یک سال تا انتخابات فرانسه؛ آیا کسی می‌تواند راست افراطی را متوقف کند؟

یک سال مانده به انتخاب رئیس‌جمهوری بعدی فرانسه، پرسش اصلی این است که چه کسی می‌تواند مانع از آن شود که انتخابات به نبردی میان دو قطب افراطی تبدیل شود.

در حال حاضر پاسخ روشن است، هرچند شاید فقط برای همین مقطع: ادوار فیلیپ، نخست‌وزیر پیشین امانوئل مکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه.

آخرین نظرسنجی‌ها همگی نشان می‌دهند این سیاستمدار ۵۵ ساله راست میانه تنها چهره‌ای است که می‌تواند در دور دوم رای‌گیری در ماه مه سال آینده نامزد راست افراطی را شکست دهد، چه این فرد مارین لوپن باشد و چه معاون جوان او، ژردن باردلا.

بر اساس نظرسنجی‌ها، در هر سناریوی دیگر، رقیب نامزد راست افراطی شکست می‌خورد و ریاست‌جمهوری فرانسه به جریان راست پوپولیست می‌رسد.

آقای فیلیپ همچنین بیش از دیگران بخت این را دارد که مانع راه‌یابی ژان-لوک ملانشون، نامزد چپ افراطی، به دور دوم شود و به این ترتیب احتمال رقابتی را از میان ببرد که برای کسب‌وکارها و شرکای اروپایی فرانسه کابوس است: رویارویی مستقیم چپ افراطی و راست افراطی.

برای حامیان آقای فیلیپ، که رهبری حزب کوچک افق‌ها را بر عهده دارد، همه این‌ها باید کافی باشد تا او در ماه‌های آینده به‌عنوان گزینه طبیعی راست میانه فرانسه مطرح شود و در مسیر پیروزی قرار گیرد.

آن‌ها انتظار دارند دیگر مدعیان همین طیف سیاسی در اواخر سال برتری آقای فیلیپ را بپذیرند و با حفظ ملاحظات سیاسی، محترمانه از رقابت کنار بروند.

از جمله این رقیبان، گابریل اتل، نخست‌وزیر پیشین میانه‌رو از حزب رنسانس است که نامزدی خود را اعلام کرده، و نیز برونو روتایو از حزب محافظه‌کار جمهوری‌خواهان.

با توجه به نظام خاص رای‌گیری در فرانسه، همه می‌دانند حضور نامزدهای متعدد از یک جناح سیاسی در دور نخست انتخابات ریاست‌جمهوری آوریل آینده، می‌تواند برای همان جناح به معنای خودکشی سیاسی باشد.

وقتی چند نامزد برای جلب حمایت همان گروه از رای‌دهندگان رقابت می‌کنند، آرا میان آن‌ها پخش می‌شود و در نتیجه هیچ‌ کدام به حد نصاب لازم برای ورود به دور دوم نمی‌رسند، دوری که فقط دو نامزد پیشتاز دور نخست در آن رقابت می‌کنند.

این قاعده پیش‌تر هم در سیاست فرانسه صدق می‌کرد، زمانی که رقابت اصلی میان سوسیالیست‌ها و گلیست‌ها (خط فکری نزدیک به شارل دو گل) بود. حالا که جریان‌های سنتی راست و چپ از سوی نیروهای پوپولیست دو سوی طیف تحت فشار قرار گرفته‌اند، این خطر بسیار جدی‌تر است.

بنابراین، در فاصله یک سال تا انتخابات، ادوار فیلیپ با احتیاط کارزار خود را آرام‌آرام پیش می‌برد، چون می‌داند پیشتاز بودن زودهنگام در رقابت ریاست‌جمهوری همانقدر که می‌تواند امتیاز باشد، اغلب می‌تواند دردسرساز هم شود.

او در نشستی که اوایل ماه جاری در شهر رنس، شرق پاریس، برگزار شد، سه مدیر کارزار انتخاباتی خود را معرفی کرد و شعار انتخاباتی‌اش را که رنگ‌وبویی آشکارا گلیستی داشت، اعلام کرد: «فرانسه آزاد».

