خلیل الحیه، رئیس جدید دفتر سیاسی حماس کیست؟

حماس اعلام کرد که خلیل الحیه را به عنوان رئیس دفتر سیاسی این جنبش و جانشین یحیی سنوار انتخاب کرده است.

در بیانیه حماس آمده است:«در پایان یک روند انتخاباتی داخلی، جنبش مقاومت اسلامی (حماس) انتخاب برادر، رهبر مجاهد خلیل الحیه را به عنوان رئیس جنبش اعلام می‌کند؛ انتخابی که از طریق یک سازوکار شورایی و نهادی انجام شده است.»

قرار است ریاست الحیه بر حماس به صورت موقت و در یک دوره انتقالی انجام شود. این جنبش از زمان حمله اکتبر ۲۰۲۳ بسیاری از رهبران خود را از دست داده است.

در زمان این حمله، الحیه معاون رئیس پیشین حماس، یحیی سنوار، بود؛ رهبرى که اسرائیل اعلام کرد در اکتبر ۲۰۲۴ در غزه کشته شده است.

پس از کشته شدن سنوار، شورای پنج‌نفره‌ای که الحیه نیز یکی از اعضای آن بود، رهبری حماس را بر عهده گرفت.

در انتخابات داخلی حماس، خلیل الحیه و خالد مشعل برای تصدی ریاست دفتر سیاسی این جنبش با یکدیگر رقابت کردند.

در بیانیه حماس همچنین آمده است:«انجام این فرایند در همین مقطع حساس، در حالی که تجاوزها و هدف قرار دادن سازمان‌یافته رهبران و کادرهای جنبش همچنان ادامه دارد، صرفاً یک اقدام اداری معمولی نیست، بلکه تأکیدی است بر اینکه حماس جنبشی است که نهادهای خود و سازوکار شورایی آن را اداره می‌کنند و به قوانین و مقررات خود پایبند است.»

به گفته ناظران، انتخاب الحیه نشان‌دهنده تداوم نفوذ رهبران ساکن غزه در ساختار سازمانی حماس است.

حماس گفته است «اولویت اصلی ما در این مرحله، متوقف کردن تجاوز مداوم علیه ملت فلسطین، حفاظت از حقوق سلب‌ناشدنی آنان و تلاش برای کاهش رنج مردم ما در نوار غزه است. در رأس این اولویت‌ها، رفع محاصره، اجازه ورود کمک‌های بشردوستانه و پزشکی، آغاز روندی عادلانه برای بازسازی و مخالفت با هرگونه طرح کوچ اجباری قرار دارد؛ همچنین ایستادن در کنار مردم ما در قدس، کرانه غربی و خارج از فلسطین، و در کنار اسیران‌مان در زندان‌های اشغالگران.»

نام خلیل الحیه از سال‌های نخست تأسیس حماس با این جنبش گره خورده است و او یکی از برجسته‌ترین رهبران آن به شمار می‌رود.

خلیل الحیه در جریان بسیاری از تحولات مرتبط با جنگ غزه، ریاست هیئت مذاکره‌کننده حماس را بر عهده داشته است. او همچنین پیش از جنگ نیز هدایت مذاکراتی را که در سال‌های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۴ با طرف اسرائیلی در قاهره برگزار شد، بر عهده داشت.

خلیل الحیه کیست؟

خلیل اسماعیل ابراهیم الحیه، معروف به ابو اسامه، در ژانویه ۱۹۶۰ در نوار غزه متولد شد. او به دلیل پیشینه تحصیلی‌اش به عنوان فردی محافظه‌کار شناخته می‌شود.

الحیه در سال ۱۹۸۳ مدرک کارشناسی خود را از دانشگاه اسلامی غزه دریافت کرد، در سال ۱۹۸۹ مدرک کارشناسی ارشد خود را از دانشگاه اردن گرفت و در سال ۱۹۹۷ نیز مدرک دکتری خود را از دانشگاه قرآن کریم و علوم اسلامی سودان اخذ کرد. همه این مدارک در رشته‌هایی مرتبط با شریعت اسلامی بوده‌اند.

الحیه به خاطر فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی‌اش در جامعه فلسطینی شناخته شده است. او عضوی از شورای قانونگذاری فلسطینی بوده است.

رابطه خلیل الحیه با حماس

خلیل الحیه در جریان انتفاضه اول فلسطینیان در سال ۱۹۸۷ مشارکت داشت و از جمله بنیان‌گذاران جنبش حماس بود. او اکنون یکی از رهبران برجسته این جنبش و از اعضای ارشد دفتر سیاسی آن به شمار می‌رود.

الحیه در اوایل دهه ۱۹۹۰ به مدت سه سال در زندان‌های اسرائیل به سر برد، سپس به حماس بازگشت و در مراتب تشکیلاتی این جنبش ارتقا پیدا کرد.

او در سال ۲۰۰۶ در انتخابات شورای قانون‌گذاری فلسطینی از فهرست «اصلاح و تغییر» در غزه نامزد شد و به عنوان عضو فراکسیون حماس کرسی نمایندگی را به دست آورد. پس از آن نیز به ریاست این فراکسیون در شورای قانون‌گذاری رسید. آن انتخابات، آخرین انتخابات فلسطینی بود که از آن زمان تاکنون برگزار شده است.

الحیه سمت معاون رئیس حماس در نوار غزه و نیز ریاست دفتر رسانه‌ای این جنبش را بر عهده داشته است.

او در دهه ۱۹۹۰، زمانی که معاون شورای دانشجویی دانشگاه اسلامی و معاون جنبش اسلامی (وابسته به اخوان‌المسلمین) در غزه بود، سه سال را در زندان‌های اسرائیل به اتهام‌های مرتبط با «تروریسم» سپری کرد.

خانه الحیه دو بار، در سال‌های ۲۰۰۷ و ۲۰۱۴، هدف بمباران قرار گرفت؛ حملاتی که به نظر می‌رسید تلاش برای ترور او باشند. در پی این دو حمله، شماری از اعضای خانواده‌اش کشته شدند. او همچنین تعدادی از بستگان خود را در حملات اسرائیل به غزه پس از حمله هفتم اکتبر از دست داد. در ماه مه ۲۰۲۵ نیز یسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل، خلیل الحیه را به ترور تهدید کرد.

خلیل الحیه در مقایسه با خالد مشعل، چهره‌ای نزدیک‌تر به ایران تلقی می‌شود. او پیش از کشته شدن اسماعیل هنیه، همراه با او در مراسم تحلیف رئیس‌جمهور ایران شرکت کرده بود، در حالی که خالد مشعل در آن مراسم حضور نداشت.

الحیه در سال ۲۰۲۲ ریاست هیأتی از حماس را بر عهده داشت که همراه با هیأت‌هایی از دیگر گروه‌های فلسطینی به دمشق رفت تا با بشار اسد، رئیس‌جمهور وقت سوریه، دیدار کند. هدف این سفر، احیای روابط حماس با سوریه بود. او همچنین در نوامبر ۲۰۲۳ در رأس هیأتی به لبنان رفت و با حسن نصرالله، دبیرکل وقت حزب‌الله، دیدار و درباره موضوع گروگان‌ها گفت‌وگو کرد.

در ماه‌های اخیر، به دلیل جایگاه برجسته رهبری خلیل الحیه و مشارکت او در رایزنی‌ها و مذاکرات منطقه‌ای، توجه بیشتری به فعالیت‌ها و مواضع او جلب شده است؛ به‌ویژه پس از کشته شدن یا غیبت شماری از برجسته‌ترین رهبران حماس در جریان جنگ اخیر میان حماس و اسرائیل.