمریکا که معمولا نشانه نگرانی سرمایه‌گذاران درباره تورم و هزینه‌های استقراض تلقی می‌شود.

او همچنین با برجسته کردن نااطمینانی موجود در بازارها، بر این پیام تاکید کرده است. از جمله به گزارش ماه سپتامبر بانک جی‌پی‌مورگان اشاره کرد که بر اساس آن، این بانک به دلیل درگیری جاری دیگر مبنای روشنی برای مدل‌سازی قیمت نفت در اختیار ندارد.

چنین نااطمینانی‌ معمولا از افزایش قیمت نفت حمایت می‌کند و با تلاش گسترده‌تر ایران برای برجسته کردن هزینه‌های اقتصادی جنگ همسو است.

به‌طور کلی، پیام‌های قالیباف در پی آن هستند که تلاش‌های بسنت برای اطمینان‌بخشی به سرمایه‌گذاران را بی‌اثر کنند. او در پیامی در ۶ سپتامبر، ادعای بسنت را مبنی بر این‌که اقتصاد آمریکا همچنان «بسیار قدرتمند» است و قیمت نفت پس از پایان درگیری می‌تواند به‌شدت کاهش یابد، رد کرد. قالیباف در مقابل، به افزایش قیمت گازوئیل و آنچه فروش گسترده اوراق قرضه آمریکا از سوی ژاپن و صندوق ثروت ملی نروژ توصیف کرد، استناد کرد و آن را نشانه‌ای برخلاف این ادعاها دانست.

بسنت تا حدی به این دلیل به هدفی ویژه تبدیل شده که چهره علنی «عملیات انزوای اقتصادی» واشنگتن است، عملیاتی که فشار تحریم‌ها را بر بخش‌هایی از جمله کشتیرانی و هوانوردی گسترش داده و مقام‌های ایرانی بارها آن را بی‌اثر توصیف کرده‌اند.

این پیام‌ها چه تاثیری ممکن است داشته باشند؟

دولت ترامپ در ماه اوت این پیام را ارسال کرد که در حال تغییر تمرکز خود از اقدام نظامی به سمت فشار اقتصادی است. مقام‌های آمریکایی نیز گفتند این رویکرد ممکن است دست‌کم تا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا ادامه یابد.

در همین حال، ایران در نتیجه اقدامات آمریکا همچنان با فشار اقتصادی فزاینده و محدودیت‌های شدید بر صادرات نفت روبه‌روست. در عین حال، نشانه‌های اخیر از ایران حاکی از آن است که این کشور ممکن است در حال بررسی راهی دیپلماتیک برای خروج از بحران باشد.

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، در ۲۱ سپتامبر برای ازسرگیری مذاکرات با واشنگتن ابراز آمادگی کرد. یک روز بعد، رویترز گزارش داد که ایران پیشنهاد کرده است اگر آمریکا گام‌های اولیه را برای کاهش فشار نظامی و رفع محاصره بردارد، تنگه هرمز را ظرف هفت روز بازگشایی کند اما دونالد ترامپ این پیشنهاد را رد کرده است.

در این چارچوب، به نظر می‌رسد پیام‌های قالیباف کمتر با هدف تاثیرگذاری مستقیم بر بازارها منتشر می‌شوند و بیشتر در پی تقویت این استدلال هستند که رویارویی با ایران هزینه‌های قابل توجهی برای اقتصاد آمریکا به همراه دارد.

این پیام‌ها با تاکید بر فشار بر قیمت‌های انرژی، تورم و بازارهای مالی، می‌کوشند از درخواست‌ها برای دیپلماسی و دستیابی به یک راه‌حل مبتنی بر مذاکره پشتیبانی کنند.