او که در مسائل اقتصادی آشکارا به راست گرایش دارد، از افزایش دوباره سن بازنشستگی، فراتر از سطح کنونی ۶۴ سال، حمایت می‌کند و همچنین خواهان تصویب قانونی است که دولت را به داشتن بودجه متوازن ملزم کند. اگر او سال آینده انتخاب شود، هر دو موضوع ممکن است در همان ماه‌های نخست ریاست‌جمهوری‌اش به همه‌پرسی گذاشته شوند.

آقای فیلیپ قصد دارد در ماه ژوئن با یک حرکت تبلیغاتی تازه خبرساز شود: حضور مجازی در خانه‌های هزار نفر در سراسر فرانسه برای برگزاری یک «نشست آپارتمانی» بزرگ. او همچنین روز ۵ ژوئیه در پاریس نخستین گردهمایی خود را به‌عنوان نامزد انتخابات برگزار می‌کند.

روزنامه لوموند در گزارشی نوشت که آقای فیلیپ «امیدوار است رقابت رودرروی او با حزب اجتماع ملی به‌زودی به‌عنوان چارچوب انتخابات پذیرفته شود و خودش نیز مانع طبیعی رسیدن راست افراطی به قدرت شناخته شود».

البته مشکل اینجاست که از حالا تا ماه مه آینده عوامل ناشناخته بسیار زیادی در میان است و بعید به نظر می‌رسد ماه‌های پیش‌رو همان‌قدر آرام و بی‌دردسر پیش برود که حامیان آقای فیلیپ امیدوارند.

نخست اینکه هیچ تضمینی وجود ندارد رقبای او در اردوگاه راست میانه کنار بروند و همان کاری را انجام دهند که از نظر سیاسی درست و آبرومندانه تلقی می‌شود.

حتی اگر چنین کنند، احتمالا کارزارهای خود را تا جای ممکن ادامه می‌دهند و در این مدت شکاف‌هایی با آقای فیلیپ ایجاد می‌کنند که مخالفان واقعی او از آن بهره‌برداری خواهند کرد.

فعلا تهدید چپ میانه یعنی سوسیالیست‌ها و متحدانشان، برای آقای فیلیپ چندان جدی به نظر نمی‌رسد. آن‌ها همچنان بر سر این اختلاف دارند که چه کسی یا چه کسانی را نامزد کنند و اصلا نامزد یا نامزدهای خود را چگونه انتخاب کنند. کاملا ممکن است در نهایت چهار یا پنج چهره از این طیف در برگه رای حضور داشته باشند.

اما این احتمال هم وجود دارد که چپ جریان اصلی، در برابر خطر حذف کامل از رقابت، حول یک نامزد واحد جمع شود. چهره‌ای مانند رافائل گلوکسمن، نماینده پارلمان اروپا از حزب کوچک پلاس پوبلیک، می‌تواند به محور رای‌دهندگان معتدل چپ میانه تبدیل شود و آنان را از ادوار فیلیپ دور کند.

موضوع دیگری هم هست: تحقیقات فسادی که به‌تازگی درباره عملکرد آقای فیلیپ در مقام شهردار شهر بندری لو آور در شمال فرانسه اعلام شده است. اطرافیانش می‌گویند اتهام‌های مربوط به امتیازدهی ناروا بی‌اساس است و در هر مرحله با آن مقابله خواهد شد، اما این پرونده قطعا به سود او نیست.

با این حال، مهم‌تر از همه، هر ارزیابی واقع‌بینانه از چشم‌انداز فیلیپ نمی‌تواند نادیده بگیرد که در آستانه انتخابات سال آینده، دست بالا در فضای سیاسی فرانسه نه در میانه‌روی مورد نظر او، بلکه در جناح‌های تندتر به‌ویژه در جناح راست قرار دارد.

نارضایتی از نخبگان، ناامنی اقتصادی، تنش‌های اجتماعی و افول خدمات عمومی زمینه را برای نامزدهایی با شعار تغییرات ریشه‌ای فراهم کرده است.

برای این نامزدها، ادوار فیلیپ هدفی آسان است، زیرا او آشکارا چهره‌ای برخاسته از نظام قدیمی قدرت است. او که از سال ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۰ نخست‌وزیر بود، در نگاه مخالفانش برای همیشه به عنوان یکی از چهره‌های نزدیک به مکرون شناخته می‌شود.

در ۷ ژوئیه، دو روز پس از گردهمایی آقای فیلیپ در پاریس، کارزار پیش‌انتخاباتی فرانسه شاهد رویدادی مهم خواهد بود: دادگاه تجدیدنظر حکم خود را در پرونده مربوط به منابع مالی اتحادیه اروپا علیه حزب اجتماع ملی صادر می‌کند و مشخص خواهد شد آیا مارین لوپن از حق نامزد شدن محروم می‌شود و در نتیجه نمی‌تواند سال آینده در انتخابات شرکت کند یا نه.

همه نظرسنجی‌ها نشان می‌دهند نامزد شدن یا نشدن خانم لوپن تفاوت چندانی ایجاد نمی‌کند، زیرا ژردن باردلا، که به‌خوبی از پس رسانه‌ها برمی‌آید، در نظرسنجی‌ها اگر بهتر از او نباشد، دست‌کم به اندازه او نتیجه می‌گیرد.

اما آیا وقتی کارزار جدی انتخاباتی آغاز شود، همین وضع ادامه خواهد داشت؟

گفته می‌شود آقای فیلیپ امیدوار است آقای باردلا نامزد شود، چون تصور می‌کند بی‌تجربگی این سیاستمدار ۳۰ ساله خیلی زود آشکار خواهد شد. در مقابل، خانم لوپن ۵۷ ساله مبارزی سرسخت در انتخابات است و با رای‌دهندگان در سراسر کشور ارتباطی عمیق دارد.

اجتماع ملی حزبی ملی‌گراست که می‌خواهد مهاجرت را محدود کند، از جمله با جلوگیری از پیوستن خانواده‌ها به کارگران مهاجر و پایان دادن به حق دریافت تابعیت برای همه کسانی که در خاک فرانسه به دنیا می‌آیند. دست‌کم در موضع رسمی، این حزب می‌خواهد سن بازنشستگی را به ۶۲ سال کاهش دهد.

در سوی دیگر، حزب چپ افراطی «فرانسه تسلیم‌ناپذیر» قرار دارد. رهبر این حزب، ژان لوک ملانشون، اوایل ماه جاری نامزدی خود را اعلام کرد و وعده داد یکی از نخستین اقداماتش در مقام رئیس‌جمهوری، برچیدن امپراتوری‌های رسانه‌ای میلیاردرهای فرانسوی خواهد بود.

این وزیر پیشین ۷۰ ساله، که خواهان وضع مالیات‌های سنگین تازه بر شرکت‌های بزرگ و کنار گذاشتن برخی قواعد اتحادیه اروپا است، پایگاه حمایتی قدرتمندی در «فرانسه جدید» ساخته است: حومه‌های پرمهاجر شهرهای فرانسه و جوانان دانشگاه‌ رفته‌ای که چشم‌انداز روشنی پیش روی خود نمی‌بینند.

او در انتخابات ۲۰۲۲ تا آستانه راه‌یابی به دور دوم و رقابت با امانوئل مکرون پیش رفت و باور دارد سرانجام باید با راست افراطی روبه‌رو شود. او گفته است: «وقتی بقیه کنار بروند، من می‌مانم و او.»

اما در آن «نبرد دو قطب افراطی»، یعنی رقابت چپ پوپولیست و راست پوپولیست برای ریاست‌جمهوری فرانسه، همه نظرسنجی‌ها از برنده‌ای روشن حکایت دارند، و آن برنده ژان لوک ملانشون نیست.